Кіріспе

Гүлді өсімдіктер түрі

Nicotiana benthamiana, көбінесе benth немесе benthi деп аталатын, Австралияға тән Nicotiana түрі. Ол темекіге жақын туыс. Бұл түрдің синонимі – Nicotiana suaveolens var. cordifolia, бұл сипаттаманы Джордж Бентам 1868 жылы «Flora Australiensis» еңбегінде берген. Карел Домин 1929 жылы «Bibliotheca Botanica» кітабында бұл сипаттаманы Nicotiana benthamiana-ға көшірді, түпнұсқа авторды арнайы атау арқылы құрметтеді.

Тарих

Австралиялықтар бұл өсімдікті темекіге (N. tabacum және N. rustica) коммерциялық қолданыс енгізілгенге дейін стимулятор ретінде, никотин және басқа алкалоидтарды қамтитын зат ретінде пайдаланған. Оның жергілікті атаулары – tjuntiwari және muntju. Оны 1837 жылы Бенджамин Бино Австралияның солтүстік жағалауындағы саяхаты барысында алғаш рет жинаған.

Сипаттама

Бұл шөптесін өсімдік Австралияның солтүстік аймақтарындағы төбелер мен тік жарлардағы тастар арасында өседі. Биіктігі мен өсу түрі жағынан әртүрлі, кейде тік өсіп, бір метрге дейін жетеді, ал кейде жатқандай болып, одан да төмен болады. Гүлдері ақ түсті.

Ғылыми-зерттеу мақсаттары

N. benthamiana өсімдіктерді зерттеуде үлгілік организм ретінде пайдаланылады. Мысалы, оның жапырақтары нашар, сондықтан этилен синтезін зерттеуге арналған тәжірибелерде зақымдануы мүмкін. Этилен – өсімдік гормоны, ол жарақаттанған кезде және басқа да жағдайларда бөлінеді. Газдық хроматография арқылы шығарылған этиленнің мөлшерін өлшеуге болады. N. benthamiana өсімдік патогендерінің көптеген түрлерімен зарарлана алатындықтан, өсімдік вирусологиясы саласында кеңінен қолданылады. Бұл агроинфильтрация үшін де өте қолайлы өсімдік. N. benthamiana Австралияда көптеген жабайы штаммдарға ие, ал зертханалық штаммы – Rdr1 (РНК-ға тәуелді РНК полимераза 1) генінің жұмысын тоқтату мутациясын сақтап қалған популяциядан шыққан экстремофил, бұл оны вирустарға өте осал етеді.

Биотехнология

N. benthamiana – моноклональды антиденелер және басқа да рекомбинантты ақуыздарды өндіруге ("фарминг") жиі қолданылатын өсімдік; мысалы, ZMapp дәрісі осы өсімдіктерді пайдалану арқылы жасалған.

COVID-19 вакцинасын әзірлеу

Квебек қаласында орналасқан Medicago Inc. биотехнологиялық компаниясы N. benthamiana-ны вирусқа ұқсас бөлшектерді қысқа инкубация кезеңдерінде (күндер) және жоғары көлемде өндіру үшін "зауыт" ретінде пайдаланады, бұл COVID-19 вакцинасын жылдам өндіруге мүмкіндік береді. 2022 жылдың ақпан айында Health Canada 18-ден 64 жасқа дейінгі ересектерде инфекцияның алдын алуға арналған, N. benthamiana-дан жасалған CoVLP (Covifenz саудалық атауы) COVID-19 вакцинасын қолдануға рұқсат берді.