Шотланд ақсұлтаны, саяхатшы және ақын Джеймс Карнеги

Кіріспе

Шотланд ақсұлтаны, саяхатшы және ақын Джеймс Карнеги, Саутсесктің 9-шы графы (16 қараша 1827 – 21 ақпан 1905) – шотланд ақсұлтаны, саяхатшы және ақын болған.

Ерте өмір

Эдинбургте 1827 жылғы 16 қарашада дүниеге келген Саутсек, сэр Джеймс Карнегидің, 5-ші баронеттің және пастор Дэниел Лайсонның қызы Шарлотта Лайсонның ұлы болды.

1859 Солтүстік Америка экспедициясы

1859 жылы бірінші әйелі қайтыс болғаннан кейін, графқа денсаулығын жақсарту үшін ашық ауада өмір сүруге және аң аулауға болатын жерге бару қажеттігі айтылды. 1859 жылы 32 жасында ол кейіннен Канаданың батысына айналған Гадсон шығанағы компаниясының (HBC) сауда аймағына сапар шегеді. Ол бекіністен жылқы сатып алып, өзінің жол көрсетушісі ретінде метисті Антуан Бландойнды жалдап, жабдығын тасымалдауға жеткілікті мұқабалы ершіктер жасады. Олар Кадоминнің батысындағы тауға барып, бигхорн қойларын қуды. Экспедиция Атабаска өзенінен МакЛеод өзеніне және Медицина шатыр өзеніне (қазіргі Жаспер ұлттық паркі) дейін барды. Қыркүйек айында ол "ешбір еуропалық көрмеген, аюлар мен жабайы қойлардың көптеп табылатын" жерге келгенін айтты. 6 қыркүйекте ол күнделігіне былай деп жазды: "Мен осы аңғарға [Медицин-Тент пен Солтүстік Саскачеван өзендерінің бастауындағы] келген алғашқы еуропалықпын, егер маған жердің бір бөлігіне атымды берудің географиялық құрметі бұйырса, онда екі өзеннің бастау алатын тауды таңдар едім". Сол таудың (Саутсеск тауы) бұрыннан аты бар екеніне және сол себепті оның атын алып жүрмейтініне алаңдап, ол Саутсеск тауынан солтүстікке қарай 6 км жерде орналасқан таудың басына шығып, бүгінгі күнге дейін көрінетін тас үйірді (cairn) тұрғызды. Бұл тау оның құрметіне Саутсек Кейн деп аталды. Сонымен қатар, Саутсеск асуы, Саутсеск өзені және Саутсеск көлі, барлығы жақын маңдағы, оның есімін алып жүр. Экспедиция Саутсеск асуын, сондай-ақ Кэрн асуын кесіп өтіп, Солтүстік Саскачеван өзені аңғарының Кутенэй жазығына қарай бет алды. Экспедиция Сиффлер өзені бойымен, Пайпстоун асуы арқылы өтіп, Пайпстоун өзенімен Боу өзеніне дейін жол тартты. Ол кезде Роки тауларында еуропалықтар өте аз болды. Екі саяхатшы бір айдай уақыт аралығында бір-біріне қарама-қарсы бағытта бір маршруттан өтті. Саутсеск шығысқа қарай сапар шегіп, 1860 жылдың 8 қаңтарында Форт-Гарриге (Виннипег) жетті. Ол Нью-Йоркке сапар шегіп, 1860 жылдың ақпанында Англияға оралды, Cunard лайнері Etna оны жеткізді. Экспедиция үшін ол бірнеше метис жол көрсетушілерін және көмекшілерін жұмысқа алды: Джеймс Маккей, Джон Маккей, Джордж Клайн, Джон "Пискан" Мунро, Батист Ла Грейс, Джеймс "Кішкентай Ит" Шорт, Антуан Бландион, Пьер Десном, Томас Аринвакена және Дункан Робертсон. Бұл ер адамдар тәжірибелі бизон аулаушылар еді. Осы сапар барысында ол батысқа, Эдмонтон фортына және Роки тауларына барып, бірнеше метис және аборигендік бұйымдарды жинады. Ол өзінің Саскачеван және Роки таулары (1874 жылы жарық көрген) атты сапары туралы жазба жазды. Оның кри тілі туралы зерттеулері сол жылы "Кридің буындық жазу белгілері, жұрнақтары және т.б." деген атпен жарияланды.

In 1859, after the death of his first wife, the Earl was advised that to improve his health he should travel to a place where he could live an open air life and hunt. In 1859, at the age of 32, he embarked on a trip to the Hudson's Bay Company (HBC) trading area, which later became western Canada. At the fort he bought horses, hired a Métis, Antoine Blandoine, to be his guide, and built enough pack saddles to haul his outfit. The party went into the mountains west of the future site of Cadomin to pursue bighorn sheep. The expedition went up the Athabasca River to the McLeod River and the Medicine Tent River (in present day Jasper National Park). In September he noted that he was now in country that, "no European had ever seen, where bears and wild sheep were certain to be abundant." On September 6, he wrote in his journal, "I am the first European who has visited this valley [at the head of the Medicine Tent and North Saskatchewan rivers], and if I might have the geographic honour of giving my name to some spot of earth, I should choose the mountain near which the two rivers rise." Worried that that mountain (Mount Southesk) had already been named and therefore could not carry his name, he climbed a mountain located 6 km north of Mount Southesk and erected a cairn on top that can still be seen today. This mountain is named Southesk Cairn in his honour. As well, Southesk Pass, Southesk River and Southesk Lake, all nearby, bear his name. The expedition then crossed over Southesk Pass, also known as Cairn Pass, and pressed on to the Kootenay Plains of the North Saskatchewan River valley. The expedition followed the Siffleur River, crossed over the Pipestone Pass, and followed the Pipestone River to the Bow River. The Earl nearly crossed paths with another explorer, James Hector, at a time when there were very few Europeans in the Rockies. The two passed through the same route going in opposite directions about a month apart in time. Southesk made his way east, arriving at Fort Garry (Winnipeg) on January 8, 1860. He travelled on to New York and made the voyage home to England on the Cunard liner Etna, arriving in February 1860. For the expedition he employed several Métis guides and helpers: James McKay, John McKay, George Klyne, John "Piscan" Munroe, Baptiste La Grace, James "Little Dog" Short, Antoine Blandion, Pierre Desnomme, Thomas Arinwakena, and Duncan Robertson. These men were experienced buffalo hunters. During this trip which took him west to Fort Edmonton and into the Rocky Mountains he commissioned and collected several Métis and aboriginal artifacts. He wrote an account of his trip, Saskatchewan and the Rocky Mountains (published in 1874). His research on the Cree language was published that same year, under the title The Cree syllabic characters, terminations, &c.

Графтың дала мен тау сапарына арналған көрме, оның ішінде жақын маңдағы далада бизон аулау кезінде өлтірген үлкен жазықтық гризли аюының толық мөлшердегі мүсіні Herschel, Саскачеван қаласындағы Ancient Echoes Interpretive Centre-де орналасқан.

Корольдік Альберта мұражайындағы Саутсеск коллекциясы

1859 жылғы канадалық экспедициясы кезінде Саутеск саяхаты барысында кездескен алғашқы халықтар мен метистер жасаған заттарды жинады. Бұл артефакттар Саутсекпен бірге Шотландиядағы отбасылық мүлігі Киннард қамалына оралды және 146 жыл бойы, 2006 жылға дейін онда сақталды. Содан кейін графтың ұрпақтары оларды Нью-Йорктегі Сотби аукционына қойды. Корольдік Альберта мұражайы сатылымға шығарылған көптеген заттарды 1,1 миллион долларға сатып алды.

Поэзия

(Оның өлеңдері эзотерикаға ұмтылатыны айтылады.) Лурида-люмина. (1876)
Изистің жерлеуі және басқа өлеңдер. (1884)
Джонас Фишер, қоңыр мен ақ түстес өлең. (1875)
Гринвудтың қоштасуы және басқа өлеңдер. (1876)
Меда қызы және басқа өлеңдер. (1877)

Каталогтар

Саутсектің тоғызыншы графы Джеймс құраған антикварлық асыл тастар жинағының каталогы, К. Т.; оның қызы Леди Хелена Карнеги түзілген. (1908) Джеймс Карнегидің, Саутсектің 9-шы графының хат архиві және Абердинширдің пиктік символдары бар тастары; Линда МакГиган. (2020)

Жеке өмір

1849 жылы 19 маусымда сэр Джеймс Экстон Паркте, Ратланд, Англияда Леди Кэтрин Гамильтон Ноелге (1829–1855) үйленді. Леди Кэтрин – Чарльз Ноэльдің, 1-ші Гейнсборо графының және оның үшінші әйелі Аннабелла Хамлин Уильямстың (Сэр Джеймс Хамлин Уильямстың, 2-ші барон Кловелли Корттың екінші қызы) екінші қызы. Кэтрин 1855 жылы, жиырма алты жасында қайтыс болғанға дейін, олардың бір ұлы мен үш қызы болды:

1860 жылы лорд Саутеск Леди Сьюзан Кэтрин Мэри Мюррейге (1837–1915) үйленді, ол Александр, Данмор графының үлкен қызы. Олардың үш ұлы мен төрт қызы болды, соның ішінде: