Кіріспе
Линден – АҚШ-тың Нью-Джерси штатындағы Оңтүстік-Шығыс Юнион округінде орналасқан қала. Бұл қала Нью-Йорк қалалық агломерациясының бір бөлігі болып табылады, Манхэттеннен оңтүстік-батысқа қарай және Нью-Йорк қаласының Статен-Айленд ауданымен Артур Килл бұғазы арқылы шектеседі. 2020 жылғы АҚШ халық санағы бойынша қаланың халқы 43 738 адамды құрайды.
Linden is a city in southeastern Union County, in the U. S. state of New Jersey. It is part of the New York Metropolitan Area, located about southwest of Manhattan and bordering Staten Island, a borough of New York City, across the Arthur Kill. As of the 2020 United States census, the city's population was 43,738,
Тарих
Линден бастапқыда 1861 жылғы 4 наурызда Элизабет, Рахвей және Юнион қалашықтарының бөліктерінен қалашық ретінде құрылған. Осы қалашықтың бір бөліктері Кранфорд (14 наурыз 1871), Линден Боро (30 наурыз 1882) және Розель (20 желтоқсан 1894) қалаларын құруға пайдаланылды. Линден 1925 жылғы 1 қаңтарда Нью-Джерси штаты заң шығарушы органының актісімен қала мәртебесін алды, бұл акті Линден қалашығы мен Линден Боросын алмастырды, және 1923 жылғы 8 қарашада өткен референдум нәтижелеріне негізделді. Қаланың аты Германиядан әкелінген липа ағаштарынан шыққан.
География
АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 11,42 шаршы миль (29,56 км2) құрайды, оның ішінде 10,69 шаршы миль (27,68 км2) құрлық және 0,73 шаршы миль (1,88 км2) су алабын (6,37%) құрайды. Қала Юнион округындағы Кларк, Кранфорд қаласы, Элизабет, Рахвей, Розель және Уинфилд муниципалитеттерімен; Мидлсекс округындағы Картерет және Вудбридж қалаларымен; сондай-ақ Артур Килл таяз су жолы арқылы Нью-Йорк қаласындағы Статен-Айлендпен шектеседі.
Польша және поляк-американ қауымдастығы
Линден – поляк иммиграциясының аймақтық орталығы болып табылады және Польшаның тағамдары мен мәдениетін ұсынатын көптеген мекемелерге ие. Тұрғындардың 13,1%-ы поляк текті, ал қала орталығындағы бес жастан асқан тұрғындардың 15,6%-ы үйде негізінен поляк тілінде сөйлейді. Көршілес Кларк қаласындағы Польша мәдени қорының Скульский өнер галереясы Линдендегі суретшілердің туындыларын көрмеге шығарды. Польшалық-американдық азық-түлік дүкені Pulaski Meats шаһардың дерлік бір блогын алып жатыр. Польша тілінде қызметтер екі Рим-католик шіркеуінде өткізіледі, оның ішінде 1920 жылдары құрылған, поляктар көп шоғырланған Киелі Тереза Бала Иса Рим-католик шіркеуінде. Линден жыл сайын Польша мұрасы күні фестивалін өткізеді, онда жергілікті поляк тағамдары, керамика, би, дәстүрлі киім және басқа да поляк өнері ұсынылады. 2021 жылы Линден қаласының мэрі Польша президенті Анджей Дуда мен бірінші ханым Агата Корнхаузер Дуданы Линдендегі поляк қауымымен таныстыру үшін мемлекеттік сапарға шақырды. Ежелгі славян мифологиясында, қаланың атымен аталған липа (lipa, барлық славян тілдерінде осылай аталады) ағашы қасиетті деп есептелген.
2010 жылғы санақ
Ең көп кездесетін ұлттар (2010) Пайыздық үлесі Поляктар 15.2% Итальяндықтар 8.8% Ирландтар 6.8% Немістер 5.4% Американдықтар 3.2% Португалдықтар 2.7% 2010 жылғы АҚШ халық санағы бойынша қалада 40,499 адам, 14,909 шаруашылық және 10,272 отбасы тіркелді. Халық тығыздығы бір шаршы мильге 3,793.8 адам (1,464.8/км²) құрады. Тұрғын үйлердің орташа тығыздығы бір шаршы мильге 1,486.8 (574.1/км²) шамасында, барлығы 15,872 тұрғын үй болды. Халықтың этникалық құрамы: 59.15% (23,957) ақ нәсілді, 26.88% (10,888) қара немесе афроамерикалық, 0.29% (118) жергілікті американдықтар, 2.71% (1,099) азиялықтар, 0.02% (8) Тынық мұхиты аралдарынан, 7.57% (3,066) басқа нәсілдер және 3.37% (1,363) екі немесе одан көп нәсілдің өкілдері. Кез келген нәсілге жататын испандықтар мен латиноамерикандықтар халықтың 24.93% (10,095) құрады.
The 2010 United States census counted 40,499 people, 14,909 households, and 10,272 families in the city. The population density was 3,793.8 per square mile (1,464.8/km2). There were 15,872 housing units at an average density of 1,486.8 per square mile (574.1/km2). The racial makeup was 59.15% (23,957) White, 26.88% (10,888) Black or African American, 0.29% (118) Native American, 2.71% (1,099) Asian, 0.02% (8) Pacific Islander, 7.57% (3,066) from other races, and 3.37% (1,363) from two or more races. Hispanic or Latino of any race were 24.93% (10,095) of the population.
Линденнің Саннисайд бөлімі және еврей қауымы
Сент-Жоржс даңғылының батысындағы Линден тұрғын ауданы Саннисайд деп аталады, бұл атау сол жерде болған бұрынғы Саннифилд гольф клубының құрметіне берілген. Ол батысында Кларк, Кранфорд және Винфилд, ал шығысында Розельмен шектеседі.
Линден еврей қауымы
Линденнің қалған бөлігі сияқты, Саннисайд – түрлі әрқандай түкпірден келген тұрғындармен құралаған әртүрлі аудан. Анше Чесед қауымы – 1914 жылы құрылған Саннисайд ауданындағы заманауи ортодоксал синагог. Оның Сент-Жорж даңғылында ірі заманауи ғимараты бар, ал Бланке көшесіндегі бұрынғы синагог ғимараты қауымдық спорттық жаттығулар үшін пайдаланылады. Саннисайд ауданындағы саябақтардың арасында Саммит террасасы мен Эджвуд жолының қиылысында орналасқан Саннисайд саябағы бар. Аймақтың заманауи ортодоксал қауымы оны "Шаббат саябағы" деп атайды, себебі сенбі күндері осы саябақта отбасылар жиналады. 2015 жылы микве салынды. Соңғы жылдары Косон қауымының мүшелері Линденнің Саннисайд ауданына көшіп келгеннен кейін, Линденде басқа хасидтік қауымдар да пайда болды, олардың ішінде Бобов, Рахмастривка, Пупа және Сатмар қауымдары бар. 2022 жылы Нью-Йорк штатының Кириас-Джоел қаласындағы Сатмар қауымының бас раввині, Бас раввин Аарон Тейтельбаум Саннисайд ауданындағы Сатмар мектебінің ашылуына қатысты.
Саябақтар мен демалыс
Hawk Rise Sanctuary – Линден қаласы мен Нью-Джерси Аудубон қоғамы Rahway өзенінің жағалауында, Rahway өзенінің төменгі ағысында құрылған құстар қорығы. Джон Расселл Уилер паркі – Винэнс даңғылы мен Батыс Эдгар жолының қиылысында скейтбордшыларға арналған Линден скейтпаркі орналасқан. 2019 жылы 1931 жылға дейін бар болған бассейннің орнына су шашырату паркі ашылды. Персик бақшасы паркі Dill Avenue, Hussa Street және Cranford Avenue көшелерінде, School #4 мектебінің артында орналасқан. Онда Морсс-Крик өзенінің саласы – Персик Орчард Брук ағып өтеді. Уоринанко паркіне Park Drive кіреберісі паркті Линден қаласымен байланыстырады.
Федералды, штаттық және округтік өкілдіктер
Линден 7-ші және 10-шы Конгресс округтерінде орналасқан және Нью-Джерси штатының 22-ші заңнамалық округінің құрамына кіреді. 2010 жылғы халық санағына дейін Линден 10-шы Конгресс округінің және басқа округтің арасында бөлінген болатын. Нью-Джерси округтерді қайта бөлу комиссиясы 2012 жылғы қарашада өткен жалпы сайлау қорытындыларына сүйене отырып, 2013 жылдың қаңтарында күшіне енген өзгерістер жасады.
Саясат
2011 жылдың наурызында Линден қаласында барлығы 21 494 тіркелген сайлаушы болды, оның ішінде 11 831 (55,0%, ал округ бойынша 41,8%) демократ ретінде, 1 319 (6,1%, ал округ бойынша 15,3%) республикашыл ретінде және 8 339 (38,8%, ал округ бойынша 42,9%) партияға мүше емес ретінде тіркелген. 5 сайлаушы Либертариандық немесе Жасыл партиядан тіркелген. Қаланың 2010 жылғы халық санағы бойынша сайлауға тіркелгендердің үлесі 53,1% (Юнион округінде 53,3%), ал 18 және одан жоғары жастағылардың арасында бұл көрсеткіш 67,9% (округ бойынша 70,6%) құрады. 2012 жылғы президенттік сайлауда демократ Барак Обама 11 213 дауыс (73,3%, округ бойынша 66,0%) алды, республикашыл Митт Ромни 3 814 дауыс (24,9%, округ бойынша 32,3%) және басқа кандидаттар 135 дауыс (0,9%, округ бойынша 0,8%) жинады. Қаланың 22 753 тіркелген сайлаушысы берген 15 303 бюллетень бойынша сайлауға қатысу деңгейі 67,3% (Юнион округінде 68,8%) болды. 2008 жылғы президенттік сайлауда демократ Барак Обама 10 728 дауыс (66,5%, округ бойынша 63,1%) алды, республикашыл Джон Маккейн 5 037 дауыс (31,2%, округ бойынша 35,2%) және басқа кандидаттар 162 дауыс (1,0%, округ бойынша 0,9%) жинады. Қаланың 22 266 тіркелген сайлаушысы берген 16 142 бюллетень бойынша сайлауға қатысу деңгейі 72,5% (Юнион округінде 74,7%) болды. 2004 жылғы президенттік сайлауда демократ Джон Керри 9 222 дауыс (64,0%, округ бойынша 58,3%) алды, республикашыл Джордж Буш 4 966 дауыс (34,4%, округ бойынша 40,3%) және басқа кандидаттар 116 дауыс (0,8%, округ бойынша 0,7%) жинады. Қаланың 20 596 тіркелген сайлаушысы берген 14 419 бюллетень бойынша сайлауға қатысу деңгейі 70,0% (округ бойынша 72,3%) болды. 2013 жылғы губернаторлық сайлауда демократ Барбара Буоно 54,6% дауыс (4 255 дауыс) алды, республикашыл Крис Кристи 43,9% (3 420 дауыс) және басқа кандидаттар 1,6% (123 дауыс) жинады. Қаланың 22 416 тіркелген сайлаушысы берген 8 158 бюллетеньнің ішінде 360 бюллетень жарамсыз деп танылды, сайлауға қатысу деңгейі 36,4% болды. 2009 жылғы губернаторлық сайлауда демократ Джон Корзин 5 429 дауыс (57,8%, округ бойынша 50,6%) алды, республикашыл Крис Кристи 3 272 дауыс (34,8%, округ бойынша 41,7%), тәуелсіз кандидат Крис Даггет 452 дауыс (4,8%, округ бойынша 5,9%) және басқа кандидаттар 98 дауыс (1,0%, округ бойынша 0,8%) жинады. Қаланың 21 742 тіркелген сайлаушысы берген 9 390 бюллетень бойынша сайлауға қатысу деңгейі 43,2% (округ бойынша 46,5%) болды.
Мемлекеттік мектептер
Линден мемлекеттік мектептері балабақшадан бастап 12-сыныпқа дейінгі оқушыларға қызмет көрсетеді. 2020–21 оқу жылында 11 мектепті қамтитын ауданда 6 159 оқушы және 555,0 сынып мұғалімі (толық жұмыс күні есебімен) оқыды, оқушы-мұғалім арақатынасы 11,1:1 құрады. Ауданның мектептері (Білім беру статистикасы ұлттық орталығының 2020–21 оқу жылындағы деректері бойынша): No 1 мектеп (420 оқушымен; балабақша – 5-сынып), No 2 мектеп (593 оқушы; балабақша – 5-сынып), No 4 мектеп (425 оқушы; балабақша – 5-сынып), No 5 мектеп (275 оқушы; балабақша – 5-сынып), No 6 мектеп (324 оқушы; балабақша – 5-сынып), No 8 мектеп (341 оқушы; балабақша – 5-сынып), No 9 мектеп (327 оқушы; балабақша – 5-сынып), No 10 мектеп (243 оқушы; балабақша – 5-сынып), Майлс Дж. Макманус орта мектебі (693 оқушы; 6–8-сыныптар), Джозеф Е. Соль орта мектебі (685 оқушы; 6–8-сыныптар) және Линден жоғары мектебі (1 729 оқушы; 9–12-сыныптар). No 5 мектеп 2020 жылы жоғары оқушылар жетістіктерін мойындайтын Ұлттық «Көк лента» мектептер бағдарламасымен марапатталған Нью-Джерси штатындағы тоғыз мектептің бірі болды.
School No. 1 (with 420 students; in grades PreK–5),
School No. 2 (593; PreK 5),
School No. 4 (425; PreK 5),
School No. 5 (275; PreK 5),
School No. 6 (324; PreK 5),
School No. 8 (341; PreK 5),
School No. 9 (327; PreK 5),
School No. 10 (243; PreK 5),
Myles J. McManus Middle School (693; 6 8),
Joseph E. Soehl Middle School (685; 6 8) and
Linden High School (1,729; 9–12). School No. 5 was one of nine schools in New Jersey honored in 2020 by the National Blue Ribbon Schools Program, which recognizes high student achievement.
Жеке мектептер
Синай христиан академиясы балабақшадан бастап 12-сыныпқа дейінгі оқушыларға қызмет көрсетеді. Сент-Мэри және Элизабет академиясы - оқушылар санының азаюына байланысты 2013–2014 оқу жылының соңында жабылуға дейін Ньюарк Рим-католик архиепископтығының басшылығымен жұмыс істеген католик мектебі болған.
Жолдар мен автомобиль жолдары
2010 жылы қалада барлығы 109,72 миль (177 км) жол желісі болды, оның ішінде 87,01 миль (140 км) муниципалитет тарапынан, 13,53 миль (22 км) Юнион округі, 6,19 миль (10 км) Нью-Джерси көлік департаменті және 2,99 миль (5 км) Нью-Джерси автожол басқармасы күтіп бақты. Нью-Джерси автожолы (Interstate 95) қаланың шығыс бөлігінен өтеді, және жақын орналасқан Элизабет қаласымен шектесетін жердегі ең жақын шығуға (I 278 үшін 13-шы шығу) алып баратын бірнеше кіреберіс бар. Қала сондай-ақ Нью-Йорк қаласының барлық бес ауданынан өтетін 278-ші мемлекетаралық автожолының батыс соңғы нүктесі болып табылады. Линденді АҚШ 1/9 және 27-ші бағыттары да қамтиды. Гарден-стейт-парквей қала шекарасынан шамамен 152 метр (500 фут) батысқа қарай өтеді.
Автобус
Жергілікті қоғамдық көлікті NJ Transit компаниясы Элизабет, Перт-Амбой және Ньюарк қалаларына автобус арқылы қамтамасыз етеді. New Jersey Transit компаниясының 112 және 115 маршруттары жергілікті және қалааралық қызметтерді жүзеге асырады, оның ішінде Манхэттеннің орталық бөлігіндегі Порт Авторитеті Автобус Терминалына 48 маршрутымен Элизабетке, 94 маршрутымен Ньюаркқа, ал 56 және 57 маршруттарымен жергілікті қызмет көрсетеді.
Темір жол
Линден теміржол стансасы NJ Transit Солтүстік Джерси жағалау желісі және Солтүстік-шығыс дәлізі арқылы Манхэттенге 39 минуттік тікелей бағыт ұсынады. Пойыздар солтүстікке қарай Ньюарк Пенн стансасы, Секаукус түйісі және Нью-Йорк Пенн стансасына, ал оңтүстікке қарай Трентон транзиттік орталығына қатынайды, сондай-ақ осы стансаларда басқа бағыттарға көшу мүмкіндігі бар.
Әуежай
Линден әуежайы – АҚШ 1 және 9 тас жолдарының бойында, қаланың шығыс жағында орналасқан шағын жалпы авиациялық қызмет көрсететін және басқа әуежайға көмектесетін нысан. Әуежай 1942 жылы Grumman F4F Wildcat ұшағын жасау және сынау үшін АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін салынған. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Линден қаласы оны басқаруға алды. 1954 жылдың маусым айында бұл әуежай NASCAR Grand National Division (қазір Monster Energy NASCAR Cup Series деп аталады) жарысы үшін жол жарысы трассасы ретінде пайдаланылды, онда Ал Келлер 2 мильдік (3 км) трассада 50 айналымнан тұратын жарысты жеңіп алды. Неварк Либерти халықаралық әуежайы шамамен 15 минуттық қашықтықта орналасқан.
Өнер және мәдениет
Реймонд Вуд Бауэр саябағы – Линден қаласындағы ашық ауадағы концерттер мен басқа да сахналық өнерлердің орталығы. Тірі музыкалық топтар R&B, фанк және джаз жанрларында бірнеше концерт алаңдарында өнер көрсетеді. Ал белгілі «Platters» тобымен бірге ойнаған (оның інісі жетекші әнші болған) көрнекті R&B және джаз әншісі Линда Хейс Линден қаласында дүниеге келген. Католик дінінде туған суретші Томас Лениган Шмидт 1950-1960 жылдардағы Линденде кедейлікте өсті. Ашық гей ретінде ол жақында «MoMA PS1» галереясында өзінің «гомосексуалдық, әлеуметтік теңсіздік және дін» тақырыбындағы туындыларын көрсеткен ретроспективті көрме ұйымдастырды. Сонымен қатар, ол «Stonewall» көтерілісі кезінде жасөспірім шағында түсірілген суретімен де танымал. Лениган Шмидт 1960 жылдары Линдендегі жастардың бірі ретінде «отбасын асырау үшін түрлі жұмыстар істеді және мектепте зорлық-зомбылыққа ұшырады», кейін жас кезінде Нью-Йорк қаласына көшіп кетті. 1950 жылдары бала кезінде Линденде оқыған Лениган Шмидт католик мектебіндегі хабарландыру тақтасын безендіруге бекітілгеннен кейін, шіркеу алтарының егжей-тегжейлі макетін жасады. Бұл әсерлі макет Лениган Шмидт 170 Hussa көшесіндегі Сент-Элизабет мектебінде оқып жүрген кезінде жергілікті газетте жарияланды. Мектеп 2014 жылы жабылды; қазір ол Линдендегі Мажарстанның Рим-католик шіркеуінің қасиетті Елизавета кампусының бір бөлігі болып табылады. Нью-Джерси хардкор (қазір Лос-Анджелесте орналасқан) панк-хип-хоп тобы «Ho99o9» (жасыратыны «Қорқыт») тобының мүшесі theOGM-нің тамыры Линден қаласына жетеді. 1960 жылдардағы «Bubblegum pop» жанрындағы «1910 Fruitgum Company» тобы бес Линден тұрғынынан құралған. «De Luxe Records» (кейін «DeLuxe Records») 1944 жылы Нью-Джерси штатының Линден қаласында құрылған жазба компаниясы және лейблі. Ол өзінің танымал R&B және ерте рок жазбаларымен әйгілі. 20 ғасырдың ортасында Линден «Regal Records» компаниясының штаб-пәтері болды, ал ғасыр соңында «Springboard International Records» жарнамалық лейблі орналасты. «Transco» компаниясы «Apollo» компаниясымен сатып алынғанға дейін Линденде дыбыс жазу индустриясы үшін ацетат дискілерін (ацетат бос жазбалары, дубляттары немесе лактар) өндірді. «Линден мәдени және мұра комитеті» аймақ тұрғындары үшін қолөнер базарлары, көше жәрмеңкелері, концерттер және спектакльдер сияқты ойын-сауық шараларын ұйымдастырумен айналысады. «Линден тарихи сақтау қоғамы» қаланың тарихын сақтауға жұмыс істейді. Линден қаласы көшедегі баскетбол видео сериясының 2-томы «AND1 Mixtapes» түсірілімдері үшін негізгі орын ретінде таңдалды. «AND1» компаниясымен келісімшартқа қол қойған алғашқы бес баскетболшының бірі, «Main Event» лақап атымен танымал Линден қаласының тумасы Валий Диксон 4-ші Уорд саябағында баскетбол кешін өткізуге көмектесті. Бұл кешке сахна және экран актері, теледидар режиссері және музыкант Хал Линден де қатысты. «Barney Miller» атты ABC телесериалының жұлдызы болған Хал Линден өзінің сахналық есімін Филадельфиядан Нью-Йоркке бара жатқанда су мұнарасында көрген «Линден» деген сөзден алған.
Hal Linden, the stage and screen actor, television director and musician best known as the star of the ABC TV series Barney Miller, based his stage name on the city's name, after seeing the word "Linden" on a water tower while heading from Philadelphia to perform in New York City.