Кіріспе

Америка биологы Мэри Делл Чилтон (Индиана штатының Индианаполис қаласында 1939 жылдың 2 ақпанында туған) – қазіргі заманғы өсімдік биотехнологиясының негізін қалаушылардың бірі.

Ерте өмір және білім

Чилтон бастапқы білімін жеке мектепте алды. Ол Иллинойс университеті Урбана-Шампейнде химия ғылымдары бойынша B.S. және Ph.D. дәрежелерін алды. Кейін ол Сиэтлдегі Вашингтон университетінде докторантурадан кейінгі тағылымдамасын аяқтады. Чилтон өзі жасаған жұмысты ДНК тасымалына жауапты бактериялық плазмидті заласыздандыру деп сипаттады. Ол және оның әріптестері 1983 жылы қарусыздатылған Ti плазмиді тасымалдайтын Agrobacterium арқылы алғашқы генетикалық өзгертілген өсімдіктерді жасады. Оны "Agrobacterium патшайымы" деп атайды. Чилтон 100-ден астам ғылыми жарияланымның авторы. Қазір ол Syngenta Biotechnology, Inc. компаниясының Ерекше ғылым саласындағы қызметкері. Ол 1983 жылы CIBA Geigy Corporation (Syngenta компаниясының алдыңғы буыны) компаниясында корпоративтік мансабын бастады.

Марапаттар мен құрметтер

Агробактериум тумефациенспен жұмыс істегені үшін ол Лувен университетінің құрметті докторлық дәрежесімен, Филадельфия қаласының Джон Скотт медалімен, АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелігімен және Франклин институтының өмір ғылымдары саласындағы Бенджамин Франклин медалімен марапатталды. 2011 жылы Американың Егін ғылым қоғамы оны ұйымның Президенттік сыйлығымен құрметтеді. Оның көптеген жетістіктерінің құрметіне 2002 жылы Syngenta компаниясы Солтүстік Каролина штатындағы Research Triangle Park қаласындағы компанияның кешеніне жаңа әкімшілік және конференциялық орталық – Mary Dell Chilton Center ашу туралы хабарлады. 2013 жылғы маусымда ол беделді 2013 жылғы Дүниежүзілік азық-түлік сыйлығының лауреаты атанды. 2015 жылы Чилтон Ұлттық өнертапқыштар залына сайланды. 2020 жылы ол Смитсоновтың Америка тарихы ұлттық мұражайындағы "Бөлмедегі жалғыз әйел" көрмесіндегі сегіз әйелдің бірі болды. Чилтон Америка өсімдік биологтары қоғамының ізашар мүшесі ретінде танылды. 2023 жылы Президент Байден Чилтонды Ұлттық технология және инновация медалімен марапаттады.