Кіріспе

Эндуэлл – АҚШ-тың Нью-Йорк штатындағы Брум округінің Юнион қаласында орналасқан шағын ауыл (және халық санағы бойынша белгіленген жер). 2010 жылғы халық санағы бойынша халқы 11 446 адамды құрады. Эндуэлл Эндикотт және Джонсон Сити ауылдарының арасында жатыр. Ол Бингемтон қаласының батысында орналасқан және осы қаланың қалалық аймағы болып есептеледі. Эндуэллде сонымен қатар аймақта жыл сайынғы 4 шілде мерекесіндегі әсем фейерверк көрсетілімдерімен және классикалық каруселімен танымал жергілікті Хайленд Парк паркі орналасқан. Эндуэллде тұратын және мемлекеттік мектептерге қатысатын балалардың көп бөлігі Мэн-Эндуэлл мектеп округі арқылы қамтамасыз етілсе де, кейбіреулері Юнион-Эндикотт мектеп округіне қатысады.

Тарих

Эндвелл бұрын Хупер деп аталатын, бірақ 1921 жылы почта ережелеріне байланысты атауын өзгертуге мәжбүр болды. Штатта Хупер деген аттас көп мекенжай болған. Аты өзгертілуіне қатысқан қарт адамның айтуынша, Endicott Johnson Corporation "Endwell" деп аталатын аяқ киімдерін шығарған, бұл ат Endicott Johnson Shoe Company-ның H. Wendell Endicott есімімен байланысты. Аяқ киімдеріне арналған жарнамада: "Endwell аяқ киімдерін киіңіз, күніңіз жақсы аяқталады" делінген. Хупер Брум округіндегі Юнион қаласының бір бөлігі болды және 1850 жылдардың басында картада алғаш рет пайда болды – ол жаңа салынған Эри темір жолының депосы, қазіргі Хупер жолы мен Норфолк Созерн темір жолының қиылысында орналасқан. (Хупердің бастапқы орны қазір Хупер жолының темір жол мен 17C мемлекеттік трассасы үстінен өтетін көпірдің астында). Колониалды дәуірден бастап, тіпті одан бұрын да үндістер жолы болған Сускеханна өзенінің солтүстік жағалауындағы басты жол оңтүстікке қарай өтті. Сол кезде темір жолға жер берген немесе жалға берген жер иелерінің атымен деполарға ат қою қалыпты жағдай болды, осылайша "Хупер" аты пайда болды. 1890 жылға дейін Бингемтон мен Овего арасындағы Сускеханна өзенінің солтүстік жағындағы жалғыз елді мекендер Хупер мен Юнион болды (қазіргі 26N және 17C тас жолының қиылысында). 1850 жылдан 1950 жылға дейін осы коммерциялық орынның жанында бірнеше кәсіпорын орналасқан, оның ішінде осы аудандағы басты сүт өнімдеріне негізделген экономиканы көрсететін май зауыты (сүт өңдеу орны) болды. 1853 жылы осы орынның жанындағы дүкендердің бірінде Хупер атымен АҚШ почта бөлімі құрылды, ал "Хупер" термині 1921 жылы "Эндвелл" қабылданғанға дейін Джонсон Сити мен Эндикотт ауылдары арасындағы Юнион қаласының құрамына кірмейтін ауданына қолданылды. Юнион қалалық кеңесі 1791 жылдан бері қазіргі Эндвеллдің жергілікті басқару органы болып табылады, бірақ жылдар өте келе кейбір функцияларды Брум округі (кедейлерге көмек/әлеуметтік қызметтер) және Нью-Йорк штаты (полиция) өздеріне алды. Хупер мектебі (қазір бұзылған), шығыс Басты көшенің солтүстік жағындағы деподан батысқа қарай жарты шақырым жерде орналасқан, 1923 жылдан 1971 жылға дейін аудан балаларына бастауыш білім (балабақша – 8-сынып, 1954 жылдан кейін K-6) берді. Салынған кезде ұлттық деңгейде танылған "заманауи" мектеп, Хупер мектебі теміржол депосын қоғамның орталығы ретінде ығыстырды. Хупер мектебін бітіргендер, сол кезде "орта" білім деп аталған білімге түскендер 1961 жылы Мэн-Эндвелл орталық орта мектебі ашылғанға дейін Юнион-Эндикотт орта мектебінде оқыды. Бұл жерде 1876 жылдан бері басқа да мектептер болған. Қазіргі Эндвелл 20 ғасырдың басына дейін ауыл болып келді. Шын мәнінде, бұл Паттерсон сағасымен кесілген тығыз орман болды, ал Эндвеллдің 1800 жылға дейінгі бастапқы саласы – ағаш кесу. Саудаға құнды ағаштар (көбінесе емен) кесіліп, өгіздермен Сускеханнаға сүйретілді. Көктемде қар ерігенде және өзен кеме жүзуге қолайлы тереңдікке жеткенде, бұл ағаштардан сал жасап, оларды Пенсильвания штатының Харрисбург қаласына апарып, сонда бөліп, ағаш ретінде сататын. Тұрақты қоныстану 1820 жылдары Паттерсон сағасының бойында басталды, ол Сускеханнаға құйып, ағаш кесу тіс машиналары үшін сумен жабдықтау және қуат көзі ретінде тартымды болды. 1860 жылға қарай аймақтағы экономикалық белсенділік Хупер және Фермадан Базарға дейінгі жолдар бойындағы сүт фермаларына, екінші өсімдіктерге және теміржол депосына негізделген. Осы кезде аймақтағы жалғыз жолдар Хупер, Фермадан Базарға, Тафт, Твист Ран және Ист-Майн (қазіргі атаулары) болды. Жібектің бұрышты және салыстырмалы түрде нашар топырақты болуына байланысты тек мал шаруашылығына негізделген ауыл шаруашылығы ғана мүмкін болды, ал аймақ Брум округінің басқа аймақтарына қарағанда сирек қоныстанды. 1890 жылдары Шығыс Басты көше бойында (17C мемлекеттік трассасы) едәуір коммерциялық және тұрғын үй құрылысы басталды, оның ішінде өсіп келе жатқан Джонсон Сити және Эндикотт ауылдарын байланыстыратын аттармен жүретін трамвай желісі болды. Бұл ауылдар 1890 мен 1920 жылдар арасында Endicott Johnson Corporation компаниясының табысының арқасында өте тез өсті, бұл аяқ киім өндіруші. Осы жылқы және арба дәуіріндегі Бингемтонның бай тұрғындары қазіргі Эндвеллде көптеген демалыс/жазғы үйлерді де ұстады. Бұл аймақ 1850 жылдардан бастап 1900 жылдардың басына дейін қазіргі Кантри-клуб жолының қиылысына жақын Хупер жолының шығыс жағында, деподан солтүстікке қарай жарты миль жерде орналасқан Кармель Гроув кемпингімен ең жақсы танымал болды. Бұл кемпинг сол кезде танымал болған жазғы шіркеу жиналыстары үшін депоға жақын жердегі Методшы шіркеуімен құрылған, бірақ көп ұзақтан соң өзін-өзі жетілдіруге ұмтылысқа шақыратын Чатокуа қозғалысының бір бөлігіне айналды. Шамалы ақы, Бингемтонның бай киім өндірушісі Рид Фрименмен субсидияланды, Кармель Гроувтағы Чатокуа жиналысы қазіргі уақытта бір апталық "курорттық" тәжірибені сол кездегі танымал тұлғалардың лекцияларымен және танымал музыкалық және театрлық қойылымдармен біріктірді. Төбедегі кабиналардың қатарында мыңдай қонақтарды қабылдай алатын бұл кемпинг көп жылдар бойы Бингемтон, Орталық Нью-Йорк және Солтүстік-Шығыс Пенсильвания тұрғындары үшін танымал жазғы демалыс орны болды. Эндвеллдің қазіргі күйі 1940-1970 жылдар аралығында Эндикоттқа жақын орналасқан International Business Machines (IBM) компаниясының, компьютер өндірушісінің жылдам өсуінің нәтижесінде қалыптасты. Бұл Хупер жолы мен 17C мемлекеттік трассасының қиылысындағы шағын елді мекеннен қазіргі үлкен тұрғын ауданына айналуына қажетті тұрғын үйге сұраныс тудырды. 1940 және 1950 жылдары автокөліктің иеленуінің одновременді өсуі Эндвеллдің дамуына мүмкіндік берді. Ватсон бульварының солтүстігіндегі аудан 1940 және 1950 жылдары, ал Хупер жолының шығысындағы аудан 1950 және 1960 жылдары салынды. Осы өсім, сондай-ақ тікелей солтүстікке орналасқан Мэн қаласындағы ұқсас өсім, жаңа Мэн-Эндвелл орталық мектеп округінің құрылуына және 1961 жылы Мэн-Эндвелл орталық орта мектебінің ашылуына әкелді. Бұл мектеп қазір қоғамның орталығы болып табылады, Хупер мектебінен және бастапқы Хупер теміржол депосынан осы рөлді мұра етті. Бұл мектеп 2008 жылы Нью-Йорк штатының A классындағы бейсболдан жеңімпаз атанды. Сонымен қатар, 4 рет штаттық футболдан жеңімпаз және Нью-Йорк жүзу командасы 6 рет бірінші орынды иеленді. Осы жерде туған немесе тұрған бірнеше танымал спортшылар бар, оның ішінде Майк Данхэм (ұзақ жылдар бойы NHL қақпашысы, қазір Нью-Йорк Айлендерс командасының қақпашылар жаттықтырушысы) және Исайя Касивенски (5 жыл бойы Сиэтл Сихокс командасының негізгі ойыншысы және 2005 жылғы Суперкубокта Сиэтл командасының қапталдағы ойыншысы). Орта мектептің қыздардан құралған хоккей командасы 2007 жылы елде 19-шы орынға ие болды. Дженнифер Ради 1996 жылы Италияда алтын медаль жеңіп алған және 11 жыл қатарынан әлемдік ашық бірінші жеңіліп, 9 жыл әлемдік ашық екінші жеңіліп алған әлем чемпионы болып табылатын жездел таяқшамен билеуші. Эндвеллде екі танымал жергілікті гольф алаңы бар – Эндвелл Гринс және Бингемтон Кантри Клубы. Бұл сонымен қатар 2007 жылы Нью-Йорк штатының кіші лига чемпионы және 2016 жылғы кіші лига әлем чемпионатының жеңімпаздарының туған жері.

География

Endwell (42.114974, 76.025991) координаталарында орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, елді мекеннің жалпы ауданы – , оның ішінде жер – және – , немесе 0,85% су құрайды. 1996 жылы Вашингтон залы, ал 2008 жылы Паттерсон Хупер отбасының зираты тізімге енгізілді. 2000 жылғы халық санағы бойынша, қауымдастықта 11 706 адам, 5 187 шаруашылық және 3 340 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – . 5 414 тұрғын үй бар, орташа тығыздығы – . Халықтың этникалық құрамы: 95,48% ақ нәсілді, 1,32% афроамерикалық, 0,09% американдық үндістер, 1,72% азиялық, 0,01% Тынық мұхиты аралдарынан келгендер, 0,47% басқа нәсілдер және 0,91% екі немесе одан көп нәсілдің өкілдері. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 1,27% құрады. 5 187 шаруашылықтың 25,4% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 52,9% бірге тұратын некедегі жұбайлар, 8,9% күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 35,6% отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 31% жеке тұлғалардан тұрады, ал 14,5% 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрады. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,25 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,83 адамды құрайды. Қауымдастықта халық жас бойынша келесідей таратылған: 21,0% 18 жасқа дейінгілер, 6,1% 18-24 жас аралығындағылар, 26,7% 25-44 жас аралығындағылар, 24,6% 45-64 жас аралығындағылар және 21,5% 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер. Орташа жас 42 жас. Әр 100 әйелге 90,3 еркек келеді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 86,8 еркек келеді. Шаруашылықтың орташа табысы 41 212 доллар, ал отбасының орташа табысы 51 881 доллар. Ер адамдардың орташа табысы 40 407 доллар, ал әйелдердің 25 516 доллар. CDP-нің жан басына шаққандағы орташа табысы 24 069 доллар. Отбасылардың 3,9% және халықтың 5,0% кедейлік шегінен төмен, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 6,1% және 65 жастан асқандардың 2,7% -ы.