Кіріспе
Gulfstream II (G II) – Grumman компаниясы, кейін Grumman American және соңында Gulfstream American компаниясы жобалаған және алғаш құрастырған американдық екі қозғалтқышты бизнес-джет. Оның ізбасары Gulfstream III болды. Бірінші Gulfstream II 1966 жылдың 2 қазанында ұшты.
Дизайн
Gulfstream II – екі Rolls Royce Spey турбовентиляторлы қозғалтқыштарымен жабдықталған, әуежай өнімділігін, сенімділігін және оның алдыңғы моделінің басқа операциялық артықшылықтарын сақтай отырып, жоғары жылдамдық пен ұзақ қашықтыққа ұшуға арналған екі реактивті қозғалтқышты корпоративтік тасымалдау ұшағы. Қанаттың бастапқы дизайнына круиздік және төмен жылдамдықты ұшу ескерілді. Артқы жағындағы қозғалтқыштың орналасуы аэродинамикалық, конструкциялық және жерден қашықтық талаптарын ескере отырып, жан-жақты талдаулар мен жобалау итерацияларынан кейін таңдалды. Аэродинамикалық профильдің геометриясы таңдалған қанат пішінінен максималды пайда алу үшін жасалды. Қанат пен корпустың қосылған жеріндегі араласу мәселесі қанаттың ішкі үштен бір бөлігінде аэродинамикалық пішін мен қалыңдығын өзгерту арқылы шешілді. Қанаттың негізгі бөлігіндегі аэродинамикалық профильдер Grumman A-6 Intruder ұшағының аэродинамикалық профильдеріне ұқсас және NACA 6 сериясының қалыңдықтары үйлесімді орта сызықпен біріктірілген. M=0.85 жылдамдығына сәйкес келетін ағымдық шекарасы сыртқы қанаттың панеліне орналасқан, бір-бірімен айналатын вихрь генераторларының қатарын қосу арқылы қол жеткізілді. Қанат контурларын жасау кезінде ұшақтың төмен жылдамдықтағы талаптарына назар аударылып, алдыңғы жиектің радиусы жетек жиегінен ағынның бөлінуіне жол бермейтіндей етіп реттелді. Жоғары көтергіштік конфигурациясы 30% хордасы бар, бір бөліктен тұратын, бір ойықты Фаулер жапсырмасынан тұрады. Негізгі қанаттағы тұрақсыздықтың басталуы қанаттың ортасында болатыны, бірақ үлкен жапсырма бұрылу кезінде ұшына жылдам таралатыны анықталды. Қанаттың жоғарғы бетіне ортасында орнатылған қоршау, максималды көтергіштікке зиян келтірмей, тұрақсыздық кезінде күшті төмен қарай бұрылуды қамтамасыз етті, сонымен қатар бастапқы және ұштық тұрақсыздық арасындағы жеткілікті қашықтықты сақтады. Gulfstream II ұшағындағы шабуыл бұрышының зерттеулері 45 градусқа дейінгі шабуыл бұрышында тұрақты тепе-теңдік жағдайлары бар екенін көрсетті. Ең алдыңғы ауырлық орталығындағы негізгі тұрақсыздыққа дейін кесу үшін қажетті лифт бұрылысы, артқы ауырлық орталығындағы терең тұрақсыздыққа дейін кесу үшін жеткілікті болды, бірақ терең тұрақсыздықтан қалпына келтіру алға қарай таяқпен жылжу кезінде дереу орын алды және лифттің төмен қарай бақылауы жеткілікті болды. Gulfstream II ұшағының жоғары шабуыл бұрышы сипаттамаларының қабылдануы және конфигурацияның өлшемдеріне терең тұрақсыздықтың әсерінің болмауы, кабельдік қанаттың кабельге тигізетін әсеріне байланысты. Конфигурацияны құрастыру зерттеулері көрсеткендей, 30 градус шабуыл бұрышынан жоғары құйрықтың қозғалыс моментіне кері әсері тым ауыр емес және лифт немесе тұрақтандырғыштың тиімділігіне айтарлықтай әсер етпеді. 2013 жылы FAA 14 CFR 91 ережесін өзгертіп, 2015 жылдың 31 желтоқсанынан кейін 3-ші деңгейдегі шу стандартына сәйкес келмейтін, 75000 фунт немесе одан аз салмақтағы ұшақтарды пайдалануға тыйым салды. Gulfstream II Федералдық тіркелімде 78 FR 39576 ретінде тізімделген. 2015 жылдың 31 желтоқсанынан кейін 3-ші деңгейдегі шу стандартына сәйкес келетін қозғалтқыштарды орнату арқылы өзгертілмеген немесе сәйкес келмейтін қозғалтқыштарға "hushkit" орнатылмаған кез келген Gulfstream II ұшағына 48 штаттың аумағында ұшуға рұқсат берілмейді. 14 CFR §91.883 75000 фунт немесе одан аз салмақтағы реактивтік ұшақтарға арналған арнайы ұшу рұқсаттары – 2015 жылдың 31 желтоқсанынан кейін пайдалануға рұқсат етілетін арнайы ұшу рұқсаттарының тізімін қамтиды.
Даму
Grumman компаниясы 1965 жылдың басына дейін 150-ден астам Gulfstream I турбовинтылы ұшақтарын тапсырды, бірақ реактивті двигательді Lockheed Jetstar, Hawker Siddeley HS.125, Dassault Falcon 20 және North American Sabreliner ұшақтары бәсекелестікке кірісті. Жаңа буын бизнес-джеттер Gulfstream I ұшағының қашықтығы мен қолайлылығымен теңесе алмады, сондай-ақ клиенттер Gulfstream I ұшағының реактивті нұсқасын сұрады. Rolls Royce Spey екінші буын турбовентиляторлық двигателі қолжетімді болғанда, жоба іске асырылды және толық көлемді макет жасалды. Сертификациялау бағдарламасында төрт ұшақ пайдаланылды және 1967 жылдың 19 қазанында FAA типтік сертификатын алды. Gulfstream II ұшақтарының өндірісі 1979 жылдың желтоқсан айында Саваннада аяқталды.
Арнайы тапсырмалардың нұсқалары
Gulfstream II арнайы миссиялық ұшақтар ретінде танымал болды, әсіресе пайдаланылған ұшақтар 1 миллион доллардан төмен бағамен қолжеткілі болған кезде. G II (N105TB, cn 31) қанатының астындағы пилондармен және фюзеляждың әртүрлі қосымшаларымен жабдықталды, бұл оған MIT Линкольн зертханасы үшін сенсорлық сынақ алаңы ретінде жұмыс істеуге мүмкіндік берді. G IIB (N74A, cn 36) АҚШ Зымыраннан қорғану агенттігі үшін HALO1 ұшағы ретінде пайдалану үшін Оклахома штатының Тулса қаласындағы Aeromet компаниясымен модификацияланды. G IISP (N82CR, cn 80) Northrop Grumman компаниясы үшін Кең аумақты теңіздік бақылау (BAMS) шарты бойынша демонстратор ретінде пайдалану үшін өзгертілді. G IIB (N178B, cn 125) Aeromet компаниясымен телескопты орналастыратын үлкен арқалық корпусымен жабдықталды, ол Зымыраннан қорғану агенттігі үшін HALO2 ұшағы ретінде пайдаланылды. G II (N10123, cn 107) жерді картаға түсіретін радармен жабдықталған қанат ұштарындағы жанармай бактерілерімен, сондай-ақ қанаттың астыңғы бетіндегі және орталық сызықтағы модульдермен жабдықталды. Бұл ұшақ Calgis Geosar ретінде жұмыс істеді және бұрын Earthdata Aviation, Fugro компанияларына тиесілі болды, 2017 жылы сатылды. 2018 жылғы сәуір айына дейін ұшақ қызметте болды. NASA Lockheed Georgia компаниясымен G II ұшағын Propfan сынақ бағалау ұшағы (N650PF, cn 118) ретінде модификациялау туралы келісімшарт жасады. Ұшақтың сол қанатына 6000 а.к. қуатты Allison 570 турбовинттік қозғалтқышы (Боинг Vertol XCH 62 бағдарламасы үшін әзірленген XT701 турбошафтынан алынған) орнатылды, ол 9 фут диаметрлі Hamilton Standard SR 7 пропеллерін қозғалтады. Осы конфигурацияда ұшақ алғаш рет 1987 жылғы наурыз айында ұшты. Көптеген сынақтардан кейін модификациялар алынып тасталды және ұшақ Шатл оқу ұшағына (STA) айналды. G II-нің модификацияланған нұсқасы, Шатл оқу ұшағы (STA) деп аталады, ол Космикалық Шатлдың кабиналық конфигурациясы мен ұшу сипаттамаларын имитациялайды және NASA оны Шатлға жақындау тәжірибесі үшін оқу ұшағы ретінде пайдаланады ("батырулар"). Бұл мақсатта төрт G II пайдаланылды: N945NA, cn 118; N944NA, cn 144; N946NA, cn 146 және N947NA, cn 147 (жоғарыда аталған 118 нөмірі осы мақсатта қайта жабдықталды). G IISP (N950NA, cn 185) қанат ұшына және жамбас радиолокациялық антеннасына қосымша модификацияланды, ол Зымыраннан қорғану агенттігі үшін HALO3 ұшағы болды. Бұл ұшақ Boeing YAL 1 әуедегі лазерлік сынақ алаңы үшін нысана ретінде қызмет етеді. G IIB (N779LC, cn 88) N178B (HALO2) сияқты үлкен арқалық корпусымен жабдықталды, ол Зымыраннан қорғану агенттігі үшін HALO4 ұшағы болды. G II (JA8431, cn 141) Diamond Air Service компаниясымен қоршаған ортаны өлшеуге қатысты миссияларды қолдау үшін әртүрлі конфигурацияларда пайдаланылады. Бір конфигурацияда ол алдыңғы фюзеляж астында екі 3D X/L диапазонындағы PI SAR (Параметриялық интерферометриялық синтетикалық апертуралық радар) модульдерін тасымалдай алады. G IISP (N510AG, cn 159) Orion Air Group компаниясымен Northrop Grumman компаниясының көп мақсатты, тактикалық командалық деректер байланысын (MR TCDL) әзірлеуіне көмек көрсету үшін пайдаланылады. Ұшақ 19 дюймдік және 9 дюймдік спутниктік антенналармен, сондай-ақ жоғарғы және төменгі бөліктерінде қосымша радиолокациялық антенналармен жабдықталды. NASA үшін G II TT (N81RR, cn 246) фюзеляжға қосымша элементтер мен қанат астындағы пилондарды орнату арқылы жоғары мұздық су құрамын (HIWC) сынау үшін ұшақ ретінде модификациялануда.
Азаматтық операторлар
Ұшақты жеке тұлғалар, компаниялар, үкіметтік емес ұйымдар және чартерлік операторлар пайдаланады. Көптеген компаниялар бұл ұшақты үлестік меншік бағдарламаларының аясында да қолданады. Нельсон Рокфеллер, Джеральд Фордтың вице-президенті және Рокфеллер әулетінің мүшесі, жеке Gulfstream II (N100WK, cn 77) ұшағының иесі болды, ол Air Force Two ретінде қолданылып жатқан Convair C 131 Samaritan ұшағынан гөрі осымен ұшуды артық көретін. Осылайша, ол қызмет еткен кезеңде "Executive Two" шақыру таңбасын пайдалану ерекшелігіне ие болды.
Апаттар мен оқиғалар
1982 жылдың 3 мамыры – Ирак, Иран және Түркия шекаралық аймағында Алжир үкіметіне тиесілі Gulfstream II ұшағы жойылды. Ұшақтағы 15 адам, соның ішінде Алжирдің сыртқы істер министрі Мохаммед Седик Беньяхия қаза тапты. 1983 жылдың 18 сәуірінде Ирландиядағы Маллоу ат жарыс алаңы Мексиканың Gulfstream II бизнес-джеті үшін төтенше жағдайға байланысты қосымша әуежайға айналды. Ұшақтың бес аптадан кейін мамыр айында ұшып кетуіне мүмкіндік беру үшін шамамен 3000 фут (914 метр) ұзындықтағы уақытша асфальттанған ұшу-қону жолағы салынды. Оқиғаға негізделген «Ұшу жолағы» атты фильм түсірілді. 1990 жылдың 19 қаңтары – Арканзас штатының Литтл-Рок қаласындағы Литтл-Рок ұлттық әуежайына қонуға дайындалып келе жатқанда Gulfstream II ұшағы апатқа ұшырады. Ұшақ бағыт беру шамдарына соқтығысып, дауылды ауа-райы кезінде ұшу-қону жолағына жетпей құлады. Ол Eastman Kodak Co. еншілес компаниясының қызметкерлерін тасымалдап бара жатқан кезде, қолайсыз ауа-райына байланысты рейсі Литтл-Рокке ауыстырылды. Ұшақтағы 7 адам – 2 ұшқыш және 5 жолаушы қаза тапты. 1995 жылдың 3 мамырында American Jet компаниясына тиесілі, Буэнос-Айрес қаласынан Ла-Паз арқылы келе жатқан Gulfstream II ұшағы түнгі уақытта Китоға жақындағанда дұрыс VOR жиілігін таңдамады; ұшақ қажеттіден 12 миль (19 км) оңтүстікке кетіп, 16000 фут (4877 метр) биіктікте Синчолагуа жанартауына соқтығысты. Ұшақтағы жеті адамның барлығы қаза тапты. Рейсте Аргентина мен Чилиден келген бірнеше маңызды мұнай басшылары Китодағы кездесуге бара жатқан еді. Қаза тапқандардың арасында Аргентинаның YPF компаниясының бас директоры және президенті Хосе Эстенсоро, Карлос Менем басшылығымен жекешелендіру шараларын жүргізген тұлға; Чилидің ENAP компаниясының бас менеджері Хуан Педральс Гили, сондай-ақ ENAP компаниясының халықаралық еншілес компаниясы Sipetrol өндірісінің басшысы Манфред Хехт Миттерштейнер болды.