Кіріспе

Есептеу мәселелерін тек полиномиялық уақытта ғана тиімді есептеуге болады деген тезис – Кобхамның тезисі, сондай-ақ Кобхам-Эдмондс тезисі (Алан Кобхам мен Джек Эдмондс есімдерімен аталған) есептеу мәселелерін кейбір есептеу құрылғысында тек полиномиялық уақытта есептеуге болады деп тұжырымдайды; яғни, егер олар күрделілік класы P-ге жатса. Қазіргі терминдермен айтқанда, ол P күрделілік класымен байланысты тиімді шешілетін мәселелерді анықтайды.

Формальды түрде, мәселені полиномиялық уақытта шешуге болады деу, мәселенің n биттік кіріс ретінде берілгенде O(nc) уақытында шешім беретін алгоритмнің бар екенін білдіреді, мұндағы O – үлкен O нотациясы, ал c – мәселенің нақты мысалына емес, мәселеге байланысты тұрақты шама. Алан Кобхамның 1965 жылғы «Функциялардың ішкі есептеу қиындығы» атты жұмысы – полиномиялық уақытта шешілетін мәселелерден тұратын P күрделілік класы тұжырымының алғашқы айтылғандарының бірі. Кобхам бұл күрделілік класының тиімді есептелетін мәселелер жиынтығын сипаттауға жарамды тәсіл деп санайтын. Джек Эдмондстың 1965 жылғы «Жолдар, ағаштар және гүлдер» атты жұмысы да P күрделілік класын тиімді шешілетін мәселелермен теңестіргені үшін ескеріледі.

Шектеулер

Кобхамның тезисі есептеу күрделілігі теориясының дамуындағы маңызды кезең болса да, алгоритмдердің практикалық қолданылуында шектеулі. Тезис негізінен "P" дегеніміз "оңай, жылдам және практикалық", ал "P-ге жатпайтын" – "қиын, баяу және практикалық емес" дегенді білдіреді деп тұжырымдайды. Бірақ бұл әрқашан рас емес, себебі тезис іс жүзінде орындалу уақытына әсер ететін маңызды айнымалыларды ескермейді: ол тұрақты коэффициенттер мен төменгі дәрежелі мүшелерді назарға алмайды. Ол көрсеткіштің мөлшерін елемейді. Уақыт иерархиясы теоремасы P класында кез келген үлкен көрсеткіштерді қажет ететін мәселелердің бар екенін дәлелдейді. Ол кірістің әдеттегі мөлшерін де ескермейді. Бұл үш фактор да бір-бірімен байланысты және алгоритмдерді талдауға қатысты жалпы шағымдар, бірақ олар Кобхамның тезисіне ерекше қатысты, өйткені ол практикалық жағдайлар туралы нақты мәлімдеме жасайды. Кобхамның тезисіне сәйкес, ең жақсы алгоритмі n200 нұсқаудан тұратын мәселе орындалуға мүмкін деп есептеледі, ал 20.00001n нұсқаудан тұратын алгоритммен шешілетін мәселе орындалмайды, тіпті егер бірінші алгоритммен n=2 өлшемді мәселені шеше алмасаңыз, ал екіншісі n=106 өлшемді мәселені қиындықсыз шеше алады. Практикалық мәселелерде миллиондаған айнымалылары бар салаларда (мысалы, операциялық зерттеулер немесе электрондық дизайнды автоматтандыру) тіпті O(n3) алгоритмдері де жиі практикалық емес. Басқа бір мәселе – көп жағдайда, егер дәл шешім табу мүмкін болмаса, жуық шешімдерге көңілу бөлгені жөн. Мысалы, саяхатшы сатушысының мәселесі полиномиалдық уақытта дәл шешілмейтін деп күдіктенеді (NP қиын), бірақ Кристофидес алгоритмі сияқты әдістермен полиномиалдық уақытта жақсы шешімдер алуға болады.