Кіріспе
Колумбиядағы ең үлкен көл – Тота көлі (lang es) Колумбиядағы ең үлкен көл, Бояка департаментінің шығысында, Сугамукси провинциясында орналасқан. Ол Ориноко өзені алабына құятын Упиа өзенінің бастауы болып табылады. Көлдің шығыс жағында орналасқан Аквитания қаласы – көлдің маңызды қаласы. Таяудағы басқа ауылдарға Тота, Иза және Куитива кіреді. Тота көлі Муиска мәдениеті үшін маңызды діни орталық болған. Тота атауы Муиска халқының чибча тілінен шыққан және лингвист Мариана Эскрибаноның сөзіне сәйкес, оның негізгі мағынасы «Астрономиялық обсерватория», ол осы мәдениет үшін қасиетті мақсатта қолданылған. Көлдің қалай пайда болғаны туралы әңгімелер де бар. Тота көлі маңы Колумбиядағы пияз өндіретін маңызды аймақтардың бірі. Көлдің батыс жағалауы колумбиялықтар үшін танымал туристік орын. 13°C орташа су температурасы радуга алабұғасын (Onchorynchus mykiss) әкелуге мүмкіндік берді, ол құнды жабайы балық шаруашылығын (Ресторанте Лучо, Аквитанияда орнатылған үлгі, 1990 жылдардың басында, салмағы 7 кг) және тордағы балық шаруашылығын құрады, бірақ жергілікті балық түрлерін жеу нәтижесінде тек осы көлге тән деп саналатын майлы балық (Rhizosomichthys totae) жойылу қаупіне тап болды. Тота көлі бірнеше қорғалатын немесе жойылуға жақын құс түрлерінің, соның ішінде ең кішкентай шағатай (Ixobrychus exilis bogotensis), Колумбияның қызыл қазы (Oxyura jamaicensis andina), Боготаның суырғысы (Rallus semiplumbeus) және Аполлинардың торғайының (Cistothorus apolinari) көбею орны болып табылады. Қазір жойылып кеткен деп есептелетін Колумбиялық шағаласының (Podiceps andinus) соңғы рет байқалған жері – Тота көлі.
Lake Tota (lang es) is the largest lake in Colombia, located in the east of Boyacá department, inside the Sugamuxi Province, it is the source of the Upia River which flows into the Orinoco River basin. The major town on the lake is Aquitania, located on its eastern side. Other nearby villages include Tota, Iza and Cuítiva. Lake Tota was an important religious center for the Muisca culture. The name Tota comes from the Chibcha language of the Muisca and according to linguist Mariana Escribano its main name refers to "Astronomic Observatory", relating to its sacred uses for that culture. There are legends which relate to the way the lake was formed by the hands of ancient ancestors. The area around Lake Tota is one of the major onion producing regions of Colombia. The western shore of the lake is a popular tourist destination for Colombians. The average water temperature of 13 °C allowed for the introduction of rainbow trout (Onchorynchus mykiss) which created a valuable wild fishery (a mounted specimen in Restaurante Lucho, Aquitania, reportedly early in the 1990s, weighed 7 kg) and cage culture aquaculture, but predation on native fish species as led to the probable extinction of the pez graso or grease fish (Rhizosomichthys totae) believed native to only this lake. Lake Tota is a breeding ground for several threatened or endangered bird species, including the least bittern (Ixobrychus exilis bogotensis), the Colombian ruddy duck (Oxyura jamaicensis andina), the Bogotá rail (Rallus semiplumbeus) and Apolinar's wren (Cistothorus apolinari). The last confirmed sighting of the Colombian grebe (Podiceps andinus), now considered to be extinct, was at Lake Tota.
Этимология
Муиска халқының чибча тілінде Тота сөзі "өзен бойындағы егістік алқаптары" деген мағынаны білдіреді.
География
Тота көлі Колумбиядағы ең үлкен табиғи көл болып табылады, оның ұзындығы 11,8 шақырым, ені 6,2 шақырым және тереңдігі 58 метр.