Кіріспе
Тарзандағы ойдан шығарылған үлкен маймылдар түрі – Мангани. Бұл Эдгар Райс Берроуздың Тарзан романдарындағы ойдан шығарылған маймылдар түрі және осы маймылдардың қолданатын жасалған тілінің атауы. Жасалған тілде Мангани ("үлкен маймыл" деген мағынаны білдіреді) – маймылдардың өздерін атау үшін қолданатын сөз, бірақ бұл термин өзгертілген түрде адамдарға да қолданылады. Манганилер Тарзанды тәрбиелеп, өсіретін маймылдар ретінде суреттеледі.
Mangani is the name of a fictional species of great apes in the Tarzan novels of Edgar Rice Burroughs, and of the invented language used by these apes. In the invented language, Mangani (meaning "great ape") is the apes' word for their own kind, although the term is also applied (with modifications) to humans. The Mangani are represented as the apes who foster and raise Tarzan.
Маймыл түрінде
Манганиді Берроуз шамамен адам бойындай деп сипаттады, және олар гориллалар мен шимпанзелердің арасындағы түр болып көрінеді. Ол оларды "адамға ұқсас маймылдар" деп сипаттады, туралы Гоби жергілікті халқы сыбырлап айтады; бірақ ешбір ақ адам оларды [Тарзаннан бұрын] көрген емес (Тарзанның Джунгли ертегілері: "Тека үшін шайқас"), бұл Алмас немесе Йетимен байланысты екенін білдіреді. Шығармадағы Манганиді нақты примат түрімен сәйкестендіруге бірнеше рет әрекет жасалды. Ғылыми фантастика авторы Филип Хосе Фармер олардың Аустралопитектер сияқты аустралопитектердің бір түрі болуы мүмкін екенін болжады. Walt Disney Pictures-тің 1999 жылғы "Тарзан" анимациялық фильмі, оның жалғастары "Тарзан мен Джейн" және "Тарзан II", сондай-ақ оған негізделген "Тарзан туралы аңыз" телесериалы, Тарзанды өсірген маймылдарды гориллалар ретінде бейнелейді, бірақ кітаптарда гориллалар, Мангани оларды Болгани деп атайды, бөлек түр екені нақты айтылған. Берроуздың айтуынша, Манганилер тайпалық топтарға біріккен, оларды үстемдік құратын еркектер немесе "патшалар" басқарады. Тайпалар әдетте өз патшаларының атымен танылады. Берроуз Манганиді (және жалпы, көптеген ормандағы жануарларды) уақыт-уақыт ақылдан адасып, жанындағы басқа тірі жандарға қатыгездікпен және күтпеген шабуылдар жасауға бейім деп көрсетеді. Тарзан "Тарзан маймылдары" және "Тарзанның жәңгіл ертегілерінде" көрсетілгендей, экваторлық Африканың жағалау орманды аймағындағы Керчак тайпасында өседі. Ересек болған соң ол осы тайпаның басшысы болады; кейіннен ол "Тарзанның аңдарындағы" Молак тайпасы сияқты басқа Мангани тайпаларында да қабылданады. Тарзан өзінің бастапқы тайпасымен ара-тура араласып тұрды, бірақ "Тарзан мен Алтын арыстан" кітабында, Тарзанның кейіпкері оның бір мүшесін өлтіргендіктен, тайпадан қуылды. Барлығы, Мангани Тарзанның 15 кітабында кездеседі: біріншіден жетіншіге дейін ("Тарзан маймылдары", "Тарзанның оралуы", "Тарзанның аңдары", "Тарзанның ұлы", "Тарзан және Опардың асыл тастары", "Тарзанның жәңгіл ертегілері", "Тарзан бағынып бермеген"), тоғызыншы ("Тарзан және алтын арыстан"), 11 және 12 ("Тарзан, жәңгілдің иесі", "Тарзан және жоғалған империя"), 14 ("Тарзан жеңілмейді"), 18 ("Тарзан және барс еркектері"), 20 ("Тарзан және тыйым салынған қала"), 23 ("Тарзан және ақылсыз"), және 26-шы ("Тарзан: жоғалған оқиға").
Мангани басқа да медиаларда
Мағандықтарды олардың туған ортасынан тыс бейнелеу әрекеттері әртүрлі болды. Тарзан комикстері мен комикс кітаптарында оларды Бэрроуздың көзқарасы бойынша суреттеу оңай, бірақ 1990-шы жылдардың басында «Малибу Комикс» баспасынан шыққан Тарзан комикс кітаптарында мағандықтар Бигфут немесе Саскватчтың бір түрі деп көрсетілген. Тарзан фильмдерінде олар көбінесе бір ғана символдық тұлға – шимпанзе Чита арқылы бейнеленген. Басты ерекшелік – 1984 жылғы «Грейстоук: Маймылдардың иесі Тарзан туралы аңыз» фильмі, ол Бэрроуздың сипаттамасына жақын. Бұл фильмде ересек мағандықтарды маймыл киімдерін киген актерлер сомдайды, ал жас мағандықтардың рөлін шимпанзелер орындайды. Дегенмен, фильмде мағандық тілі қолданылмайды, тіпті субтитрлерде де жоқ, сондықтан «Тарзан» деген ат фильмде тек тақырыпта ғана кездеседі. «Walt Disney Pictures» студиясының 1999 жылғы «Тарзан» анимациялық фильмі, оның жалғастары «Тарзан мен Джейн» және «Тарзан II», сондай-ақ оған негізделген «Тарзан туралы аңыз» телесериалы Тарзанды өсірген маймылдарды горилла ретінде көрсетеді. Телесериалда «мағандықтар» термині тек мистикалық күштерге ие жеке бір ақ маймылдың дұрыс аты ретінде қолданылады. 2016 жылғы «Тарзан туралы аңыз» фильмінде мағандықтар маймылдардың ерекше түрі ретінде бейнеленген, оларды гориллалардан гөрі агрессивтірек және қауіптірек деп сипаттаған. Мағандықтардың өзі қозғалыс түсіру технологиясын пайдаланып жасалған компьютерлік бейнелер. Оулипо тобының мүшелері, мысалы Жак Жуэ, Жак Рубо немесе Эрве Ле Теллиер мағандық тілінде өлеңдер жазған.
Басқа қолданыстар
"Құрбыс жүнді ертегі ағайындары" телесериалының бір эпизодында Фэт Фредди дүкенді тонау алдында "Крига!" деп айқайлайды. Догберт 1995 жылдың ақпан айындағы "Дилберт" комиксінде Дилберттің жабайылануына жауап ретінде "Крига! Бундоло!" дейді.
Жалпы
Тіке Дұрыс Ғылыми Кеңес Борды. "Тарзанды қандай маймыл тәрбиеледі?". 2001 жылдың 29 қарашасы.