Кіріспе

Пернетақтаның модификатор пернесі – функция пернесінің қысқартылған түрі, көптеген пернетақталарда, әсіресе ноутбуктерде кеңінен қолданылады. Ол әдетте шағын көлемді пернетақталарда, жеке тұратын пернелерді біріктіру үшін пайдаланылады. Ноутбуктерде пернетақта өлшемінің шектеулі болуына байланысты осы перне жиі кездеседі. Көптеген толық өлшемді "мультимедиялық" пернетақталарда оны F Lock пернесі ретінде де таба аласыз. Оның негізгі мақсаты – экранның немесе дыбыстың параметрлерін (мысалы, жарықтық, контраст немесе дыбыс деңгейі) жылдам өзгерту. Параметрлерді өзгерту үшін оны тиісті пернемен бірге басып тұру керек.

Жайластырылған кестелер

Әдетте, ықшам орналасуда пернетақтаның негізгі бөлігі (әріптерді теруге арналған пернелерді қамтитын) толық өлшемді пернетақтадағыдай сақталады, ал сандық пернетақта орталық пернелер тобымен ортақ пайдалану үшін жылжытылады. Бұл теріп жазушыларға жаңа макетті үйренбестен мәтін енгізуге мүмкіндік береді. Fn пернесі арқылы қол жеткізілетін символдар пернелерде кішкенере шрифтпен, тіктөртбұрыш ішінде немесе басқа түсте (көбінесе көк, кейде қызғылт сары) көрсетіледі. Бұл 78 пернелі британдық макет Apple iBook-тан алынған. Көк түсті символдарға Fn пернесі арқылы қол жеткізіледі, бірақ жоғарғы қатардағы функцияларды Mac OS X жүйесінде Fn пернесінсіз де қолдануға болады.

Техникалық мәліметтер

Fn – модификатор пернесі және Ctrl, Shift, Alt және AltGr сияқты басқа модификатор пернелерімен бірдей жұмыс істейді. Стандартты модификатор пернесі үшін пернетақта ішіндегі микробасқарушы модификатордың өзіне арналған сканерлік кодты жібереді, содан кейін операциялық жүйе оны түсіндіріп, басқа бір уақытта басқан пернелермен біріктіреді. Fn пернесі – басқаша айтқанда, ол пернетақтадағы басқа пернелер басылғанда операциялық жүйенің өзгертілген сканерлік кодтарды көруіне себеп болатын мета-модификатор пернесі. Бұл пернетақтаға толық өлшемді пернетақтаны тікелей имитациялауға мүмкіндік береді, сондықтан операциялық жүйе толық өлшемді пернетақтаға арналған стандартты пернелер картасын пайдалана алады. Алайда, операциялық жүйеде Fn пернесі туралы түсінік болмағандықтан, оны басқа стандартты пернетақта пернелерінен айырмашылығы, бағдарламалық құралдарда қайта карталау мүмкін емес. Fn пернесін өңдеу көбінесе пернетақтаның микробасқарушысында тікелей жүзеге асырылады, бұл негізгі компьютерге Fn пернесі басылғаны туралы ешқандай ақпарат бермейді. Бірақ, кейбір өндірушілер, мысалы Lenovo, осы картаны BIOS-та жасайды, бұл Fn пернесін қайта карталауға мүмкіндік береді, ал Apple компаниясында Fn пернесі картаға сәйкес келеді және басқа да мақсаттарға қызмет етеді, мысалы, Fn пернесін екі рет басып Диктовка функциясын іске қосуға болады. Scroll Lock және Num Lock сияқты стандартты пернетақта пернелеріне сәйкестендіруден басқа, Fn пернелерінің комбинациялары көптеген ноутбуктердегі LCD жарықтығын, VGA шығысын немесе динамик көлемін өзгерту үшін жүйе интерфейстерін басқаруға да сәйкестендірілуі мүмкін.

Fn және Control пернелерінің орналасуы

Fn пернесінің орналасуына әлі келісілген стандарт жоқ, бірақ көптеген өндірушілер оны қысқартылған және/немесе ығыстырылған сол жақ Control пернесінің қасына орналастыруды жөн көреді. Control пернесі көбінесе операциялық жүйе мен қосымшалардың пернелік комбинацияларымен байланысты болғандықтан (мысалы, құжатты сақтау үшін Control+S немесе Microsoft Windows-тың қазіргі нұсқаларында Тапсырмалар менеджерін іске қосу үшін Control+Shift+Escape), оның мөлшері мен орналасуын өзгерту, үстелдік компьютерлерде кеңінен қолданылатын үлкен сол жақ Control пернесіне үйренген пайдаланушылар үшін ыңғайсыздық тудыруы мүмкін. Бүгінде көптеген портативті компьютер өндірушілері (HP, Dell және Samsung сияқты) Fn пернесін сол жақ Control пернесі мен сол жақ Windows пернесі арасына орналастырады, осылайша ол пернетақтаның төменгі қатарында сол жақтан екінші перне болады. Бұл әдетте Control пернесінің мөлшері кішірейтілгенін білдіреді, бірақ оны пернетақтаның төменгі сол жағында қалдыруға мүмкіндік береді. Керісінше, Lenovo қазіргі ThinkPad компьютерлеріндегі пернетақталарды Fn пернесімен төменгі сол жақта орналастырады, осылайша төменгі қатардағы сол жақтан екінші перне Control болады. Бұл орналасу Windows-пен бірге келетін барлық ноутбуктер арасында ThinkPad-ке тән, және ол 1992 жылы IBM ThinkPad өнімдерінің қазіргі түрі енгізілгеннен бері қолданылып келеді. IBM дизайнерлері осы орналасуды таңдады, өйткені ол ноутбуктің ThinkLight-ін қараңғыда пернетақтаның екі бұрышындағы пернелерді сезіну арқылы қосуға мүмкіндік берді. Айта кетерлігі, ThinkPad 2006 жылға дейін ешбір пернетақтасында Windows пернелерін қамтыған жоқ, сондықтан сол жақ Control пернесі Fn пернесімен ығыстырылса да, оны немесе сол жақ Alt пернесін кішірейтудің қажеті болмады. 2006 жылдың ортасынан бастап ThinkPad модельдерінде Windows пернелерін енгізу негізінен сол жақ Alt пернесін кішірейту арқылы жүзеге асырылды, сондықтан ThinkPad пернетақталарында қазір көптеген өндірушілерге қарағанда үлкен сол жақ Control пернелері бар, және ноутбуктерде Control, Windows және Alt пернелерінің орналасуын сақтау бойынша бірегей болып табылады. Көптеген ноутбуктер Fn пернесін F1-F12 функциялық пернелердің жоғарғы қатарына және басқа «мультимедиялық» немесе өндірушіге тән құрылғы/қуатты басқару пернелеріне ыңғайсыз орынға (және кішірек мөлшерде) орналастырады. Apple сондай-ақ Fn пернесін пернетақтаның төменгі сол жағына орналастырады, сол жақ Control пернесін ығыстырып, кішірейтеді, бірақ бұл көп дау тудырмайды, өйткені Apple ноутбуктерінің негізгі операциялық жүйесі macOS Windows немесе Unix сияқты операциялық жүйелерге қарағанда Control пернесіне қысқартулар мен модификаторлар үшін аз тәуелді. Өндірушілер арасындағы бұл сәйкессіздік және Control пернесінің кішіреюі туралы жалпы мәселе ноутбук сатып алушылар мен пайдаланушылар арасында ұзақ уақыттан бері дау тудырып келеді, және бұл Fn пернесі көптеген пернетақталарда аппараттық деңгейде картаға түсірілгендігімен және сондықтан оны операциялық жүйе деңгейінде қайта картаға түсіруге (қайта конфигурациялауға немесе іс жүзінде «қозғауға») болмайтындығымен күшейеді. Алайда, Lenovo 2011 жылдан бері пайдаланушыларға BIOS параметрлері арқылы Fn және сол жақ Control пернелерін кері ауыстыруға мүмкіндік берді. Басқа өндірушілер Fn пернесін аралық жолақтың сол жағына емес, оң жағына орналастыруды таңдады, осылайша аралық жолақты демалу орындарымен (латын әліпбиіндегі F және J пернелері) жақсырақ ортаға қоюға болады, сол жақ Control және сол жақ Alt пернелерінің енін құрбан етпей (ол екеуінің арасында сол жақ Win пернесін енгізу арқылы кішірейтілді), ал оң жақтағы AltGr халықаралық әліпбилерде жиі қолдану үшін жеткілікті мөлшерде қалдырады; бұл жағдайда Fn пернесі кеңейтілген PC пернетақталарының екінші Win пернесін (ол міндетті емес және шын мәнінде қажет емес) ауыстырады. Басқа өндірушілер Fn пернесін мәтін теру үшін қажеттіден үлкен екінші Shift пернесінің оң жағына, AltGr оң жағындағы екінші Win пернесін орналастыру үшін немесе жапондық енгізу режимі пернелерінің дәстүрлі орналасуын сақтау үшін B қатарының соңына орналастырды. Fn пернесінің орналасу мәселесін толық шешетін тағы бір шешім – Caps Lock пернесін Control ретінде қайта картаға түсіру. Бұл IBM PC-нің бастапқы IBM F үлгісіндегі пернетақтасының орналасуын эмуляциялайды, ол Caps Lock пернесін қазіргі заманғы пернетақталарда Control-дың оң жағында орналастырды, бұл орын кейбір Vim және Emacs пайдаланушылары үшін жақсы көрінеді, өйткені оның ыңғайлы орны және Unix жұмыс станцияларында ұзақ уақыт қолданылуы бар.