Кіріспе

Ағылшын авторы және парапсихологиялық зерттеуші Руперт Шелдрейк және оның морфтық өрістер теориясы. Дәлелдің жетіспеуі Ньюарк-он-Трент, Ноттингемширдегі ғылым туралы халықтың түсінігін күмәнге түсіреді. Оның әкесі Ноттингем университетінде білім алған фармацевт болған, ол ата-анасының қағаз таспасы дүкені орналасқан сол көшенің бойындағы дәріхананы басқарған. Шелдрейк әкесіне (әуесқой натуралист және микроскопшы) алғыс айтады.

Әкесі методист болғанымен, оны Уорксоп колледжіне, англикандық пансионға жіберді. Гарвардта бір жыл оқығаннан кейін ол Кембриджге оралды, онда 1968 жылы өсімдіктердің дамуы және өсімдік гормондары саласындағы жұмысы үшін биохимия ғылымдарының докторы дәрежесін алды. Ол өсімдіктердің тамырлық жасушаларының дифференциациясында рөл атқаратын өсімдік гормондарының класы – ауксиндерді зерттеді. Шелдрейк бұл зерттеуді тоқтатқанда: «Жүйе айналмалы. Ол [дифференциация] қалай қалыптасқанын түсіндірмейді». Тоғыз жылдық қарқынды зерттеуден кейін, биохимия заттардың негізгі пішінінің себебін түсінуге көмектеспейтіні маған анық болды. Сондай-ақ ол «Көбікбақшаның анатомиясы» атты кітаптың авторларының бірі болды. Шелдрейк ICRISAT-тан шығып, «Жаңа өмір ғылымы» атты еңбегіне көңіл бөлді, осы уақыт ішінде ол Беда Гриффитстің Сачидананда ашрамында бір жарым жыл өткізді. 1990 және 2000 жылдары ол математик Ральф Абрахаммен және этноботаник және мистик Теренс МакКеннамен бірнеше бірлескен талқылауларды қамтитын бірнеше кітаптарды жариялады. 1996 жылы Шелдрейк діни қызметкер және теолог Мэтью Фокспен екі кітапта бірлесіп жұмыс істеді. Шелдрейк 1993 жылы голланд режиссері Уим Кайзердің «Даңқты апат» атты деректі фильміндегі алты тұлғаның бірі болды, онда сана туралы сұрақтар қойылды және қатысушылар арасында дөңгелек үстел талқылауымен аяқталды. Фильм 1993 жылы Голландияның VPRO қоғамдық телеарнасында, содан кейін 1994 жылы АҚШ-тың PBS мүшесі WNET станциясында көрсетілді. 2004 жылдан бастап Шелдрейк Коннектикут штатының Бетани қаласындағы Аспирантура институтында қонақ профессор болып жұмыс істейді. 2014 жылдан бастап ол Калифорниядағы Ноэтика ғылымдары институтының және Англияның Девон қаласындағы Шумахер колледжінің мүшесі болды. 2014 жылдан бері ол Лондонның Теменос академиясының мүшесі. 2017 жылы Шелдрейк ғылым жазушысы және скептик Майкл Шермермен «Ғылым және рухтың болашағы туралы диалог» атты диалог жариялады. 2023 жылы Шелдрейк Бергендегі Норвегия университетінің аудиториясында антрополог Таня Лурман және нейробиолог Анил Сетпен бірге мидан тыс сананың бар екендігі туралы пікір алмасты. Шелдрейк өзінің рухани тәжірибесін екі кітапта баяндады: «Ғылым және рухани тәжірибелер» (2017) және «Одан әрі өту жолдары және олардың неге жұмыс істейтіндігі» (2019).

Таңдалған кітаптар

Шелдрейктің кітаптарына сын-пікірлер кейде олардың ғылыми мазмұнына қатысты өте теріс болды, бірақ кейбіреулері жағымды да болды. 2009 жылы генетик және "Nature" журналының бас редакторының орынбасары Адам Ратерфорд Шелдрейктің кітаптарында ғылым үшін қажетті рецензиялау процесінен өтпеген зерттеулер бар екенін айтып сынға алды және оның кітаптарын "назарға алмау" жақсы дегенді ұсынды. Соңғы кітаптарында Шелдрейк морфтық резонансты насихаттауды жалғастырды. Морфтық резонанс гипотезасы көптеген сыншылар тарапынан көптеген себептермен қабылдамайды және оны псевдонаука мен мистикалық ойлау деп сипаттайды. Мұның себептеріне оның дәлелдердің жетіспеуі және орнықты ғылыми теориялармен үйлеспеуі жатады. Морфтық резонанс идеясы да тым жалпылама және жорамалды тексеруге келмейтіндіктен ғылыми тұрғыдан сенімсіз деп есептеледі. Шелдрейктің тәжірибелік әдістері нашар жоспарланғаны және тәжірибешінің субъективтілігіне ұшырауы үшін сынға алынды. Оның нәтижелерді талдауы да сынға ұшырады.