Кіріспе
Сулы темір оксиді (HFO) – темір, оттегі және сутегінің химиялық қосылысы, формуласы темір(III) оксид гидроксиді немесе темір оксигидроксиді. Бұл қосылыс көбінесе гидраттарының бірі түрінде кездеседі, ·nH2O [тот]. Моногидрат ·H2O көбінесе темір(III) гидроксиді, гидратталған темір оксиді, сары темір оксиді немесе Сары 42 пигменті деп аталады. Темір оксигидроксидтері, , әлдеқайда көп кездеседі және грек әріптері α, β, γ және δ арқылы белгіленетін әртүрлі құрылымдық минералдар (полиморфтар) түрінде табиғатта кездеседі. Гоетит, αFeO(OH), ежелгі заманнан бері окра пигменті ретінде қолданылып келеді. Акаганеит – β полиморфы, ауа райының әсерінен пайда болады және кейбір метеориттерде және Ай бетінде кездесуімен белгілі. Дегенмен, жақында оның құрылымын тұрақтандыру үшін хлорид иондарының болуы қажет екендігі анықталды, сондықтан оның дәлірек формуласы немесе болып табылады. Лепидокроцит, γ полиморфы, көбінесе болат су құбырлары мен резервуарлардың ішкі бетіндегі тот ретінде кездеседі. Фероксихит (δ) теңіз және мұхит түбіндегі жоғары қысым жағдайында пайда болады және жер бетіндегі α полиморфына (гоетит) қатысты термодинамикалық тұрақсыз болып табылады.
Iron(III) oxide hydroxide or ferric oxyhydroxide is the chemical compound of iron, oxygen, and hydrogen with formula
The compound is often encountered as one of its hydrates, ·nH2O [rust]. The monohydrate ·H2O is often referred to as iron(III) hydroxide , hydrated iron oxide, yellow iron oxide, or Pigment Yellow 42. Iron oxyhydroxides, , are much more common and occur naturally as structurally different minerals (polymorphs) denoted by the Greek letters α, β, γ and δ.
Goethite, α FeO(OH), has been used as an ochre pigment since prehistoric times. Akaganeite is the β polymorph, formed by weathering and noted for its presence in some meteorites and the lunar surface. However, recently it has been determined that it must contain some chloride ions to stabilize its structure, so that its more accurate formula is or
Lepidocrocite, the γ polymorph, is commonly encountered as rust on the inside of steel water pipes and tanks. Feroxyhyte (δ) is formed under the high pressure conditions of sea and ocean floors, being thermodynamically unstable with respect to the α polymorph (goethite) at surface conditions.
Минералды емес
Сидерогель – темір(III) оксид гидроксидінің табиғи түрде кездесетін коллоидты түрі. Гетит және лепидокроцит, екеуі де орторомбалық жүйеде кристалданады, темір(III) оксигидроксидінің ең көп таралған түрлері және топырақтағы темірдің ең маңызды минералдық тасымалдаушылары болып табылады.
Қасиеттері
Темір(III) оксидсутегінің түсі судың мөлшеріне, бөлшектердің мөлшері мен пішініне және кристалдық құрылысына қарай сарыдан қоңырға, содан кейін қараға дейін өзгереді.
Құрылымы
β (акагенит) кристалдық құрылымы голландиттің немесе ұқсас құрылымға ие. Оның элементар жасушасы тетрагоналды, a = 1,048 және c = 0,3023 нм, ал құрамында сегіз формулалық бірлік FeOOH бар. Оның өлшемдері шамамен 500 × 50 × 50 нм. Егіздену жиі алтыбұрышты жұлдыз тәрізді бөлшектердің пайда болуына әкеледі. Сары темір оксиді, немесе Пигмент сары 42, АҚШ-тың Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) тарапынан косметикада қолдануға бекітілген және кейбір татуировка бояларында қолданылады. Темір оксид гидроксиді аквариум суын тазарту үшін фосфатты байланыстырушы ретінде де қолданылады. Темір оксид гидроксидінің нанобөлшектері су ортасынан қорғасынды кетіруге арналған потенциалды адсорбенттер ретінде зерттелді.
Дәрі-дәрмектер
Темір полимальтозы темір тапшылығы анемиясын емдеу үшін қолданылады.