Кіріспе

Шейпур – Орталық Үндістандағы Мадхья-Прадеш штатында орналасқан қала. Бұл қала Шейпур ауданының әкімшілік орталығы болып табылады. Шейпур бұрын Гвалиормен тар теміржол арқылы байланысты болған (қазір тоқтатылған). Қала дәстүрлі түрде ағаш ою өнерімен танымал. Шамбал өзені Раджастан мен Мадхья-Прадеш штаттарының шекарасын құрайды, қаладан 25 шақырым қашықтықта жатыр. Шейпурға Гвалиордан (240 км қашықтықта) пойыз және автобуспен, ал Савай Мадхопур мен Котадан (60 км және 110 км қашықтықта) автобуспен жетуге болады. Шейпур Мадхья-Прадеш штатының солтүстік бөлігінде орналасқан. Вижайпур, Карахал және Бадода – маңызды жерлердің кейбіреулері. Палпур (Куно) қорығы – ең басты туристік тартым. Осы ауданда Какета суқоймасы да орналасқан. Шейпур ауданында ағаштан ою жасау өнері гүлденген, әсем ою-өрнектермен безендірілген ағаш төбелер, есіктер мен жақтаулар оның мәртебесін көрсетеді. Шейпурдың ағаш шеберлері әртүрлі ағаш түрлерін өте нәзік және шеберлікпен өңдейді. Шеопурдың қолөнершілері құбырлар, маскалар, ойыншықтар, есіктер, тұғырлар, терезелер, ағаш ескерткіштер, гүлдандықтар, төсек бағаналары және бесік бағаналары сияқты бұйымдар жасайды. Ауданды Шамбал, Сип және Куно сияқты маңызды өзендер кесіп өтеді. Индор ауданынан бастау алатын Шамбал өзені Мадхья-Прадеш пен Раджастанның солтүстік-батыс шекарасын құрайды.

Ерте кездегі атаулары

Шеопур қамалының тарихи шығу тегін анықтайтын нақты құжатталған дереккөз жоқ. Дегенмен, 1026 жылға жатқан джайнистік жазуда Шеопур бекінісінің болғандығы туралы мәлімет бар. 17 ғасырдағы Гвалиор ақыны Хадаг Рай өзінің танымал «Гопанчала Ахьяна» еңбегінде Шеопурды еске алады. Оның мәлімдемесіне сәйкес, Нарешар патшасы Ажай Пал (1194–1219) Шеопурды өз астанасы деп жариялаған.

Ислам дәуірі

1301 жылы Алаудин Халжи Рантамбор бекінісін басып алғаннан кейін, сол кезде патша Хаммир Девтің билігінде болған Шеопур бекінісін де жаулап алды. 1489 жылы Мальва солтаны Махмуд Халжи оны басып алып, Мальва сұлтандығының бір бөлігі етіп бекітті. 1542 жылы Шершах Сури Шеопур бекінісін басып алды. Оның тұсында салынған намаз оқитын алаң (идга) және оның ұлы Ислам шаһ, қолбасшысы Мунаббер Ханның құрметіне салған әсем мазар сол заманғы архитектураның мысалы болып табылады. Содан кейін Бунди князьдығының патшасы Суржан Сингх Хада Шеопур бекінісін басып алды.

Гаур ережесі

Дәстүр бойынша, Шейпур қаласы мен оның бекінісі қазіргі Мадхья-Прадеш штатында 1537 жылы Гоур Раджпуттарының басшысы Индра Сингх құрған. Қала туралы алғашқы тарихи жазба 1570 жылға жатады. Сипахад мемлекетінің 225 жылдық тарихы – батырлыққа толы және күшті тәуелсіз мәдени ерекшеліктердің жыршысы. Бұл архитектуралық ескерткіштерде көрініс береді, олар өнердің, сурет салудың, мүсін жасаудың және жоғары көркемдікпен өмір сүрудің жекелеген гүлденген дәстүрлері болып табылады. Нарсингх Гаурдың жеке сарайы, Рани махал немесе Горджи махал – Гоур архитектурасының айқын мысалдары. Индар Сингх Гаур және Кишор Дас Гаур патшаларының қайтыс болғаннан кейін құрмет көрсету мақсатымен салынған ғимараттар симметриялық және шеберлікпен жасалған архитектураның тыныш және салтанатты үлгілері. Гоурлар Скиндіяларға бағынғанға дейін осы жерден билік етті.

Синдиялық билік

Синдиялар Үндістан тәуелсіздік алғанға дейін бекініс бақылауында болды. Олар бекіністің сұлулығына жаңа көріністер қосып, оның айбынына үлес қосты. Кейінгі Махараджа Мадаврао Синдия Диван-э-Аам, Дарбар залын және қазіргі Диван-э-Аам болып табылатын мемлекеттік қонақ үйін салды.

Қорғау

Бұл жерде Сахария мұражайы орналасқан, ол Үндістандағы санаулы алғашқы тайпалардың бірі саналатын Сахария тайпасының өміріне арналған мәліметтерді ұсынады. Қорғау және сақтау мақсатында бекіністің бір бөлігі М. П. Археологиялық департаментінің қарауына алынды.

Көлік

Әуе арқылы: Шеопур қаласына ең жақын әуежай – Гвалиор. Бұл әуежай Джайпур, Дели және Бхопал қалаларымен жақсы байланысқан. Темір жолмен: Шеопур Калан теміржол станциясы бұрынғы Гвалиор княздығының Гвалиор жеңіл теміржолында орналасқан (қазір Мадхья-Прадеш штатындағы Орталық теміржолдың бір бөлігі). Бұл 200 шақырымдық 610 мм енді желіні бастапқыда Гвалиор махаражасы қаржылаған, және 1909 жылы Шеопурге жеткен. Үндістан үкіметі бұл теміржол желісін ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізу үшін ұсынған. Жолмен: Шеопур Гвалиор, Морена, Савай Мадхопур, Шивпури, Баран, Кота және Бхопал қалаларымен тұрақты автобус қатынасында. Шеопур Гвалиордан 210 км, Моренадан 180 км, Котадан 110 км және Савай Мадхопурдан 60 км қашықтықта жатыр.

Бөлім

Аудан Шеопур және Виджайпур деген екіге бөлінген. Бес тегіс (Шеопур, Кархал, Виджейпур, Барода, Биерпур), үш аудандық әкімшілік (Шеопур, Кархал, Виджейпур, Биерпур) және үш қалалық әкімшілік (Шеопур, Барода, Виджейпур) бар.

География

Шеопур теңіз деңгейінен орташа есеппен 229 метр (751 фут) биіктікте жатыр.

Физиография

Жердің жалпы физиографиялық сипаттамасы – төбелі. Ол Виндхья қатарына жатады. Қорық жартылай шөлейтті аймақта орналасқан және Орталық Үндістанның жоталы жерлеріне тән, орман және шалғынды далалармен араласатын жер бедеріне ие. Топырағы құмды және құмды-сазды, тереңдігі әртүрлі. Чамбал өзенінің саласы – Куно өзені, қорықтың солтүстіктен оңтүстікке дейін тікелей бөліп өтеді. Ол қорықтың 5,90 км² аумақты алып жатыр. Ланкахох, Кудихеда, Дурреди, Аамкох сияқты көптеген ірі арналар (нуллалар) батыстағы шатқалдардан бастау алып, Куно өзеніне құяды. Сол сияқты, шығыс Хохтардан бастау алатын Дабхона арнасы, Нахаркунда арнасы, Ганголи арнасы және т.б. Куно өзенімен әртүрлі жерлерде қосылады.

Климат

Аудандағы жауын-шашынның орташа мөлшері жылына 750 мм-ге жетеді. Ең жоғары температура 49 градусқа дейін көтеріледі, ал ең төменгі температура 2 градусқа дейін төмендеген.

Демография

2001 жылғы Индия халық санағы бойынша Шеопурдың халқы 105026 адамды құрады. Халықтың 53% ер адамдар, ал 47% әйелдерді құрайды. Шеопурдағы сауаттылық деңгейі 72%, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен (76%) төмен: ер адамдардың сауаттылығы 76%, әйелдердің сауаттылығы 56%. Шеопур халқының 17%-ы 6 жасқа дейінгі балалар. Шеопурдың негізгі мектептері: Джавахар Наводая Видялая, Үкіметтік "Экселенс" мектебі, "Сент-Пиус" мектебі, "Модерн" мектебі және Раджив Ганди атындағы мектеп-интернат. Куно-Палпурдағы әлемдік атақты арыстан жобасы қаладан 70 шақырым қашықтықта орналасқан. Соңғы жылдары білім беру деңгейі күрт жақсарды, көптеген студенттер CAT, CLAT, AIMAT, IIT, AIEEE, PET және AIPMT сияқты бәсекелестік емтихандарда сәтті өтті.

Экономика

Жердің шамамен 50 пайызы егіс шаруашылығына жарамды. Ауданның егіс жерінің 58,74 пайызы суарылады. Суармалы судың басты көзі – канал. Ауданда ең маңызды азықтүлік дақылы – бидай. Майлы тұқымдардың ішіндегі ең маңыздысы – горчица. Шеопур ауданында құбырлар, маскалар, ойыншықтар, есіктер, тұғырлар, терезелер, ағаштан жасалған ескерткіштер, гүл тостағандары, төсек бағаналары және бесік бағаналары сияқты 156 шағын кәсіпорын жұмыс істейді.

Үкімет

Аудандық коллектор – Шеопур ауданының басшысы, Шеопурдың барлық қызметтерін басқарады. Шеопур қаласының әкімшілік басшысы – Нагар Палика президенті. Ал облыстық мәжіліс депутаты мен парламент депутаты – ауданның саяси басшылары.