Кіріспе

Сассекс округіне қарасты қалашық, Нью-Джерси штаты, АҚШ.

Франкфорд қалашығы – АҚШ-тың Нью-Джерси штатындағы Сассекс округіне қарасты қалашық. 2020 жылғы АҚШ халық санағы бойынша, қалашықтың халқы 5 302 адамды құрайды.

Франкфорд қалашығы 1797 жылдың 10 сәуірінде Ньютон қалашығының бір бөлігінен құрылған және 1798 жылдың 21 ақпанында Нью-Джерси заң шығарушы органының шешімімен Нью-Джерси штатының алғашқы 104 қалашығының бірі ретінде бекітілген. Қалашықтың кейбір бөліктері Лафайетт және Спарта қалашықтарын (екеуі де 1845 жылдың 14 сәуірінде құрылған) және Бранчвиллді (1898 жылдың 9 наурызында) құрады, ол қалашықпен толықтай қоршалған. Қалашықтың аты Филадельфия қаласының Франкфорд ауданынан келген адамның құрметіне берілген, ол қалашықтағы ауылдық мектепке көмектесу үшін келген. 1976 жылдан бері қалашықта Ферма және жылқы көрмесі өткізіліп келеді, ол Бранчвилльден көшірілгеннен кейін кеңейтілді. Нью-Джерси штатының жәрмеңкесі / Суссекс округінің ферма және жылқы көрмесі жыл бойында көптеген іс-шаралар мен оқиғалардың орталығына айналды. Қалашықтағы Skylands Park – 4 300 орындық бейсбол стадионы, 1993 жылдан 2005 жылға дейін Нью-Йорк – Пенн лигасының «Нью-Джерси Кардиналс» командасының, ал 2006 жылдан 2010 жылға дейін Can Am лигасының «Суссекс Скайхокс» командасының үйі болды. 2005 жылдан бері стадион «Суссекс Каунти Майнерс» командасының үйі, ол Frontier League аясында өнер көрсетеді.

География

АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, округтің жалпы ауданы 35,30 шаршы миль (91,42 км2) құрайды, оның ішінде 33,88 шаршы миль (87,74 км2) құрлық және 1,42 шаршы миль (3,68 км2) су (4,02%). Округ Сюссекс округінің Хэмптон, Лафайетт, Сэндистон және Уантедж муниципалитеттерімен шектеседі. Росс Корнер (2010 жылғы халық санағы бойынша 13 адам) – Франкфорд округінің ішінде орналасқан, құрылмаған қауым және халық санағымен белгіленген аудан (CDP). Аугуста округтің ішінде орналасқан тағы бір құрылмаған қауым. Округтің ішінде толық немесе ішінара орналасқан басқа да құрылмаған қауымдар, жерлер мен атаулар: Армстронг, Калверс-Гэп, Калверс-Инлет, Калверс-Лейк, Овасса көлі, Писга тауы, Нортруп, Паллеттаун, Пеллеттаун, Плейнс және Вайкертаун. Биіктігі теңіз деңгейінен 450 футтан (137 м) басталып, 1000 футқа (305 м) жуықтайды. Паулинскил өзенінде биіктік 500 фут (152 м) құрайды. 244 метр биіктігінде бірнеше төбелер және 277 метр (908 фут) биіктігінде бір төбе бар.

Геология

Франкфорд қалашығының көп бөлігі Ордовик Мартинсбург формациясында орналасқан. Бұл 450 миллион жыл бұрын вулкандық аралдар тізбегінің прото-Солтүстік Америкамен соқтығысуынан пайда болған тақтақтатас, шифер және әктас қалыптастыру. Бұл қараңғы, көмір қарасы шифер. Дегенмен, көптеген аудандарда Джексонбург формациясы Мартинсбург шиферінің үстіне орналасқан. Бұл шифердің ішкі жағы күміс түсті. Аралдар Солтүстік Америка тақтасының үстінен өтіп, Сассекс округінің таулы аймағын қалыптастырды. Киттатини аңғары көтерілді. Теңіз түбіндегі шөгінділер жоғары көтеріліп, шиферге айналды. Миллиондаған жылдар бойы эрозия процесі жүріп, екінші бір оқиға орын алды. Шамамен 400 миллион жыл бұрын, ұзын, жұқа континент прото-Солтүстік Америкамен соқтығысып, бүктелістер мен жарылыстарды тудырды. Силурлық Шонангунг конгломераты, ағыс судың астында болғандықтан, қысымның әсерінен көтерілді. Қысым жылу тудырып, кремнийді ерітіп, кварц пен конгломератты байланыстырып, Киттатини тауын құрады. Висконсин мұздығы қалашықтың барлық аумағын б.з.д. 21000 жылдан б.з.д. 13000 жылға дейін жапты. Мұздық Киттатини тауының шыңын да жапқан. Стокс мемлекеттік орман және Скайлендс паркіне солтүстікке қарай 565-ші тас жолдың жанында соңғы мореналар сақталған. Сонымен қатар, Росс бұрышынан оңтүстікке қарай шамамен бір шақырым жерде де соңғы морена бар. Климаттың жылынуына байланысты мұздық шегінуі нәтижесінде эскер пайда болды. Көптеген көлдер мен тоғандар құрылды. Осы кезде су ағыны тосылып, Калвер көлі пайда болды. Қалашықты екі өзен жүйесі кесіп өтеді: Паулинскилл және Уолкилл. Паулинскилл қалашық аумағында солтүстік-батыс бағытта ағып, кейін оңтүстік-батысқа бұрылады. Папакаткин арнасы Браншвилл суқоймасының шығысынан басталып, Суссекс қаласының солтүстігінде Уолкилл өзеніне құяды. Тағы бір арна Күншығыс тауының төменгі бөлігінен басталып, Пелеттаун маңындағы Папакаткин арнасына құяды. Құрғақ арна Браншвилл суқоймасынан басталып, оңтүстікке қарай ағып, Браншвиллдегі Калверс-Крикке құяды, содан кейін Паулинскиллге қосылады. Құрғақ арна мен Папакаткин арнасының арасында төбелер тізбегі орналасқан. Осы төбелер екі өзеннің су жинау алаптарын бөліп тұрады. Су бөлінісі 206-шы тас жолдың солтүстігінде орналасқан және Браншвилл суқоймасына қарай солтүстік-батысқа қарай бағытталған. 206-шы тас жолдың жанындағы немесе оңтүстігіндегі су Паулинскиллге құяды. 206-шы тас жолдың солтүстігіндегі су Уолкилл өзеніне құяды. Culvers Gap ежелгі арнаның орнында пайда болған, кейіннен оның бағыты өзгертілген. Ойыстың түбі Киттатини тауының шыңынан төменде жатыр, оны шақырымдармен көруге болады.

Палеоиндіандар

Мұздық ерігеннен кейін, аймақ суық және ылғалды болды. Бұл аймақ тундра биомы болды, онда шөптер баяу өсті. Бұл шамамен б.з.д. 11000 жылы палеоиндістердің осы аймаққа келген кезі. Бірнеше мың жыл өткен соң, аймақ жылына бастады. Климат жылыған сайын өсімдік жамылғысы өзгерді. Өсімдіктер тіршілігінің өзгеруімен шөп жейтін мегафауна біртіндеп жойыла бастады немесе палеоиндістердің аң аулауына мүмкіндік беретін белгілі бір аймақтарда шоғырланды. Көкнәр және қайың сияқты қылқан жапырақты орман өсе бастады. Содан кейін бұл аймақ тайга биомына айналды. Палеоиндістер қара немесе жасмырыдан жасалған, тілімделген ұштары бар найзалар ұстаған. Олар Флатбрук аңғарынан Киттатини аңғарына дейін Culver's Gap арқылы жол жүрген. Бұл жолды кейіннен жергілікті американдықтар да пайдаланған. Палеоиндістер уақытша лагерьлер құрып, аңшы-жинақшылар болғандықтан жиі көшіп-қонып жүрген. Олардың лагерьлерін табу қиын, өйткені олар қазіргі жер бетінен бірнеше метр тереңде жатыр. Плейстоцендік құмдақты іздеу қажет. Мастодон, мускат өгіздері және карибулар осы аймақта мекендеген. Мастодон сүйектері Хайленд көлдерінен, Свартсвуд көлінен, Грейт Медоустан және Нью-Йорк штатының Ориндж округінен табылған. Климат жылыған сайын мегафауна солтүстікке қарай жылжыды, аң аулаудан қырылды немесе азықтан қырылды. Климат б.з.д. 8000-6000 жылдар аралығында жылына бастады. Осы кезде емен, клен, қайың және самырсын сияқты жапырақты ағаштар өсе бастады. Кейін бұл аймаққа бұғы, қаз, аю және қазылқан сияқты басқа да ірі жануарлар қоныстанды. Б.з.д. 3000 жылға қарай хиккори, вишня, жаңғақ, бук, бутернут, каштан, күл және шырша сияқты басқа жапырақты ағаштар да өсті. Орманда азық-түлік көбейгендіктен аңшы-жинақшылар саны баяу өсті. Паулинскил өзенінің тереңдігі аз болғандықтан балық аулау оңай болды. Аңғардағы кішкентай төбелер оңай саяхаттауға және лагерь құруға мүмкіндік берді. Жапырақты ағаштар мен шөптесін өсімдіктердің әртүрлілігіне байланысты аңдарды кездестіру оңай болды. Жинау ісі күшейді. Б.з.д. 1000 жыл шамасында тұқымдарды, жаңғақтарды және басқа да азық-түліктерді сақтауға мүмкіндік беретін қыш ыдыстар ойлап табылды. Осы кезеңде садақ пен жебелер де ойлап табылды. Аңшы-жинақшылар саны қыш ыдыстарда жаңғақтарды сақтауға және садақ-жебе арқылы аң аулауға мүмкіндік болғандықтан көбейе бастады. Дегенмен, лагерьлер әлі де уақытша болды және аң мен өсімдіктерді іздеу үшін көшіп-қонып жүру жиі жалғасты. Халық саны өскен сайын лагерьлер маусымдық сипатқа ие болды. Бұл лагерьлер өзендер бойында орналасқан. Осы кезде ленапе индейлері батыстан осы аймаққа келді.

Ленапелер - америкалықтар

Ленапелер бұл аймақты біздің заманымыздан бұрынғы 1000 жыл шамасында немесе одан сәл кейін қоныстанды. Олар өзен аңғарларындағы маусымдық, кеңейтілген отбасылық лагерьлерін орналастырды, себебі онда тамақ пен су көп болды. Олардың сауда жолы қаланың ішінде өтетін. Жол Делавэр өзеніндегі Минисинк аралынан басталып, Раритан шығанағына дейін созылды. Жол Минисинк аралынан Калверс Гэпке (Culver's Gap) дейін, содан кейін Франкфорд қаласы (Frankford Twp) арқылы жалғасты. Одан ол Паулинскилл өзенінен өтіп, Ньютонның шығысына қарай, оңтүстікке қарай бағытталды. 800-1000 жылдары үшбұрышты жебе ұштары жасала бастады. Бұл Солтүстік Америкада садақ пен жебелердің пайда болуының бастамасы болды. Сонымен қатар, шамамен 1000 жылға қарай егіншілік және топырақтан жасалған ыдыс жасау дами бастады. Ыдыс жасау, садақ-жебе және егіншілікпен бірге, жергілікті халықтың саны одан да арта түсті. Ленапелер әлі де аңшы-терішілер болып қалып, жабайы аңды жүгері, бұршақ және қабақпен толықтырды. Олардың құнарлы өзен аңғарларында дөңгелек немесе сопақша пішіндес бақтары болды. Паулинскилл өзені мен оны қоршаған аңғар жергілікті халықтың отбасылық лагерьлері үшін өте қолайлы жер болды. Паулинскилл өзенінің тереңдігі аз және ені тар болғандықтан, балық аулауға, шомылуға және өсімдіктер жинауға ыңғайлы жағдай жасады. Өзен аңғарына бұғы, аю, су құстары және басқа да ұсақ жануарлар тартылды. Жер тегіс болғандықтан, саяхаттау, аң аулау және түрлі жаңғақтар сияқты азық-түлік жинау оңай болды. Калверс көлі (Culvers Lake) жергілікті американдықтардың ауылдарының орны болды, ал Папакатинг ағысы (Papakating Creek) кемпинг ретінде пайдаланылды. Көптеген ағаштар өте үлкен болғандықтан, әр күзде көп мөлшерде жаңғақ жинауға мүмкіндік берді. Жергілікті американдықтардың саны, олар тас дәуірінің соңғы кезеңінде өмір сүргеніне қарамастан, арта берді. Халық саны Кіші мұз дәуіріне дейін және еуропалықтардың келуіне дейін өсті.

Кіші мұз дәуірі және еуропалық байланыс

Кіші мұз дәуірі 17 ғасырдың басында басталып, 19 ғасырдың ортасында аяқталды. 17 ғасырдың аяғында еуропалықтар осы аймақтағы Ленапе үндістерімен байланысқа келді. Кіші мұз дәуірі осы аймақтағы үнді халқына зор әсер етті. Аймақта маусым айында кеш, ал тамыз айында ерте қырау болып тұратын. Бұл жүгері егісіне ғана емес, сонымен қатар үндістердің аң аулауына да әсер еткен болар еді. Сол кездегі жүгері қазіргідей тез өспейтін. Емен, гикори, бук, жаңғақ, бутернут және каштан сияқты жаңғақ беретін ағаштардың жаңғақ түлімі суық ауа райынан азайды. Аңдар суық кезде жартылай ұйқыға кететін, бұл оларды табуды қиындататын. Тым суық ауа райы мен қалың қар да аңды табуды қиындатты. Паулинскилл және Уолкилл сияқты суы аз өзендер тез мұз қатып, балық аулау мүмкіндігін шектеді. Осы факторлардың салдарынан осы аймақта көптеген үнділер аштықтан қайтыс болды. Мыңдаған жылдар бойы Еуропа мен Азиядан оқшауланғандықтан, үндістерде еуропалық ауруларға қарсы иммунитет болмады, сондықтан олар осы ауруларға осал болды. Үндістер бір-бірімен саяхаттап, сауда жасағандықтан, шешек ауруына шалдығу оңай болды. Үнді халқының саны осының салдарынан да азайды. 17 ғасырдың аяғы мен 18 ғасырдың басында Фрэнкфорд қалашығында және Нью-Джерсидің қалған бөлігінде аурулар салдарынан үнді халқы азайды. 1750 жылға қарай осы аймақтан барлық дерлік үнділер кетіп қалды. Бұл жер патенттеріне, еуропалықтардың әкелген ауруларына және Кіші мұз дәуірінің бірнеше ғасырлық аштығына байланысты болды.

Ертедегі еуропалық қоныстану

Еуропалық қоныс салушылардың қаладағы тұрақты алғашқы қонысы шамамен 1699 жылы болған. Сол кезде бұл аймақ Берлингтон округінің құрамына кіретін. 1713 жылы бұл аймақ Хантердон округіне қосылды, себебі Хантердон округі Берлингтон округінен бөлінді. Кейіннен, Хантердон округінен бөлінген кезде, бұл аймақ Моррис округіне енді. Жер тегіс болды және Паулинскилл, Драй Крик немесе Папакаткин өзендерінен тұщы су ағып келді. 1700 жылы Плейнс-роудқа жақын, Папакатинг-Крик маңында квакерлердің үйі салынды. 1699 жылға дейін де қоныс салушылар болған болуы мүмкін. Топырақ егіншілікке өте қолайлы болды. Табиғи ормандарда алып ағаштар кеңінен таралған. Аң, балық және су құстары көптеп кездесті. Жер егіншілік үшін дайындалды. Орманды балтамен кесіп, бірте-бірте ашып жатты. Жерді тазарту үшін от та қолданылды. Кіші мұз дәуірі салдарынан аймақ әлі де суық болғандықтан, егіншілік өте баяу дамыды. Колонистер Еуропадан әкелінген шошқа, тауық, қой және мал өсірді. Алма ағаштары да отырғызылды. Бұл аймақ Англияның билігінде болды және сол кезде Моррис округінің бір бөлігі еді. Қоныс салушылар Нью-Йорк штатынан Уолкилл өзені арқылы немесе Калверс-Гап жолымен келді. Шығыстағы таулы аймақтарды кесіп өту қиын болды.

Француздар мен үндістер соғысы

Джордж Вашингтон 1754 жылғы 28 мамырда Пенсильванияның оңтүстік-батысындағы Джумонвилл Глен шайқасында француз сарбаздарын және француз дипломаты Джозеф Кулон де Вильер де Джумонвиллді өлтіру арқылы француз және үндістер соғысын бастады. Ол кезде Франкфорд қалашығы шекараның шетінде орналасқан еді, ал қалашықтың батысындағы қоныс аударушыларға үндістер шабуыл жасады. Фермалар мен үйлер өртеліп, қоныс аударушылар қаза болды. Көптеген отарлаушылар қауіпсіздік үшін шығысқа көшті. Нью-Джерси штатының Филлипсбург қаласынан Нью-Йорк штатының Порт-Джервис қаласына дейін Делавэр өзені бойында сегіз бекітілген үй салынды. Үндістер ағылшындардың 1737 жылғы «Жолау сатып алу» және жер патенттері сияқты әділетсіздіктеріне байланысты француздардың жағына шықты. Үндістер ағылшындардың жерді қалай иеленетінін түсінбеді.

Федералды, штаттық және округтік өкілдіктер

Фрэнкфорд қалашығы 5-ші Конгресс округінде орналасқан және Нью-Джерси штатының 24-ші заңнамалық округінің құрамына кіреді.

Саясат

2023 жылдың маусым айына қарай Франкфорд қалашығында барлығы 4352 тіркелген сайлаушы болды, олардың 758-і Демократтар партиясының мүшесі, 2420-сы Республикалық партияның мүшесі және 1174-і партиялық емес сайлаушы ретінде тіркелген. Қалашықтың 2020 жылғы халық санағы бойынша 4353 адамы дауыс беруге тіркелді, олардың 81% дауыс берді.

Білім

Балабақшадан сегізінші сыныпқа дейінгі мемлекеттік мектеп оқушылары Бранчвиллде орналасқан Франкфорд мектебінде, Франкфорд қалашығының мектеп округіне қатысады. Бранчвиллден келген оқушылар жіберу/қабылдау қарым-қатынасы бойынша округ мектебіне бағады. 2021–22 оқу жылының мәліметтері бойынша, бір мектептен тұратын округте 505 оқушы және 54,5 сынып мұғалімі (толық жұмыс күні есебімен) оқыды, оқушы-мұғалім арақатынасы 9,3:1 құрады. Тоғызыншыдан он екінші сыныпқа дейінгі мемлекеттік мектеп оқушылары Хай Пойнт аймақтық орта мектебіне қатысады. Бранчвилл, Франкфорд қалашығы, Лафайет, Монтегю, Суссекс және Уонтедж қалашықтарынан оқушылар осы мектепте оқиды. 2021–22 оқу жылында орта мектепте 812 оқушы және 72,8 сынып мұғалімі (толық жұмыс күні есебімен) болды, оқушы-мұғалім арақатынасы 11,2:1 құрады. Округты тоғыз мүшелі білім беру кеңесі басқарады; кеңестегі орындар құрамына кіретін муниципалитеттердің халқына пропорционалды түрде бөлінеді, ал екі орын Франкфорд қалашығына бекітілген.

Көлік

2010 жылы аймақта барлығы 96,23 миль (155 км) жол желісі болды, оның ішінде 60,37 миль (97 км) муниципалитет тарапынан, 30,21 миль (49 км) Суссекс округі тарапынан және 5,65 миль (9 км) Нью-Джерси көлік департаменті тарапынан күтілді. АҚШ тас жолы 206 Франкфорд аймағын қамтамасыз ететін басты магистраль болып табылады. 15 трассасы, 519 округтік трассасы, 521 округтік трассасы және 565 округтік трассасы да аймақтан өтеді.