Желкенді ұшу құрылғысының тарихы мен түрлері

Кіріспе

Ауаға байланған ұшақ

Құйрық – ауадан ауыр немесе ауадан жеңіл, қанатты беттері ауаға қарсы әрекет ете отырып, көтеру және сүйреу күштерін тудыратын ауаға байланған ұшақ. Құйрық қанаттары, тізгіштері және бекіткіштері болады. Көбінесе желкеннің бетін жел көтере алуы үшін құйрықта тұтқа мен құйрық болады. Кейбір құйрық конструкцияларына тұтқа қажет емес; қорапша тәрізді құйрықтар бір ғана бекіту нүктесінен тұрады. Құйрықты теңестіру үшін бекітілген немесе жылжымалы бекіткіштері болуы мүмкін. Бұл атау құйрықтан, яғни ауада қалықтайтын жыртқыш құстан алынған. Құйрықты ұшу кезінде ұстап тұратын көтеріліс, құйрықтың бетімен ауа қозғалғанда пайда болады, бұл қанаттың үстінде төмен қысымды және қанаттың астында жоғары қысымды тудырады. Желмен өзара әрекеттесу жел бағыты бойынша көлденең сүйреуді де тудырады. Көтеру және сүйреу күштері компоненттерінен алынған күш векторына, құйрық тізгіштерінің бірі немесе бірнешеуінің кернеуі қарсы тұрады. Құйрық тізгішінің бекіткіш нүктесі стационарлық немесе қозғалмалы болуы мүмкін (мысалы, жүгіріп бара жатқан адамның, қайықтың, параплан мен парақайттардың еркін құлау бекіткіштерінің сүйреуі немесе көліктің сүйреуі). Сұйық ағынының бірдей принциптері сұйықтықтарда да қолданылады, сондықтан құйрықтарды су асты ағымдарында да қолдануға болады. Параван және су асты тақталары су астында ұқсас принцип бойынша жұмыс істейді. Адамды көтеріп жүретін құйрықтар барлау, ойын-сауық және алғашқы практикалық ұшақ – бипланның жасалуы кезінде қолданылды. Құйрықтардың тарихы ұзақ және әртүрлі, олардың көптеген түрлері жеке және бүкіл әлем бойынша фестивальдарда ұшырылады. Құйрықтар демалыс, өнер немесе басқа да практикалық мақсаттар үшін ұшырылуы мүмкін. Спорттық құйрықтар әуе балетінде, кейде жарыс бөлігі ретінде ұшырылады. Күшті құйрықтар – үлкен күштерді тудыруға арналған көп тізгішті құйрықтар, олар желкен серфингі, желкенмен жүру, желкендеу және қарда желкендеу сияқты іс-әрекеттерге қуат беру үшін қолданылады.

Тарих

Құсбегіштің пайда болуына 5 ғасырдағы қытай философтары Мози (Мо Ди, Мо Ти) және Лу Бан (Гонгшу Бан, Куншу Фан) себепкер болған. Құсбегіш жасауға қажетті материалдар жеңіл қолжетімді болды: желкенге жібек мата, ұшқыш жіпке беріктігі жоғары жібек жіп, ал күшті әрі жеңіл каркасқа икемді бамбук. 549 жылы қағаз құсбегіштердің қолданылғанына куәлік бар, сол жылы құтқару операциясы үшін қағаз құсбегіш хабар жеткізуге пайдаланылған. Ежелгі және орта ғасырлық қытай деректерінде құсбегіштердің қашықтықты өлшеу, желді сынау, адамды көтеру, сигнал беру және әскери операцияларда байланыс құралы ретінде қолданылғаны сипатталған. Қытайдағы ең ерте құсбегіштер жалпақ (қисайған емес) және көбінесе төртбұрышты болған. Кейіннен, құйрығы жоқ құсбегіштерге тұрақтандыру үшін арқан қосылған. Құсбегіштер мифологиялық бейнелермен және аңыз кейіпкерлермен безендірілген, ал кейбіреулеріне музыкалық дыбыстар шығару үшін сыбызғылар мен шағылысқыштар орнатылған. Үндістанға енгізілгеннен кейін, құсбегіш одан әрі дамып, «патанг» деп аталатын жарыс құсбегішіне айналды, онда Макар Санкранти сияқты мерекелерде мыңдаған құсбегіштер ұшырылады. Құсбегіштер Полинезияның барлық аймақтарында, тіпті Жаңа Зеландияға дейін белгілі болды, білімнің Қытайдан адамдармен бірге тарағаны болжанады. Мата мен ағаштан жасалған антропоморфтық құсбегіштер діни рәсімдерде құдайларға дұға тілеу үшін қолданылған. Антропологтар Полинезия құсбегіш дәстүрлерін Азияда бұрын болған деп саналатын ертедегі «алғашқы» азиялық дәстүрлер туралы мәлімет алу үшін пайдаланады. Римдіктер желбайрақтың сияқты туларды білгенімен, құсбегіштер Еуропаға кешірек келді. Марко Поло 13 ғасырдың соңында құсбегіш туралы әңгімелерді Еуропаға әкелді, ал 16-17 ғасырларда жапон және малайзиялық теңізшілер құсбегіштерді қайтадан әкелді. Конрад Кизер шамамен 1400 жылы «Беллифортис» еңбегінде аждаһа құсбегіштерін сипаттаған. Бастапқыда құсбегіштер тек қызығушылық тудырса, 18-19 ғасырларда олар ғылыми зерттеулер үшін құрал ретінде қолданыла бастады. 20 ғасырда көптеген жаңа құсбегіш үлгілері жасалды, олардың ішінде Эддидің құйрықсыз ромбы, тетраэдрлі құсбегіш, Рогалло қанаты, шана құсбегіші, парафоль және күшті құсбегіштер бар. Құсбегіштер ғылыми мақсаттарда, әсіресе метеорология, әуе динамикасы, сымсыз байланыс және фотосуретке пайдаланылды. Рогалло қанаты трюктер жасауға арналған құсбегіштерге және дельтапланерге, ал парафоль парашютпен секіруге және парапланерге бейімделді. Механикалық қуатпен жұмыс істейтін ұшақтардың жылдам дамуы құсбегіштерге деген қызығушылықты азайтты. Екінші дүниежүзілік соғыста құсбегіштер әскери мақсаттарда шектеулі қолданылды (апаттық радио, Focke Achgelis Fa 330, әскери радио антенналық құсбегіштер). Қазір құсбегіштер көбінесе демалыс үшін қолданылады. Жеңіл синтетикалық материалдар (нилон, пластик пленка, көміртек түтік және таяқ) құсбегіш жасау үшін пайдаланылады. Синтетикалық арқандар мен жіптер (найлон, полиэтилен, кевлар және динема) тұтқа мен ұшқыш жіп ретінде қолданылады.

The kite has been claimed as the invention of the 5th century BC Chinese philosophers Mozi (also Mo Di, or Mo Ti) and Lu Ban (also Gongshu Ban, or Kungshu Phan). Materials ideal for kite building were readily available including silk fabric for sail material; fine, high tensile strength silk for flying line; and resilient bamboo for a strong, lightweight framework. By 549 AD, paper kites were certainly being flown, as it was recorded that in that year a paper kite was used as a message for a rescue mission. Ancient and medieval Chinese sources describe kites being used for measuring distances, testing the wind, lifting men, signaling, and communication for military operations. The earliest known Chinese kites were flat (not bowed) and often rectangular. Later, tailless kites incorporated a stabilizing bowline. Kites were decorated with mythological motifs and legendary figures; some were fitted with strings and whistles to make musical sounds while flying. After its introduction into India, the kite further evolved into the fighter kite, known as the patang in India, where thousands are flown every year on festivals such as Makar Sankranti. Kites were known throughout Polynesia, as far as New Zealand, with the assumption being that the knowledge diffused from China along with the people. Anthropomorphic kites made from cloth and wood were used in religious ceremonies to send prayers to the gods. Polynesian kite traditions are used by anthropologists to get an idea of early "primitive" Asian traditions that are believed to have at one time existed in Asia. Kites were late to arrive in Europe, although windsock like banners were known and used by the Romans. Stories of kites were first brought to Europe by Marco Polo towards the end of the 13th century, and kites were brought back by sailors from Japan and Malaysia in the 16th and 17th centuries. Konrad Kyeser described dragon kites in Bellifortis about 1400 AD. Although kites were initially regarded as mere curiosities, by the 18th and 19th centuries they were being used as vehicles for scientific research. In the 20th century, many new kite designs are developed. These included Eddy's tailless diamond, the tetrahedral kite, the Rogallo wing, the sled kite, the parafoil, and power kites. Kites were used for scientific purposes, especially in meteorology, aeronautics, wireless communications and photography. The Rogallo wing was adapted for stunt kites and hang gliding and the parafoil was adapted for parachuting and paragliding. The rapid development of mechanically powered aircraft diminished interest in kites. World War II saw a limited use of kites for military purposes (survival radio, Focke Achgelis Fa 330, military radio antenna kites). Kites are now mostly used for recreation. Lightweight synthetic materials (ripstop nylon, plastic film, carbon fiber tube and rod) are used for kite making. Synthetic rope and cord (nylon, polyethylene, kevlar and dyneema) are used as bridle and kite line.

Материалдар

Көптеген суреттер ұшатын жәндіктер, құстар және нақты немесе мифтік басқа да жануарларды бейнелейді. Қытайдың ең жақсы желкендері бамбуктан (әдетте алтын бамбуктан) жасалады, жібекпен қапталып, қолмен боялады. Ірі желкендерде ақылды түйреуіштер мен құлыптар желкенді бөлшектеуге және сақтау немесе тасымалдау үшін ықшамдап бүктеуге мүмкіндік береді. Көптеп өндірілетін арзан желкендер көбінесе жібек емес, полиэстерден жасалады. Кейбір бір сызықты желкендердің дизайнында желкеннің басын желге қарай бағыттау үшін құйрықтар қолданылады. Көрнекі эффект үшін ұшқыш сызығына спиннерлер мен спинсоктар бекітілуі мүмкін. Бұрылып айналатын жел шұңқыры турбина сияқты айналады. Үлкен көрмелік желкендерде осы құйрықтар, спиннерлер мен спинсоктар ұзын немесе одан да ұзын болуы мүмкін. Қазіргі заманғы акробатикалық желкендер желге қарай бұрышын дәл бақылауға мүмкіндік беретін екі немесе төрт сызықты пайдаланады. Жекелеу желкендерде желкеннің күшін азайту үшін қосымша сызық және апат жағдайында ұшқыш пен желкенді ажырату үшін жылдам босату механизмдері болуы мүмкін.

Практикалық қолдану

Қанатшалар адамдарды ұшуға, әскери салаларда, ғылым және метеорологияда, фотосурет түсіруге, радиоантенналарды көтеруге, қуат өндіруге, аэродинамикалық тәжірибелерге және тағы да көптеген мақсаттарда қолданылған.

Әскери қолдану

Әуе шашақтары бұрын әскери мақсаттарда қолданылған, мысалы, сигнал беру, оқ-дәрі жеткізу және бақылау үшін – бақылаушыны соғыс алаңынан жоғары көтеру арқылы және әуе фотосуреттерін түсіру арқылы. Әуе шашақтарын соғыста алғаш рет қытайлықтар қолданды. Сун әулеті кезінде қару ретінде өрт сөндіруші ұнтақ, қысқаша қосқыш және жанып тұрған таяқ тасымалдайтын «Отты қарға» атты шашақ жасалды. «Самгук Саги» бойынша, 647 жылы Силланың корей генералы Ким Ю Син, көтерілісшілерді жеңу үшін жалындаған шашақтарды қолданып, әскерін біріктірді, сонымен қатар жауды қорқытты. Орыс жылнамаларында Новгород князі Олегтің 906 жылы Константинопольді қоршау кезінде шашақтарды қолданғаны айтылады: «Ол қаруланған және алтынмен қапталған қағаздан аттар мен адамдар жасады және оларды қаланың үстінен көкке көтерді; гректер оларды көріп, қорқып кетті». Вальтер де Милеметтің 1326 жылғы «De nobilitatibus, sapientiis, et prudentiis regum» трактатында қала қабырғасынан қара ұнтақпен толтырылған отты бомбамен жүктелген шашақты ұшырып жіберген рыцарлар тобы бейнеленген. Кореяның Жосон әулетінің (1392-1910) адмиралы И де шашақтарды қолданды. Жапондықтар Кореяны басып алған кезде (1592-1598) адмирал И өз флотына шашақтар арқылы команда берді. Оның шашақтарында флотына түрлі бұйрықтарды орындауға бағытталған арнайы белгілер болды. Қазіргі заманда Британ армиясы Самуэль Франклин Коди жасаған шашақтарды қолданып, бақылау мақсатында адамдарды әуеге көтеру үшін пайдаланды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кемелерді қорғау үшін тосқауыл шашақтары қолданылды. Шашақтар әуе шабуылына қарсы жаттығуларда да қолданылды. Байланыс антенналарын орнату үшін шашақтар мен китондар пайдаланылды. Су асты қайықтары бақылаушыларды айналмалы шашақтармен көтерді. Газа секторынан палестиналықтар Израиль-Газа шекарасынан өрт шашақтарын ұшырып, Израиль тарапындағы өрттерге себеп болды. Газадан ұшырылған өрт шашақтарынан жүздеген дунам Израильдің егістіктері өртенді, бұл бірнеше миллион шекелге бағаланған экономикалық шығынға әкелді.

Ғылым және метеорология

Кемелдер ғылыми мақсаттарда қолданылған, мысалы, Бенджамин Франклиннің найзағайдың электр екенін дәлелдеген танымал тәжірибесі. Кемелдер – дәстүрлі ұшақтардың алдасты, және олар алғашқы ұшу құралдарының дамуына зор үлес қосты. Александр Грэм Белл, Райт ағайындары және Лоренс Харгрейв сияқты адамдар өте үлкен, адамды көтере алатын кемелдермен тәжірибе жасады. Кемелдердің ауа райын болжау үшін атмосфералық жағдайларды өлшеуге арналған ғылыми құралдарды көтеруде тарихи рөлі болды. Франсис Рональдс және Уильям Рэдклифф Бирт 1847 жылы Кью обсерваториясында өте тұрақты кемелді сипаттады, ол биіктікте өздігінен жазатын метеорологиялық құралдарды орнату үшін сынақтан өтті.

Радио антенналар мен жарық маяктары

Қанатшаларды радио мақсаттары үшін пайдалануға болады, MF, LF немесе VLF жиіліктік таратушылардың антенналарын қанатшаға іліп тасымалдау арқылы. Бұл әдіс Марконидің алғашқы трансатлантикалық хабар алмасу қабылдау станциясында қолданылған. Мұндай тәжірибелер үшін тұтқын шарлар ыңғайлырақ болуы мүмкін, себебі қанатшаға ілінген антенналарға көп жел керек, ал ауыр жабдықтар мен жерге қосылатын сымдармен бұл әрқашан мүмкін болмайды. Тәжірибелер жүргізілген кезде ескеру қажет, егер тиісті сақтық шаралары (резисторлар арқылы жерге қосу немесе тарату жиілігіне реттелген параллельді резонанстық тізбек арқылы) қолданылмаса, қанатшаға ілінген сым жерге жоғары кернеу әкелуі мүмкін, бұл адамдар мен жабдыққа қауіпті болуы мүмкін. Қанатшалар шамдар сияқты жарық эффекттерін, мысалы, люминесценттік таяқшаларды немесе батареямен жұмыс істейтін шамдарды тасымалдау үшін де қолданылуы мүмкін.

Су асты бүркіттері

Су астындағы желкендер енді су ағынынан жаңартылатын қуатты алу үшін жасалып жатыр. Бірінші дүниежүзілік соғыста миналарды залалсыздандыру операцияларында желкен қолданылды: бұл мина өрісі үстінен сүйретілгенде оны қажетті тереңдікке батыратын, сыпыру сымына бекітілген фольга (OED, 2021). Сондай-ақ, параван деген терминді де қараңыз.

Мәдениеттік пайдалану

Құшқар фестивальдары – бүкіл әлемде кең таралған ойын-сауық түрі. Оларға ірі жергілікті шаралар, жүздеген жылдар бойы өткізіліп келе жатқан дәстүрлі фестивальдар және басқа елдерден келген құшқар ұшқыштарының ерекше көркем құшқарларын көрсетуге, сондай-ақ жаңа технологиялық құшқарларды демонстрациялауға арналған ірі халықаралық фестивальдар кіреді. Көптеген елдерде құшқар мұражайлары бар. Бұл мұражайлар елдің құшқар дәстүрін сақтап, тарихи құшқарларға баса назар аударуы мүмкін.

Азия

Азияның көптеген елдерінде желкендерді ұшыру танымал, көбінесе ол "желкендермен күрес" түрінде болады, онда қатысушылар бір-бірінің желкендерін ұстап алуға немесе кесіп түсіруге тырысады. Күрес желкендері әдетте қағаз бен бамбуктан жасалған, алмаз пішіндес, жалпақ, кішкентай болады. Күрес желкендеріне құйрықтар қосылмайды, осылайша олардың шапшаңдығы мен маневрлеу қабілеті сақталды. Ауғанстанда желкен ұшыру танымал ойын, ол дари тілінде "Гудипаран Бази" деп аталады. Кейбір желкеншілер жіптерін ұнтақталған шыны және желім қоспасынан өткізеді, бұл заңмен рұқсат етілген. Нәтижесінде шығыршықтар өте кедіргі болады және қарсыластарының жіптерін оңай кесіп тастауға мүмкіндік береді. Кедіргі жіптер адамдарға да зиян келтіруі мүмкін. Ауғанстанда Талибан билігі кезінде желкен ұшыру, басқа да көңіл көтерулермен бірге тыйым салынды. Пәкістанда желкен ұшыруды көбінесе "Гуди Бази" немесе "Патанг Бази" деп атайды. Желкен ұшыру көктем мерекесін (Жашн е Бахаран немесе Басант) тойлаудың дәстүрлі салты болып табылады, бірақ желкендер жыл бойы ұшырылады. Желкендермен күрес Пәкістанның барлық аймақтарында, әсіресе қалалық орталықтарда (әсіресе Лахорда) танымал ойын-сауық. Көктем мерекесінде желкендермен жекпе-жек ең қызып кетеді, және күресшілер қарсыластарының жібін кесіп алу үшін бәсекелеседі, бұл "Паеча" деп аталады. Көктем мерекесінде ел бойынша желкен ұшыру жарыстары өткізіледі, аспан желкендермен боялады. Бір ойыншы қарсыласының желкенін кесіп алғанда, "во ката" деп шу көтеріледі. Кесілген желкендерді қуалап жетіп, қайтадан иеленеді. Бұл, әсіресе елдің жастары арасында танымал рәсім, және 2007 жылғы "Желкенші" фильмінде көрсетілген (бірақ бұл оқиға көрші Ауғанстанда өтеді). Желкендер мен жіптер елде үлкен бизнес болып табылады, және әртүрлі жіп түрлері қолданылады, оның ішінде шынымен қапталған, металл және танди жіптер. Үндістанның Пенджаб штатында шынымен қапталған немесе металл жіптерден туындаған мотоциклшінің қазасына байланысты желкен ұшыруға тыйым салынды. Куп, Патанг, Гуда және Нахлао - бұл танымал желкендер брендтерінің кейбірі, олар теңгерім, салмақ және жылдамдық бойынша әртүрлі. Индонезияда желкендер спорт және демалыс ретінде ұшырылады. Ең танымал нұсқаларының бірі Балиден шыққан. Балилік желкендер ерекше, әртүрлі дизайны мен пішіндері бар: құстар, көбелектер, айдаһарлар, кемелер және т.б. Вьетнамда желкендер құйрықсыз ұшырылады. Оның орнына, желдің әуен шығаруына мүмкіндік беретін шағын флейталар бекітіледі. Дыбыс шығаратын желкендердің басқа да түрлері бар. Балиде желкендердің алдына терең дірілдеу тудыратын үлкен доғалар бекітіледі, ал Малайзияда желкен ұшқанда сыбызғының үнін шығаратын саңылаулары бар лақтылар тізімі қолданылады. Малайзияда Малаккадағы қыран мұражайы да орналасқан. Непалда да желкендер танымал, әсіресе төбелі аймақтарда және Пахади және Невар қауымдастықтары арасында, бірақ адамдар Терай аймақтарында да желкен ұшырады. Үндістандан айырмашылығы, Непалда желкендер тамыз-қыркүйек айларында ұшырылады және Дашайн мерекесінде оларға үлкен сұраныс бар. Үндістанда желкендер өте танымал, Гуджарат, Бихар, Уттар Прадеш, Раджастан, Харьяна және Пенджаб штаттары желкендермен күресу фестивальдарымен танымал. Желкендердің жіптерін кесіп алу үшін, жоғары жылдамдықпен жіпті босату арқылы немесе жіпті жылдам және қайталап тарту арқылы, бір жіпті қағаз бен бамбуктан жасалған желкендер шатырлардан ұшырылады. Үндістанның көктемдік Макар Санкранти фестивалінде, қаңтардың ортасында, Солтүстік Үндістанның барлық аймақтарында миллиондаған адамдар желкендер ұшырады. Хайдарабадта желкен ұшыру осыдан бір ай бұрын басталады, бірақ желкен ұшыру/күресу басқа мерекелердің де маңызды бөлігі болып табылады, соның ішінде Республика күні, Тәуелсіздік күні, Ракша Бандан, қыркүйек айының соңындағы Висвакарма Пуджа күні және Жанмаштами. Әр жыл сайын Уттаряндан алдында Вадодара, Сурат және Ахмадабад қалаларында үш күн бойы халықаралық желкен фестивалі өткізіледі. Қытайда желкендер ежелгі заманнан бері ұшырылып келеді. Вейфанда әлемдегі ең үлкен желкен мұражайы орналасқан. Сондай-ақ, қаладан оңтүстікке қарай орналасқан үлкен тұздықтарда жыл сайын халықаралық желкен фестивалі өткізіледі. Жапонияда, Ұлыбританияда, Малайзияда, Индонезияда, Тайваньда, Таиландта және АҚШ-та бірнеше желкен мұражайлары бар. Қазіргі заманға дейінгі кезеңде Сингапурдағы малайлар балық аулау үшін желкендерді қолданған. Жапонияда желкен ұшыру дәстүрлі түрде Жаңа жыл мерекелерінде және мамыр айындағы ұлдар фестивалінде балалар ойыны болып табылады. Кейбір аймақтарда, жаңа туған ұл балаға жаңа желкен сыйлап, оны тойлау дәстүрі бар (祝い凧). Жапонияда көптеген желкен фестивальдары өтеді. Ең танымал фестиваль - Хигасиоми, Сигадағы "Йокайчи алып желкен фестивалі", ол 1841 жылы басталған. Фестивальде жасалған ең үлкен желкен 62 фут (19 метр) ені және 67 фут (20 метр) биіктігінде, салмағы... Хамамацудағы Хамамацу желкен фестивалінде, Жапонияның үш ең ірі құмды төбелерінің бірі - Накатажима құмды төбелерінің үстінен, Эншунада теңізін көріп тұрған 100-ден астам желкендер аспанға көтеріледі. Жаңа туған сәбиі бар ата-аналар балаларының есімін жазылған жаңа желкендер дайындап, фестивальде ұшырады. Бұл желкендер дәстүрлі түрде бамбуктан және қағаздан жасалған.

Kite flying is popular in many Asian countries, where it often takes the form of "kite fighting", in which participants try to snag each other's kites or cut other kites down. Fighter kites are usually small, flattened diamond shaped kites made of paper and bamboo. Tails are not used on fighter kites so that agility and maneuverability are not compromised. In Afghanistan, kite flying is a popular game, and is known in Dari as Gudiparan Bazi. Some kite fighters pass their strings through a mixture of ground glass powder and glue, which is legal. The resulting strings are very abrasive and can sever the competitor's strings more easily. The abrasive strings can also injure people. During the Taliban rule in Afghanistan, kite flying was banned, among various other recreations. In Pakistan, kite flying is often known as Gudi Bazi or Patang bazi. Although kite flying is a popular ritual for the celebration of spring festival known as Jashn e Baharaan (lit. Spring Festival) or Basant, kites are flown throughout the year. Kite fighting is a very popular pastime all around Pakistan, but mostly in urban centers across the country (especially Lahore). The kite fights are at their highest during the spring celebrations and the fighters enjoy competing with rivals to cut loose the string of the others kite, popularly known as "Paecha". During the spring festival, kite flying competitions are held across the country and the skies are colored with kites. When a competitor succeeds in cutting another's kite loose, shouts of 'wo kata' ring through the air. Cut kites are reclaimed by chasing after them. This is a popular ritual, especially among the country's youth, and is depicted in the 2007 film The Kite Runner (although that story is based in neighboring Afghanistan). Kites and strings are a big business in the country and several different types of string are used, including glass coated, metal, and tandi. Kite flying was banned in Punjab, India due to more than one motorcyclist death caused by glass coated or metal kite strings. Kup, Patang, Guda, and Nakhlaoo are some of the popular kite brands; they vary in balance, weight and speed. In Indonesia kites are flown as both sport and recreation. One of the most popular kite variants is from Bali. Balinese kites are unique and they have different designs and forms; birds, butterflies, dragons, ships, etc. In Vietnam, kites are flown without tails. Instead small flutes are attached allowing the wind to "hum" a musical tune. There are other forms of sound making kites. In Bali, large bows are attached to the front of the kites to make a deep throbbing vibration, and in Malaysia, a row of gourds with sound slots are used to create a whistle as the kite flies. Malaysia is also home to the Kite Museum in Malacca. Kite are also popular in Nepal, especially in hilly areas and among the Pahadi and Newar communities, although people also fly kites in Terai areas. Unlike India, people in Nepal fly kites in August – September period and is more popular in time of Dashain. Kites are very popular in India, with the states of Gujarat, Bihar, Uttar Pradesh, Rajasthan, Haryana and Punjab notable for their kite fighting festivals. Highly maneuverable single string paper and bamboo kites are flown from the rooftops while using line friction in an attempt to cut each other's kite lines, either by letting the cutting line loose at high speed or by pulling the line in a fast and repeated manner. During the Indian spring festival of Makar Sankranti, near the middle of January, millions of people fly kites all over northern India. Kite flying in Hyderabad starts a month before this, but kite flying/fighting is an important part of other celebrations, including Republic Day, Independence Day, Raksha Bandhan, Viswakarma Puja day in late September and Janmashtami. An international kite festival is held every year before Uttarayan for three days in Vadodara, Surat and Ahmedabad. Kites have been flown in China since ancient times. Weifang is home to the largest kite museum in the world. It also hosts an annual international kite festival on the large salt flats south of the city. There are several kite museums in Japan, UK, Malaysia, Indonesia, Taiwan, Thailand and the USA. In the pre modern period, Malays in Singapore used kites for fishing. In Japan, kite flying is traditionally a children's play in New Year holidays and in the Boys' Festival in May. In some areas, there is a tradition to celebrate a new boy baby with a new kite (祝い凧). There are many kite festivals throughout Japan. The most famous one is "Yōkaichi Giant Kite Festival" in Higashiōmi, Shiga, which started in 1841. The largest kite ever built in the festival is 62 feet (19 m) wide by 67 feet (20 m) high and weighs In the Hamamatsu Kite Festival in Hamamatsu, Shizuoka, more than 100 kites are flown in the sky over the Nakatajima Sand Dunes, one of the three largest sand dunes in Japan, which overlooks the Enshunada Sea. Parents who have a new baby prepare a new kite with their baby's name and fly it in the festival. These kites are traditional ones made from bamboo and paper.

Еуропа

Грекия мен Кипрде, Таза дүйсенбіде – Ұлы оразаның алғашқы күні желкен ұшыру дәстүрі бар. Ұлыбританияның теңіз арты аймағы Бермудта, дәстүрлі Бермуд желкендері Пасхада жасалып, ұшырылады, бұл Мәсіхтің көкке көтерілуін символдайды. Фуэртевентурада желкен фестивалі әдетте 8 қарашаға ең жақын уақыттағы демалыс күндері 3 күнге созылады.

Полинезия

Полинезиялық дәстүрлі шаян кейде мерекелерде қолданылады, ал дәстүрлі шаянның түрлері көңіл көтеру үшін пайдаланылады. Ескі шаяндар мұражайларда сақталады. Полинезия халқы оларды қымбаттай сақтайды.

Оңтүстік Америка

Бразилияда желкен ұшыру балалардың, жасөспірімдердің және тіпті жас ересектердің өте танымал демалыс түрі болып табылады. Көбінесе бұл ұлдар, және бұл желкендермен күресу ойыны – ұшу кезінде өз желкендерін маневрлеп, басқа адамдардың желкендерінің жіптерін кесу мақсатында, содан кейін желкенді қуу, онда қатысушылар еркін қалқып жүзген желкендерді алу үшін көшелерде жарысады. Басқа, осыған ұқсас дәстүрлері бар елдердегідей, жарақаттар жиі кездеседі, сондықтан мотоциклмен жүретіндер ерекше сақ болуы керек. Чилиде желкендер, әсіресе Тәуелсіздік күні (18 қыркүйек) мерекесінде өте танымал. Перуде де желкендерге жоғары сұраныс бар. Парктер мен жағажайларда тамыз айында желкен фестивальдері жиі өткізіледі. Колумбияда тамыз айы желді болып саналады, сондықтан саябақтар мен демалыс аймақтарында желкен ұшырып жүргендерді көруге болады. Осы айда көпшілік, әсіресе жастар желкен ұшырады. Гайанада желкендерді Пасха күні ұшырады, бұл барлық этникалық және діни топтар қатысатын шара. Жылдың басқа уақытында желкендер ұшырылмайды. Аспанда желкендер Пасхаға дейінгі апталарда пайда болады және мектеп оқушылары осы шараға қатысу үшін саябақтарға апарылады. Бұл мереке Пасха дүйсенбісінде, әсіресе Джорджтаун қаласында және басқа да жағалау аймақтарында кең ауқымда тойланады. Бұл дәстүрдің тарихы толыққанды белгілі емес, бірақ Пасха христиан мейрамы болғандықтан, желкен ұшыру қайта тірілген Раббының символы деп есептеледі. Мур 19 ғасырдағы осы құбылысты былай сипаттады: Креальдер арасында желкен ұшыру өте танымал ойын-сауық болды. Пасха дүйсенбісі – мемлекеттік мереке, Джорджтаунның теңіз жағасында және ауылдардағы ашық жерлерде желкен ұшырудың үлкен күні. Жастар мен қарттар, ерлер мен әйелдер желкен ұшыруға құмар болды. 1885 жылғы Пасха жақсы мысал. "Жоржтаунның аспаны, әсіресе теңіз жағасына қарай, өте әсерлі болды, ауа әртүрлі пішін мен өлшемдегі желкендерге толы болды, олар түрлі-түсті қағазбен жабылған, барлығы күшті желмен батыл жүзді." (Оның бұл цитатасы 1858 жылғы 29 желтоқсандағы "The Creole" газетіне жазылған хаттан алынған). Пасхада желкенді (ғана) ұшыру дәстүрінің нақты шығу тегі белгісіз. Бриджет Бреретон мен Кевин Ельвингтон бұл дәстүрді 19 ғасырдың ортасында Британ Гвианасының сол кездегі колониясына қытайлық шаруалар әкелгенін болжайды. 2007 жылғы 6 мамырда жарық көрген "Guyana Chronicle" газетінің мақаласының авторы одан да сенімді:

In Brazil, flying a kite is a very popular leisure activity for children, teenagers and even young adults. Mostly these are boys, and it is overwhelmingly kite fighting a game whose goal is to maneuver their own kites to cut the other persons' kites' strings during flight, and followed by kite running where participants race through the streets to take the free drifting kites. As in other countries with similar traditions, injuries are common and motorcyclists in particular need to take precautions. In Chile, kites are very popular, especially during Independence Day festivities (September 18). In Peru, kites are also very popular. There are kite festivals in parks and beaches mostly on August. In Colombia, kites can be seen flown in parks and recreation areas during August which is calles as windy. It is during this month that most people, especially the young ones would fly kites. In Guyana, kites are flown at Easter, an activity in which all ethnic and religious groups participate. Kites are generally not flown at any other time of year. Kites start appearing in the sky in the weeks leading up to Easter and school children are taken to parks for the activity. It all culminates in a massive airborne celebration on Easter Monday especially in Georgetown, the capital, and other coastal areas. The history of the practice is not entirely clear but given that Easter is a Christian festival, it is said that kite flying is symbolic of the Risen Lord. Moore describes the phenomenon in the 19th century as follows:

A very popular Creole pastime was the flying of kites. Easter Monday, a public holiday, was the great kite flying day on the sea wall in Georgetown and on open lands in villages. Young and old alike, male and female, appeared to be seized by kite flying mania. Easter 1885 serves as a good example. "The appearance of the sky all over Georgetown, but especially towards the Sea Wall, was very striking, the air being thick with kites of all shapes and sizes, covered with gaily coloured paper, all riding bravely on the strong wind.|(His quotation is from a letter to The Creole newspaper of December 29, 1858.) The exact origins of the practice of kite flying (exclusively) at Easter are unclear. Bridget Brereton and Kevin Yelvington speculate that kite flying was introduced by Chinese indentured immigrants to the then colony of British Guiana in the mid 19th century. The author of an article in the Guyana Chronicle newspaper of May 6, 2007 is more certain:

Әлемдік рекордтар

Әлемде желкендерге қатысты көптеген әлемдік рекордтар бар. Әлемдегі ең үлкен желкендер – қанатты, бір жіппен басқарылатын желкендер. 20 минуттан кем емес ұшқан ең үлкен желкеннің әлемдік рекорды – "Кувейт туы". Бір уақытта ұшырылған ең көп желкендердің әлемдік рекорды 2011 жылы Газа секторындағы Аль-Ваха жағажайында балалармен 12 350 желкен ұшыру арқылы тіркелді. Жеке желкеннің биіктік рекордын үшбұрышты қорапшалы дельта желкені ұстап тұр. 2014 жылдың 23 қыркүйегінде Роберт Мур басқарыған команда желкенді жерден 16009 фут (4880 м) биіктікке көтерді. Бұл рекордтық биіктік Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының батысындағы шалғай маңдағы жерден он жыл бойы жасалған сегіз әрекеттен кейін тіркелді. 3 метр биіктігі және 6 метр ені бар "Дунтон Тейлор" дельта желкенінің ұшуы 40682 фут (12400 м) ұзындығындағы, өте берік "Динема" жібімен басқарылатын винт жүйесі арқылы жүзеге асырылды. Ұшуға жерден және кері қайтуға шамамен сегіз сағат уақыт кетті. Биіктік бортындағы GPS телеметриясымен өлшенді, ол позициялық деректерді жердегі компьютерге нақты уақытта жіберді, сондай-ақ кейінірек талдау үшін GPS деректерін сақтайтын қосымша құрылғылар қолданылды.

Танымал мәдениетте

"Қыран ұшқышы" - Халед Хоссейнидің 2005 жылғы романы, соғысқа дейінгі Кабулдегі қағазбалақтың (үйірме) рөлін көрсетеді. "Peanuts" мультфильмінің кейіпкері Чарли Браун көбінесе қағазбалағы ағашқа тіркеліп, өмірдің қиындықтарының метафорасы ретінде бейнеленген. "Let's Go Fly a Kite" - "Мэри Поппинс" фильмі мен мюзиклінен ән. Disney анимациялық фильмі "Мулан" да қағазбалақтар шеруде ұшырылады. "Шутер" фильмінде желдің бағытын және жылдамдығын көрсету үшін қағазбалақ қолданылады. "Kite" - 1978 жылы қағазбалақ ұшқанды мақтайтын ән, Кейт Буштың "The Kick Inside" альбомында бар.

Жалпы қауіпсіздік мәселелері

Қағазбалақты ұшыруда қауіпсіздік мәселелері бар. Қағазбалақтың жібі электр желілеріне тиіп, оралса, тоқ кесілуіне және қағазбалақ ұшқан адамның тоқ соғуына әкелуі мүмкін. Ылғалды жіп немесе сым, дауылды ауа-райында статикалық электр мен молния өткізгіші ретінде әрекет ете алады. Үлкен беті немесе күшті көтергіш күші бар қағазбалақтар, қағазбалақ ұшқан адамды жерден көтеріп алып, немесе оны басқа заттарға сүйреп салуы мүмкін. Қалалық аймақтарда қағазбалақтың ұшу биіктігіне шектеу қойылады, бұл қағазбалақ пен жібінің тікұшақтар мен жеңіл ұшақтардың әуе кеңістігіне кедерілдемеуін қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, жарысқа арналған қағазбалақтар адамдардың өмірін алуы мүмкін, мысалы, Үндістанда 2016 жылдың тамызында Тәуелсіздік күнінде үш көрермен жеке-жеке оқиғаларда қаза тапты, бұл кейбір қағазбалақтардың түрлеріне тыйым салуға себеп болды. Египет үкіметі 2020 жылдың шілдесінде қауіпсіздік және ұлттық қауіпсіздік мәселелерін айта отырып, Каирде 369 және Александрияда 99 қағазбалақты тәркіледі және оларды ұшыруға тыйым салды.