Кіріспе
Британдық граф Валер де Бомонт (1104–1166) – ағылшын-нормандық ақсүйек. Жас кезінде ол Монфорттың III Аморийының қастандықтарына қатысты; кейіннен Анархия мен Екінші крест жорығына қатысты. Англия королі Генрих II билігі тұсында Валердің Франция королі Людовик VII-мен тығыз байланысы оның құрметтен қалысуына себеп болды.
Waleran de Beaumont (1104–1166) was an Anglo Norman nobleman. In his early adulthood, he was a member of the conspiracy of Amaury III of Montfort; later in his career, he participated in the Anarchy and the Second Crusade. During the reign of Henry II of England, Waleran's close ties to Louis VII of France caused him to fall out of grace.
Ерте өмір
Валеран 1104 жылы туған, Роберт де Бомонттың, 1107 жылы Лестер графы атанған Мюлан графының егіз ұлдарының үлкені. Әкесі 1118 жылдың маусымында қайтыс болғаннан кейін, ұлдар Англия королі Генрих I-нің қамқорлығына өтті. Олар 1120 жылдың соңына дейін оның қамқорлығында болды, сосын ересек деп жарияланып, әкесінің өлімінен бұрын король мен әкесі арасында келісілген бөліс бойынша, әкесінің жерлеріне иелік етуге рұқсат алды. Келісім бойынша Валеран Норман шекарасынан Сена өзенінің бойындағы Мюлан графтығына, сондай-ақ Норман отбасының маңызды иеліктері – Бомон-ле-Рожер мен Пон-Одемерге ие болды. Оның ірі иеліктеріне Бротон орманы да кірді, ол Сенаның сол жағалауындағы Ваттевиль қамалының төңірегінде орналасқан. Отбасылық келісімнің бір бөлігі ретінде Валеран Дорсеттегі ірі иелікті де алды, оның орталығы Стурминстер Маршаллдың поместьесі болды.
Көтеріліс және түрмеге қамау
1122 жылдың соңында Валеран Эврэ графы Амори III Монфортпен бірге Нормандия тағына талапкер Роберт Куртоздың ұлы Вильгельм Клитоны қолдау үшін құпия келісімге келді. Бірақ король бұл құпияны біліп алды, және Валеран мен оның жас серіктері король әскерінің Монфор-сюр-Рисльдегі көтерілісшілердің орталығына жасаған күтпеген шабуылынан ойсырап қалды. Валеран корольге қарсы тұру үшін Брионн қамалын негіз етті. 1123 жылдың қазан айында, француз туыстары мен одақтастарынан әскери көмек сұрағанмен, ол Нормандия жағалауындағы Понт-Одмер қамалын қоршауға тап болды. Қыс бойы шабуылдардан кейін, 1124 жылдың 25 наурызында Валеран өзінің үш қайын інісі, Хью де Шатонуф, Хью де Монфорт және Бреваль лорды Вильгельммен бірге Ваттевилль қамалын құтқаруға аттанды. Қайтып келе жатқан отряд Генрих I-нің рыцарлары мен сарбаздары тарапынан Бургтероулд пен Бойси-ле-Шатель арасында тоқтатылды, корольдік қолбасшы ретінде Вильям де Танкарвилл немесе Одо Борленг аталды. Корольдік әскерлер Валеранды Бургтероулд шайқасында жеңіске жеткізді, ол адамдарының басына шабуыл жасап, олардың аттарының астынан атып түсірді. Валеранның қалған қамалдары 1124 жылдың 16 сәуіріне дейін қарсылық көрсетті, содан кейін Валеран корольдің бұйрығымен өзінің сенашысы Морин дю Пинге оларды тапсыруға мәжбүр болды. Валеранның жерлері тартылып алынды, ал ол алдымен Руанда, содан кейін Шропширдегі Бриджнортта және соңында Валлингфорд қамалында түрмеге қамалған еді. Валеран 1129 жылы белгісіз себептермен босатылды. Ол соттағы белсенді қызметін қайта бастады, және ол өзінің егіз інісімен бірге Генрихтің өлім төсегінде болды. Ол 1135 жылдың желтоқсанында Нормандия мен Англия тағына кім отыру керек деген мәселе бойынша Нормандияның ірі феодалдарының талқылауларына қатысқан болуы мүмкін.
Нормандия лейтенанты
Степанның таққа отыруы оны күтпеген нәрсе болған шығар, бірақ ол 1136 жылғы Пасхаға дейін жаңа патшаға адалдық серт берген еді. Патша сарайында ол патшаның кіндік қызы Матильдаға құда болып, оның некелік үлесі ретінде Вустер қаласы мен графтығын алды. Пасхадан кейін корольден өкілеттік алып, герцогтікте оның лейтенанты ретінде әрекет ету үшін Нормандияға барды. Қыркүйекте ол Генрих I-нің қызы Матильданың күйеуі Анжу графы Джеффри бастаған шапқыншылықты тойтарған норманн феодалдарының әскеріне басшылық етті. Ол сондай-ақ бас көтерген Роджер де Туэниді тұтқынға алды. Ол келесі көктемге дейін онда қалды, содан кейін Англияға оралды. Келесі жылы ол корольдің Нормандия сапарында бірге болды, жыл соңында онымен бірге Англияға қайтып келді. Осы кезде ол Винчестер және Солсбери епископтарының бұрынғы ықпалын әлсіретуді бастады. Ол және оның отбасы Степанның сарайындағы қолдау мен қамқорлықты монополиялады, соның салдарынан Глостер графы Роберт басқарған топтың наразылығын тудырды. Олар жаза ретінде оның жартылай қарындасы, императрицаның мүддесін қолдады. 1138 жылдың маусым айында Валеран Нормандияда болды, ол Анжу әскерінің келесі шабуылына қарсы сәтті күресті. Валеран француз сарайындағы кең байланыстарын пайдаланып, оған көмектесу үшін көптеген француз рыцарларын жұмылдырды. Шамамен 1138 жылы ол Вустер графының екінші титулын алды. Ол сол жылдың соңында графтыққа келгенін белгілеу үшін Бордесли цистерциандық аббаттығын құрды. Сол жылы оның кіші інісі Хью Бедфорд графтығын алды, ал басқа туыстары да осылай құрметтелді. 1139 жылғы Пасхаға дейін Валеран өзінің туысы, Францияның жаңа королі Людовик VII-ге елшілік сапармен Парижге барды. Оралғаннан кейін ол әділетті сот судьясы, Солсбери епископы Роджер басқарған сарайлық топтың құлатылуына жетекші күш болды. Епископ пен оның отбасы маусым айында тұтқындалды, олардың байлығы мен көптеген мүліктері тәркіленді.
Азаматтық соғыс
1139 жылдың қыркүйегінде Роберт Глостер Англияға келгеннен кейін, Стивен мен Матильданың қолдаушылары арасындағы азамат соғысы басталды. Глостердің қолдауымен жасалған алғашқы шабуылдардың бірі Уолеранның Англиядағы базасы Ворчестерге жасалған шабуыл болды. Қалаға шабуыл жасалып, 1139 жылдың 7 қарашасында тоналды. Уолеран көтерілісшілердің Сюдли және Тьюксбери орталықтарына қатыгездікпен қарсы шаралар қолданды. Уолеран 1141 жылы Линкольн шайқасында болды. Ол шайқас жеңіліске ұшырағанда қашқан роялист графтарының бірі болды. Уолеран қашып құтылды, бірақ король тұтқындалып, Бристольде түрмеге қамалған. Уолеран бірнеше ай бойы соғысты, мүмкін, Ворчестерде, онда ол шерифі Уильям де Бошамның қарсылығымен күресуге мәжбүр болды. Ол осы уақытта Херефордшир маяғын басып алып, нығайтқан болуы мүмкін, себебі 1148 жылы Херефорд епископы осы қамалдың иелігіне наразылық білдірді. Соңғы кезде, 1141 жылдың жазында Уолеран күресті тоқтатты, өйткені оның Нормандиядағы жерлері Анжу әскері тарапынан басып алынып жатыр деген хабар жетті. Ол императрица Матильдаға бағынды және корольдік меншігінде құрылған Бордесли аббаттығының иелігін қабылдауға мәжбүр болды. Алайда, Нормандияға келген соң, Уолеран Анжу графы Жеффридің сарайында қабылданды, ал Англия мен Нормандиядағы жерлері оған қайтарылды. Оның корольдің қызы Матильдамен бірінші некесі 1137 жылы Лондонда баласының қайтыс болуымен аяқталды. 1142 жылдың соңында Уолеран Эврэ графы Амаури де Монфорттың қызы Агнеске үйленді. Осы некенің нәтижесінде ол Pays de Caux аймағында және Иль-де-Франста Gournay sur Marne иелігін алды. Уолеран анасының 1139 жылы немесе оған жақын уақытта қайтыс болуына байланысты Эльбеуф құрметінің некелік үлесін алған еді. 1141 жылғы саяси кері кетулерге қарамастан, Уолеран жыл соңында жыл басында болғаннан әлдеқайда бай болды. Уолеран Анжу графы Жеффримен бірге 1143/4 жылы Руанды қоршауда қатысты. Ол осы кезде Эмендревиль маңындағы елді мекенді және Сент-Север шіркеуін басып алып, өртеп жіберді, онда көптеген адамдар өрттен қаза тапты. Ол Нормандия ақсүйектерінің басшысы ретіндегі өзінің беделін Нормандияның сенешалы, өзінің туысы Роберт дю Нюбурмен жасалған ресми келісім-шарт арқылы нығайтты. Алайда, Уолеран осы уақытта француз сарайына қызығушылық танытқан сияқты. 1144–1145 жылдары ол Францияны тастап, Сантьяго де Компостелоға қажылық сапар жасады. 1146 жылғы Пасхада ол Екінші крест жорығын уағыздау үшін Везелейде болды және 1147 жылдың сәуірінен маусым айына дейін папа мен Людовик VII-мен кездесу үшін Париждегі магнаттардың үлкен жиналысына қатысты. 29 маусымда ол Англо-норманд крестоносшыларының біріккен басшысы болды. Ол Сирияға крест жорықтарына қатысты және Дамаск алдындағы оның өкінішті аяқталуына куә болды, онда ол да рөлі үшін сынға ұшырады. Ол король Людовикке қарағанда ертерек Палестинадан кетіп, теңіз арқылы үйіне қайтқан көрінеді. Ол қайтып оралғанда кеме апатына ұшырап, мүмкін, Прованс жағалауында болған шығар. Ол апаттан аман қалса, цистерциандық аббаттық салуға уәде берді және өз уақытында өзінің антын орындау үшін Сент-Мари де Вото (Нәзір) немесе Ле-Валас аббаттығын салдырды.
Саяси құлдырау
1149 жылы Валер король Стефанның құрметін жоғалта бастады және Генрих герцог пен Джеффри Плантагенет есейген сайын Нормандиядағы биліктен біртіндеп шеттетілді. Валердің Нормандиядағы зор ықпалы 1151 жылға дейін сақталды, бірақ герцог Генрихтің жаңа үкіметі оған ықылас көрсетпеді. Ол Капетиялық сараймен келісімге келудің және Меулан үшін оның үстемдігінде болған Луи VII-нің жорықтарына көмектесудің қателігін жасады. Оның қолдауы Валерге жас туысы граф Ральф II кәмелетке толмаған кезеңде үлкен Вермандои графтығының тиімді қамқорлығын әкелді, бірақ бұл оның құлдырауына да себеп болды. 1153 жылдың екінші жартысында оны немере інісі және жауы Роберт де Монфорт шабуылдап, Луи VII-ге байланысы үшін Орбек қамалында тұтқындады, ал герцог Генрихтің достары мен шенеуніктері Валердің нормандық және ағылшын иеліктерін тартып алды. Вустер графының титулы жойылды және оның Вустерширдегі қамалдары 1155 жылы қиратылды. Валер босатылғанымен, Нормандиядағы оның билігі сынып, Монфор-сюр-Ризльді немере інісінен қайтарып алуға жасаған әрекеті ұятқа толы сәтсіздікке ұшырады. Валер Генрих II сарайында шетте қалды және 1160-1162 жылдар аралығында Генрих II-ге қарсы Луи VII-ді қолдағандықтан нормандық жерлері мен қамалдарынан айырылды. Өмірінің соңғы жылдарын жер иесі және герцогтықтағы әділ судья ретінде өткізді. Оның іс-әрекеттері туралы соңғы мәлімет – 1165 жылдың соңында Гурне-сюр-Марндағы монастырына қатысты мәселелерді реттеу туралы хабарлама. Өліміне жиырма күн қалғанда ол Нормандиядағы Понт-Одмерден оңтүстікке қарай орналасқан, әулетінің ата-бабалық монастыры болған Преодағы Санкт-Петр монастыріна кірді және 1166 жылдың 9 немесе 10 сәуірінде монах ретінде қайтыс болды. Ол өзінің әулетінің басқа да бірнеше мүшелерімен бірге оның шіркеу үйінде жерленді.
Аристократ және гуманист
Валеран либералды өнер мен философияны оқыған. Бек-Геллуин монахы Руандық Стефанның оған арнаған жоқтау өлеңі оның латын тілінде өлеңдер жазғанын көрсетеді. 1142 жылы Валеран Меулан приорісінің мұрағатындағы құжаттарды жеке зерттегенін, содан кейін оның меншігін растағанын айтады. Оның егіз інісі сияқты, ол да көп хат жазғанға ұқсайды, және олардың көптегені сақталған. Ол сонымен қатар әдеби қолдаушы болды, себебі 1136 жылы Монмуттан Джеффри өзінің «Британия корольдерінің тарихы» еңбегінің алғашқы басылымын оған арнады. Валеран 1139 жылы Ворстерширдегі Бордеслиде және шамамен 1150 жылы Нормандиядағы Ле-Валассада цистерциандық аббаттарды құрды, бірақ екі жағдайда да аббаттар патшаның бақылауына өтті. Ол Преодағы екі ата-бабалық бенедиктин монастырының (ерлерге арналған Санкт-Петр және әйелдерге арналған Санкт-Лежер) жомарт демеушісі болды. Ол сондай-ақ Бек-Геллуин аббаттығының қорғаушысы ретінде қабылданды және Меуландағы оның приорісінің демеушісі болды, сондай-ақ Бомон-ле-Рожерде тағы бір приорі құрды. Ол Гурне-сюр-Марнда бенедиктин приорісіне негіз салды. Ол Понт-Одемердегі үлкен аурухананы құрды, ол бүгінге дейін сақталған.