Кіріспе
Жарақат алған спортшылар үшін қолданылатын атау. Жарақат алған резервтік тізім (қысқ. IR тізімі) – Солтүстік Американың кәсіби спорт лигаларында жарақат алып, ойнауға қабілетсіз болған спортшыларға арналған белгілеу. Тізімнің нақты атауы лигалар бойынша өзгешеленеді: Ұлттық футбол лигасы (NFL) мен Ұлттық хоккей лигасы (NHL) үшін «жарақат алғандар тізімі», Канада футбол лигасы (CFL) үшін «жарақат алғандар тізімі», ал Бас лигасында (MLB) «жарақат алғандар тізімі» (тарихи түрде «мүгедектер тізімі» деп белгіленген). Ұлттық баскетбол қауымдастығында (NBA) жарақат алған резервтік тізімге тікелей баламасы жоқ, оның орнына ойыншының жарақаттануын міндетті етпейтін, жалпы мақсаттағы «қосалқы тізім» қолданылады. Жарақат алған резервтік тізімдер лига ережелерінде әр команда тізіміндегі ойыншылар саны шектелуіне байланысты қолданылады. Ойыншыны «Жарақат алған/резерв» деп белгілеу тізімде орын босатады, бұл командаға жарақат алған спортшының емделу кезеңінде жаңа ойыншыны қосуға мүмкіндік береді. Жарақат алған резервтік тізімге ауыр жарақаттар мен сырқаттар да кіруі мүмкін.
The injured reserve list (abbr. (abbreviated) IR list) is a designation used in North American professional sports leagues for athletes who suffer injuries and become unable to play. The exact name of the list varies by league; it is known as "injured reserve" in the National Football League (NFL) and National Hockey League (NHL), the "injured list" in the Canadian Football League (CFL), and the injured list (historically known as the "disabled list") in Major League Baseball (MLB). The National Basketball Association (NBA) does not have a direct analog to an injured reserve list, instead using a more general purpose "inactive list" that does not require a player to be injured. Injured reserve lists are used because the rules of these leagues allow for only a certain numbers of players on each team's roster. Designating a player as "Injured/Reserve" frees up a roster spot, enabling the team to add a new replacement player during the injured athlete's convalescence. Injured reserve can be for serious injuries or illnesses.
НХЛ ережелері
Ойыншы ауру немесе жарақат салдарынан қатыса алмаса, жарақат резервіне қойылуы мүмкін, егер ол маусым басында клубтың алғашқы медициналық тексеруінен өткен болса. Жарақат бойынша резервке қойылу үшін, команданың медициналық қызметкерлерінің пікірінше, сол жарақат ойыншыны жарақат алғаннан кейінгі жеті күн бойы қатысудан толығымен айыруы керек. Ойыншы жарақат резервіне қойылғаннан кейін, команда тізімдегі орынды басқа ойыншымен алмастыра алады. Жарақат резервіндегі ойыншы жеті күн бойы активті ойынға қатыса алмайды, бірақ жаттығулар, жиналыстар сияқты бәсекеге қатыспайтын шараларға қатыса алады.
NFL ережелері
Команда "клуб құрамында қатысуға дереу дайын емес" ойыншыны жарақаттылар резервіне (резерв/жарақат тізіміне) қоя алады. Әдетте, мұндай ойыншылар маусым қалған бөлігінде (постсезон ойындары мен Pro Bowl-ды қоса алғанда) жаттығуларға қатыса алмайды және активті құрамға қайта оралмайды, бірақ командамен бірге болуына рұқсат етіледі. 2012 жылдан бастап NFL және NFLPA жарақаттылар резервінде тұрған бір ойыншыны активті құрамға қайтаруға мүмкіндік беретін келісімге келді. Егер ойыншы 53 ойыншыдан тұратын соңғы дайындық тізіміне енген болса (2012 жылғы маусым үшін бұл ережеден бас тартылды) және жарақаты осы ойыншыны шамамен алты апта бойы жаттығуға немесе футбол ойнауға қабілетсіз деп танылса, ол 6-шы аптадан кейін жаттығуға, ал 8-ші аптадан кейін ойнауға рұқсат алуы мүмкін. 2017 жылы ереже өзгертілді, 8-ші аптадан кейін жарақаттылар резервінен екі ойыншыға дейін оралуға рұқсат берілді. 2018 жылы команданың демалыс аптасының уақытына байланысты ереже сәл өзгертілді, сондықтан ойыншылар сегіз аптадан кейін емес, команда сегіз ойын өткізгеннен кейін ғана қайта оралуға құқылы. 2020 жылы бір маусымда әр командаға қайта оралуға құқылы ойыншылардың саны үшке дейін артты. 2022 жылы қайта оралуға құқылы ойыншылардың саны сегізге дейін өзгертілді, ал ойыншылар төрт ойыннан кейін қайта оралуға құқылы болды. Командалар ойыншыны жеңіл жарақатпен жарақаттылар резервіне қоя алады, бірақ ойыншы сауыққаннан кейін оны босатуы керек. Дайындық маусымында лига сондай-ақ ұзақ мерзімді, бірақ маусымды аяқтамайтын жарақаттары бар ойыншыларды үш санатка орналастыруға мүмкіндік береді: өткен маусымда немесе маусымдық емес жаттығуларда алған жарақаттары үшін дене жағдайына қабілетсіздер тізімі (PUP) (жаттығу лагерінде және жаттығулар басталғанда медициналық тексеруден өткен ойыншы дене жағдайынан қабілетті және сондықтан PUP тізіміне жарамсыз), команда немесе лига іс-шараларынан тыс алған жарақаттары үшін резерв/футбол емес жарақат (NFI) (атауына қарамастан, бұл колледж футболынан алған жарақаттарды да қамтиды, егер жарақат алған ойыншы таңдалып, командаға қосылса) немесе футболға қатысы жоқ аурулар үшін резерв/футбол емес ауру (NFI). PUP тізіміндегі ойыншылар тұрақты маусымның 6-шы аптасынан кейін активті құрамға көшірілуі немесе жарақаттылар резервіне қойылуы мүмкін. 2018 жылдан бастап NFI тізіміндегі ойыншылар 6-шы аптадан кейін жаттығуды бастай алады, бірақ олардың командасы сегіз ойын өткізгенге дейін активтендірілмейді. NFI тізіміндегі ойыншы жаттығуды бастаған кезде, оларды активті құрамға көшіруге болатын үш апталық кезең басталады. Егер ойыншы үш апталық кезең аяқталғанда активтендірілмесе, ол маусымның қалған бөлігінде NFI тізімінде қалуы керек. Тұрақты маусымда PUP тізіміндегі және жарақаттылар резервіндегі ойыншылар лиганың ең көп 53 ойыншыдан тұратын құрамына есептелмейді, бірақ 90 ойыншыдан тұратын құрамына есептеледі.
НБА ережелері
Жарақат алған резерв тізімін пайдаланудағы теріс асылдар, кейбір командалар тәуелсіз медициналық бақылаусыз ойыншыларды жасыру үшін оны ыңғайлы деп тапқандықтан, соңғы ұжымдық келісімшарт бойынша жарақат алған резерв тізімі "Белсенді емес тізім" деп өзгертілді. Ойыншыларды белсенді емес тізімге ойын басталар алдында бір сағат бұрын, тіпті бір ойынға ғана қоюға болады. Белсенді емес тізімде кемінде бір, ең көп дегенде үш ойыншы болуы керек, бірақ командада белсенді емес тізімде үш жарақат алған ойыншы болған жағдайда, төртінші ойыншы жарақаттанса, қиын жағдайлар ережелері қолданылады. NBA G лигасына жіберілген ойыншылар команданың белсенді емес тізіміне енгізіле береді.
WNBA ережелері
Өзінің бас лигасынан өзгеше, WNBA-да 2019 жылғы маусымға дейін жарақат тізімі болған жоқ. Бұл, әсіресе, Сиэтл Сторм командасына сол маусымда әсер етті, себебі лиганың бұрынғы ең үздік ойыншысы Брейна Стюарт 2019 жылғы Еуролига әйелдер финалында оң аяқ тізегін (Ахиллес сіңірін) жыртып алды. Жарақат алғандар тізімі болмағандықтан, Сторм Стюартты жалақысыз демалысқа жіберіп, құрамында бос орын жасады. (Бірақ кейін WNBA Стюартты оңалту кезеңіндегі лиганың төл елшісі етіп тағайындады.) Лига 1997 жылы ойынға кіріскен кезде жарақат тізімі болған, сол тізімге енген ойыншылар кем дегенде үш ойынға қатыса алмайтын еді. 2006 жылы лига екі ойыншыдан тұратын қосалқы тізімге көшті, бірақ 2008 жылғы маусымнан кейін, құрамдар 11 ойыншыға дейін азайтылғанда, ол тізім жойылды. Қазіргі WNBA құрамы 12 ойыншыдан тұрады.
МДБ ережелері
Бейсболдың жоғары лигасынде жарақат алған ойыншыларды тіркеудің бес түрі бар. 7 ойынға дейін: МЛБ-дегі әкелік және қайғы-қасірет тізімдері отбасылық жағдайлар үшін жасалған. Отбасы мүшесінің денсаулығына қатысты немесе жерлеу рәсіміне байланысты қайғы-қасірет тізіміне енгізілген ойыншы 3-7 ойынға дейін қатыса алмайды, ал бала дүниеге келгенде әкелік тізіміне енгізілген ойыншы 3 ойынға дейін қатыса алмайды. 7 күн: Ойыншы бас соққысы салдарынан жарақаттанған жағдайда, ұзақ мерзімді ми зақымдануын болдырмау үшін 7 күндік тізімге енгізіледі. Егер ойыншы жетінші күнге дейін жаңарып, ойынға қатыса алмаса, ол тұрақты тізімге ауыстырылады. 10 күн: жарақаттың ауырлығына және/немесе қалпына келу уақытына байланысты, позициялық ойыншы 10 күндік тізімге енгізіледі. Позициялық ойыншылар ойындарға қатысып, командамен бірге қалуы мүмкін, ал қажет болған жағдайда кіші лигада оңалту үшін команданы тастап кетуі мүмкін. Ойыншы активті тізімнен шығарылады, бірақ 40 ойыншыдан тұратын тізімнен шығарылмайды. 15 күн: жарақаттың ауырлығына және/немесе қалпына келу уақытына байланысты питчер 15 күндік тізімге енгізіледі. Питчерлер ойындарға қатысып, командамен бірге қалуы мүмкін, ал қажет болған жағдайда кіші лигада оңалту үшін команданы тастап кетуі мүмкін. Ойыншы активті тізімнен шығарылады, бірақ 40 ойыншыдан тұратын тізімнен шығарылмайды. 60 күн: Ауыр жарақаттар ойыншының 60 күндік тізімге енгізілуіне әкеледі. Ойыншы 40 ойыншыдан тұратын тізімге енгізілмейді, бұл командаға қосымша ойыншыны қосуға мүмкіндік береді. Ойыншы 60 күндік тізімге тек команданың 40 ойыншыдан тұратын тізімі толық болған жағдайда ғана енгізіле алады.