Кіріспе

Корнелиус Фрэнсис "Нил" Лейн (1938 жылғы 22 тамызда туған) – американдық физик, Райс университетінің Бейкер қоғамдық саясат институтында ғылым және технология саясаты бойынша аға ғылыми қызметкер және Хьюстон қаласындағы Райс университетінің физика және астрономия профессоры. Ол Колорадо Спрингс қаласындағы Колорадо университетінің ректоры, Райс университетінің проректоры, сондай-ақ президенттің ғылым жөніндегі кеңесшісі (Билл Клинтон әкімшілігі кезінде Президентке ғылым және технология мәселелері бойынша көмекші және Ғылым және технология саясаты бюросының директоры) қызметтерін атқарды. Лейн ғылым мен технология саясаты мәселелері бойынша лекция оқып, жазба жұмыстарын жүргізеді.

Ерте өмір

Лэйн 1938 жылы Оклахома-Ситиде дүниеге келді, Оңтүстік-Шығыс жоғары мектебін бітірді және Оклахома университетінде физика ғылымдарының бакалавры, магистрі және докторы дәрежелерін алды. Оның дипломдық жұмысының жетекшісі Чун Чья Лин болды.

Ғылыми-зерттеу, оқыту және әкімшілік

Бастапқыда оқыту және зерттеу саласында мансапты жоспарлаған Лэйн, Солтүстік Ирландияның Белфаст қаласындағы Королева университетінің қолданбалы математика кафедрасында докторантурадан кейінгі тағылымдамасын профессор Александр Далгарномен бірге және (қазіргі JILA) Бірлескен зертханалық астрофизика институтында, доктор Сидни Гелтманмен жұмыс істей отырып өтті. 1966 жылы ол Райс университетіне көмекші профессор болып орналасты, ал 1972 жылы физика, ғарыш физикасы және астрономия профессоры қызметіне көтерілді. Оның ғылыми еңбектері теориялық, атомдық және молекулалық физика саласында болды, негізгі назары электрондық және атомдық соқтығысу құбылыстарына аударылған. 1979-1980 оқу жылында Райс университетінен демалысқа шыққан Лэйн Ұлттық ғылым қорының (NSF) физика бөлімінің директоры болып қызмет етті. 1984 жылы ол Колорадо Спрингс қаласындағы Колорадо университетінің канцлері болды, ол Пайкс Пик аймағында дамып келе жатқан технология индустриясының қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында ғылым және инженерия бойынша жаңа магистратура бағдарламаларын құрды. 1986 жылы Райс университетіне проректор болып оралған Лэйн 1993 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті, содан кейін Билл Клинтон әкімшілігіне NSF директоры және Ұлттық ғылым кеңесінің экс-официаль мүшесі ретінде қосылды.

Ұлттық ғылым қоры

1993-1998 жылдар аралығында Ұлттық ғылым қорының (NSF) директоры ретінде Лэйн ғылымның, математиканың және инженерлік саланың барлық салаларындағы іргелі зерттеулерді қолдауға бағытталған агенттіктің басымдықтарын сақтауға күш салды. Лэйннің қызмет ету кезеңінде NSF 1993 жылғы Үкіметтік тиімділік және нәтижелер туралы заңға сәйкес ресми ұзақ мерзімді стратегиялық жоспарды жасауға міндеттелді. NSF жоспары нормативтік сандық көрсеткіштерден аулақ болды және сарапшылардың пікір алмасу бағалауын жетістіктің басты өлшемі ретінде сақтай отырып, ең үздік іргелі зерттеулерді қаржыландыруға бағытталған, пәндік принципке негізделген ұйымды ұстады. Бағдарламалық тұрғыдан агенттік ғылыми есептеулердегі қарқынды өзгерістерге жауап ретінде NSF суперкомпьютер орталықтарын қайта құрып, жаңадан бәсекеге қойды, сондай-ақ NSF ғылым және технология орталықтарын қайта қарастырды. NSF жас зерттеушілерге арналған CAREER бағдарламасын құрды және ұсыныстарды беру және қарау үшін алғашқы федералдық агенттіктің электрондық жүйесін енгізуді бастады. Лэйннің қызмет ету кезеңінде NSF бірнеше құрылыс жобаларын қолдаған ірі зерттеу жабдықтарына арналған бюджеттік бап құрды, оның ішінде Лазерлік интерферометрлік гравитациялық толқын обсерваториясы (LIGO), алғашқы GEMINI телескопы және АҚШ Антарктика бағдарламасының бір бөлігі болып табылатын жаңа Амундсен-Скотт Оңтүстік полюс ғылыми-зерттеу станциясы кірді. Қызметкерлердің қажеттіліктерін ескере отырып, NSF өзінің қызметкерлері үшін алғашқы балалар дамыту орталығын құрды. 1998 жылдың сәуір айында NSF директоры ретінде Лэйннің Конгресс алдындағы соңғы тыңдауының бірінде болашаққа қатысты сұрақ қойылғанда, ол былай деді: «Егер маған ертеңгі күннің жаңалықтарын сыйлайтын ғылым мен техника саласын атауды сұраса, мен наноғылым және наноинженерияны, көбінесе жай ғана «нанотехнология» деп аталатынын айтар едім».

Ақ үйдің ғылым және технология саясаты жөніндегі кеңсесі

1998 жылдың тамызында Лэйн президент Билл Клинтонның ғылым жөніндегі кеңесшісі болып тағайындалды, бұл президенттің ғылым және технология мәселелері жөніндегі көмекшісі және Ақ үйдің Ғылым және Технология саясаты жөніндегі кеңсесінің (OSTP) директоры қызметтерін біріктіретін лауазым болды, соңғысы Сенаттың бекітуін қажет етеді. Президентке ғылым және технология жөніндегі көмекші ретінде Лэйн Президенттің ғылым және технология жөніндегі комитетінің (PCAST) федералдық тең төрағасы болып та қызмет етті. Президент Клинтонның ғылыми кеңесшісі ретінде Лэйн әкімшіліктің ғылым мен технология саласындағы бастамаларын ілгерілету үшін жұмыс істеді және ерекше атап айтқанда, АҚШ-тағы фундаменталды ғылыми зерттеулерді дамытуды қолдады. Лэйн қызмет еткен кезеңде Ақ үйдің OSTP діңк жасушаларын зерттеу, тағамдық қауіпсіздік, зымыранға қарсы қорғаныс, климаттың өзгеруі, АҚШ ғарыш бағдарламасы (мысалы, Халықаралық ғарыш станциясының алғашқы элементтерін ұшыру), Адам геномдық жобасы (мысалы, адам геномның алғашқы нұсқалық тізбесін жариялау), Ұлттық нанотехнологиялық бастама және ғылым мен технология саласындағы халықаралық ынтымақтастық сияқты мәселелер бойынша саясатты жүзеге асырды.

Қазіргі жұмыс

Клинтон әкімшілігінің соңына дейін қызмет еткен Лэйн 2001 жылы Райс университетіне институттың алғашқы университет профессоры ретінде оралды, сонымен қатар физика және астрономия профессоры және Райс университетінің Бейкер мемлекеттік саясаты институтының аға ғылыми қызметкері болды. Ол 2015 жылдың 1 қаңтарында Малкольм Гиллис университетінің профессоры және физика және астрономия профессоры лауазымынан зейнеткерлікке шықты. Лэйн Райс университетінің Бейкер мемлекеттік саясат институтында ғылым және технология саясаты бойынша аға ғылыми қызметкер ретінде қызметін жалғастыруда және доктор Кирстин Р. У. Мэтьюспен бірге Бейкер институтының ғылым және технология саясаты бағдарламасының тең төрағасы. Бейкер институты - жоғары деңгейдегі университетке тиесілі, партиялық емес қоғамдық саясат бойынша зерттеулер жүргізетін орталық, энергетикалық саясат, денсаулық сақтау саясаты, салық және шығыс саясаты, Латын Америкасы, Мексика, Таяу Шығыс және Қытай зерттеулері, есірткі саясаты, халықаралық экономика, саясат және сайлау, дін саясаты, ғарыш саясаты және ғылым мен технология саясаты салаларындағы ғылыми-зерттеу бағдарламалары бар. Лэйн Мэтьюспен көптеген жобаларда, соның ішінде Халықаралық дің жасушалары саясаты бастамасы мен Азаматтық ғалымдар бастамасы бойынша жұмыс істеді. Лэйн дәріс оқып, Конгресске куәлік беріп, студенттермен, ғалымдармен және білім беру, бизнес және қоғамдық саясаттағы көшбасшылармен кездесуді жалғастыруда. Ол сонымен қатар ғылым мен технологияға, ғылым мен математикаға білім беруге және федералды саясатқа бағытталған коммерциялық емес кеңестер мен кеңес беру комитеттерінде қызмет етеді. Ол (Lockheed Martin Corp. зейнеткері және бас директоры Норман Августинмен бірге) Америка өнер және ғылым академиясының зерттеуін жүргізді, ол 2014 жылы "Негізді қалпына келтіру – Американдық арманды сақтаудағы зерттеулердің маңызды рөлі" атты есепке әкелді. Ол "Ғылым саясаты мен басқару журналы" журналының кеңесші кеңесінде қызмет етеді.

Жеке өмір

Нил Лейн Джони Сью (Уильямс) Лейнге үйленген. 2015 жылы олар 55 жылдық мерейтойларын тойлады. Олардың екі баласы – Кристи Сайджари және Джон Лейн, сондай-ақ төрт немересі – Аллия мен Александр Сайджари, Мэтью мен Джессика Лейн бар.

Таңдалған жарияланымдар

1. Нил Лейн, "Бенджамин Франклин, азаматтық ғалым", Physics Today, 56-том, 10-сан, 41-бет (2003 жылғы қазан)

2. Нил Лейн, "АҚШ ғылымы және технологиясы – жұмыс істейтін сияқты үйлестірілмеген жүйе", Technology in Society журналының "Қытай, Үндістан және АҚШ" арнайы саны, 30-том, 3–4-сандар, 2008 жылғы тамыз-қараша, 248–263-беттер (Elsevier, NY, және Science Direct, 2008)

3. Нил Лейн және Том Калил, "Ұлттық нанотехнология бастамасы: жаратылыста болған сәт", Ғылым мен технология мәселелері, XXI, 4-сан (жазғы 2005), 49–54-беттер (Ұлттық академиялар, Вашингтон, округ)

4. Нил Лейн, "Билік орнында ғылым", Bulletin of the Atomic Scientists журналы, 2008 жылғы шілде/тамыз саны, 48-бет.

5. Нил Лейн, "Мақала: Американдық физика, саясат және саясат: тығырықтан шығу жолы", Physical Review Letters, 101-том, 31 желтоқсан 2008, 260001–260009-беттер. http://journals.aps.org/prl/edannounce/PhysRevLett.101.260001

6. Нил Лейн және Джордж Эбби, "АҚШ ғарыш саясаты: бұрылып кеткен қиындықтар мен мүмкіндіктер", Америка өнер және ғылым академиясы (аймақтық баяндама) (Кембридж, Массачусетс, 2009).

7. Нил Лейн және Кирстин Мэтьюс, "Президенттің ғалымы", Cell журналы, 139-том, 847–850-беттер (25 қараша 2009).

8. Кирстин Р. В. Мэтьюс, Нил Лейн және Кеннет М. Эванс, "АҚШ ғылыми зерттеулері мен дамуы 202", "Science Progress" (23 шілде 2011, онлайн) http://scienceprogress.org/2011/07/u-s-scientific-research-and-development-202/

9. Нил Лейн, "Ғылым саясатының құралдары: жаңарту қажет", Issues in Science and Engineering (Ұлттық академиялар баспасы, 2011 жылғы күз, 31–38-беттер) http://www.issues.org/28.1/lane.html

10. Нил Лейн және Рахул Рехи, "Ғылым саясатындағы сапалық көрсеткіштер: санауға келмейтін нәрселер де маңызды", Issues in Science and Engineering (Ұлттық академиялар баспасы, 2012 жылғы күз, 21–24-беттер) http://www.issues.org/29.1/rahul.html

11. Норман Августин және Нил Лейн, "Егер Америкада ғылыми зерттеулерге жоспар болғанда не болар еді?", Inside Sources, 28 сәуір 2014, онлайн.

12. А. А. Розенберг, Л. М. Бранскомб, В. Эди, П. С. Фрумхофф, Г. Т. Голдман, М. Халперн, К. Киммелл, Ю. Котари, Л. Д. Крамер, Н. Ф. Лейн, Дж. Дж. Маккарти, П. Фартиал, К. Рест, Р. Симс және К. Векслер, "Конгрестің ғылымға негізделген ережелерге жасаған шабуылдары: жалған алғышарттарға негізделген заңдар ғылымды қоғамдық мүддеге қарсы қолдануы мүмкін", Science, 964–966-беттер, 348-том, 6238-сан, 2015 жыл.