Кіріспе

Рим Куриясындағы атақ

Рим-католик шіркеуінде апостолдық протонотарий (ПА; лат. protonotarius apostolicus) – Рим Куриясындағы жоғары деңгейдегі, епископ емес прелаттардың алқасының мүшесі, немесе Римнен тыс жерде, Папаның осы атақты және оның ерекше құқықтарын берген құрметті прелаты. Мысалы, 1926 жылы Папа жарлығымен протонотарий атанған Баварияның принці Георг (1880–1943).

Тарих

Ежелгі дәуірдің соңында Римде жеті аймақтық нотариус болды, олар папалық әкімшіліктің одан әрі дамуы мен нотариустардың көбеюімен бірге папалық канцелярияның жоғары сарай нотариустары (notarii apostolici немесе protonotarii) болды. Орта ғасырларда протонотарийлер паптың өте жоғары лауазымды адамдары болды және көбінесе осы қызметтен тікелей кардиналдыққа көтерілді. Бастапқыда жеті болған, Папа Сикст V (1585–90) олардың санын он екіге дейін арттырды. Олардың маңызы біртіндеп азайды және Француз революциясы кезінде бұл лауазым дерлік толығымен жойылды. 1838 жылдың 8 ақпанында Папа Григорий XVI жеті мүшеден тұратын, “Protonotarii de numero participantium” деп аталатын, сондай-ақ сандық протонотарийлер деп белгілі болған, кірістен үлес алатын апостолдық протонотарийлер коллегиясын қайта құрды.

Апостолдық протонотарийлер супернумерарий – Бұл атақ діни қызметкерлерге папамен беріледі, бірақ атақ таза құрметті және Куриядағы қандай да бір міндеттермен байланысты емес. Бұл протонотарийлердің түрі Римнен тыс жерлерде кездеседі және көптеген дін аймақтарындағы ең жоғары дәрежелі монсеньор болып саналады. Осылайша құрметтелген діни қызметкерлерге «абыройлы монсеньор» деп аталады, олар өздерінің есімдерінен кейін «П. А.» әріптерін қоя алады, литургиялық қызметтер кезінде рошеткамен бірге қызыл хор соқасын, ал басқа уақытта қызыл жолақты қара соқаны және қызыл белбеуді кие алады, сондай-ақ ресми литургиялық емес шаралар үшін қызыл феррайуолоны қоса алады, бірақ жоғарыда аталған басқа да киім-кешектерді қолданбайды. 2014 жылдан бастап папа бұл атақты бермейді, бірақ үш жекелеген ординариаттың епископтары епископ бола алмайды (олар үйленгендіктен), бірақ барлық қолданыстағы супернумерарий протонотарийлерге олардың атақтарын сақтауға рұқсат етіледі.