Ақпаратты жіктеу схемалары: негіздері мен түрлері

Кіріспе

Ақпараттық ғылым мен онтологияда жіктеу схемасы – нәрселерді түрлеріне (сыныптарға) немесе сыныптар топтарына реттеудің нәтижесі; бұл категорияға ұқсас, бірақ, мүмкін, теориялық тұрғыдан көбірек, себебі жіктеу кең семантикалық спектрде қолданылуы мүмкін. Абстрактілі түрде, алынған құрылымдар – метадеректердің маңызды аспектісі болып табылады, көбінесе олар иерархиялық құрылым түрінде бейнеленеді және сыныптар немесе топтар туралы сипаттамалық ақпаратпен қоса ұсынылады. Мұндай жіктеу схемасы жеке объектілерді сыныптарға немесе топтарға орналастыру немесе бөлу үшін қолданылады, ал сыныптар немесе топтар объектілердің (мүшелердің) ортақ ерекшеліктеріне негізделген. ISO/IEC 11179 метадеректер тізілімі стандарты метадеректер тізілімінде басқарылатын элементтерді, мысалы, дерек элементтерін жіктеу үшін жіктеу схемаларын пайдаланады. Жіктеу схемаларының сапалық критерийлерінің кейбіреулері: әртүрлі түрлердің бірге топтастырылуы. Яғни, бұл топтастыру жүйесі ме, әлде таза жіктеу жүйесі ме? Топтастыру жағдайында, кіші жиын (кіші топ) жоғары жиынның барлық ерекшеліктеріне ие болмайды (мұрагерлік етпейді), сондықтан жоғары жиын туралы білім мен талаптар оның мүшелеріне қолданылмайды. Сыныптардың бір-бірімен қабаттасуы. Бағыныштылардың бірнеше жоғары бағыныштысы болуы мүмкін бе? Кейбір жіктеу схемалары бір түрдің бірнеше жоғары деңгейлі классы болуына рұқсат береді, ал кейбіреулері жоқ. Бір субтиптің бірнеше супертипі болса, онда бағынышты барлық супертиптерінің біріктірілген ерекшеліктеріне ие болады. Бұл көптік мұрагерлік деп аталады (жоғары бағыныштылардан бағыныштыларға ерекшеліктердің берілуі). Сыныпқа немесе топқа жататын критерийлердің анық айқындалуы. Тұжырымдамалар арасындағы қатынастардың түрлерінің нақты және айқын айқындалуы. Субтип-супертип қатынастары композициялық қатынастардан (бөлік-бүтін қатынастарынан) және объектілік рөлдік қатынастардан ажыратыла ма?

In information science and ontology, a classification scheme is the product of arranging things into kinds of things (classes) or into groups of classes; this bears similarity to categorization, but with perhaps a more theoretical bent, as classification can be applied over a wide semantic spectrum. In the abstract, the resulting structures are a crucial aspect of metadata, often represented as a hierarchical structure and accompanied by descriptive information of the classes or groups. Such a classification scheme is intended to be used for an arrangement or division of individual objects into the classes or groups, and the classes or groups are based on characteristics which the objects (members) have in common. The ISO/IEC 11179 metadata registry standard uses classification schemes as a way to classify administered items, such as data elements, in a metadata registry. Some quality criteria for classification schemes are:
Whether different kinds are grouped together. In other words, whether it is a grouping system or a pure classification system. In case of grouping, a subset (subgroup) does not have (inherit) all the characteristics of the superset, which makes that the knowledge and requirements about the superset are not applicable for the members of the subset. Whether the classes have overlaps. Whether subordinates (may) have multiple superordinates. Some classification schemes allow that a kind of thing has more than one superordinate others do not. Multiple supertypes for one subtype implies that the subordinate has the combined characteristics of all its superordinates. This is called multiple inheritance (of characteristics from multiple superordinates to their subordinates). Whether the criteria for belonging to a class or group are well defined. Whether the kinds of relations between the concepts are made explicit and well defined. Whether subtype supertype relations are distinguished from composition relations (part whole relations) and from object role relations.

Тіл білімі

Тіл білімінде бағынышты ұғымдар тиісті жоғары тұрған ұғымдардың гипонимдері ретінде сипатталады; әдетте, гипоним өзінің жоғары тұрған ұғымының "бір түрі" болып табылады.

Классификациялау схемаларын пайдаланудың пайдасы

Объектілер жиынтығын жіктеу үшін бір немесе бірнеше жіктеу схемаларын қолданудың көптеген пайдасы бар. Олардың кейбіреулері:

Ол пайдаланушыға нысанның түрі немесе тобы бойынша жеке нысанды жылдам табуға мүмкіндік береді. Ол қайталанған нысандарды анықтауды жеңілдетеді. Нысанның семантикасы (мағынасы) оның түрінің анықтамасы арқылы беріледі, бұл мағына жеке нысанның атымен немесе оның жазылу жолымен берілмейді. Бір түрдегі нәрсе туралы білім мен талаптар сол түрдегі басқа нысандарға қолданылуы мүмкін.

Жіктеу жүйелерінің түрлері

Төменде әр түрлі жіктеу схемаларының мысалдары келтірілген. Бұл тізім шамамен бейресмиден формалдыға қарай реттелген:
сөздік – тар мағыналы, кең мағыналы және байланысты терминдер арқылы бір-бірімен байланысты, сөздермен немесе сөз тіркестерімен белгіленген санатталған ұғымдар жиынтығы.
таксономия – бақыланатын сөздермен немесе сөз тіркестерімен белгіленген, абстрактіден нақтыға қарай реттелген, субтип-супертип қатынастарымен немесе супержинақ-субжинақ қатынастарымен байланысты ұғымдардың формалды тізімі.
деректер моделі – әр түрлі қатынастары бар ұғымдардың (объект түрлерінің) сөздермен немесе сөз тіркестерімен белгіленген орналасуы. Әдетте, бірақ міндетті емес, белгілі бір сала (қолдану саласы) үшін талаптар мен мүмкіндіктерді көрсетеді.
желі (математика) – кездейсоқ граф ішіндегі объектілердің орналасуы.
онтология – әр түрлі анықталған қатынастар арқылы байланысты ұғымдардың орналасуы. Бұл орналасу бағытталған ациклді граф түрінде көрсетілуі мүмкін. Дерек элементтерін жіктеу схемасының бір мысалы – көрсету термині.