Дублин Ядро: Цифрлық ресурстарды сипаттаудың стандартталған жиынтығы

Кіріспе

Стандартталған метадеректер элементтері жиынтығы

Дублин өзегі, сонымен қатар Дублин өзегі метадеректер элементтері жиынтығы (DCMES) деп аталады, – цифрлық немесе физикалық ресурстарды сипаттау үшін қолданылатын он бес негізгі метадеректер элементтерінің жиынтығы. Бұл веб-контентті сипаттау үшін алғашқы метадеректер стандарты болды. "Dublin Core Metadata Initiative" (DCMI) Дублин өзегін әзірлеуге жауапты; DCMI – бұл коммерциялық емес ұйым, "Ақпараттық ғылым және технология қауымдастығы" (ASIS&T) жобасы. Дублин өзегі Халықаралық стандарттау ұйымы (ISO) тарапынан ISO 15836 стандарты ретінде, ал Интернет-инженерлік тобы (IETF) тарапынан IETF RFC 5013 ретінде халықаралық деңгейде стандартталды, сондай-ақ АҚШ-та Ұлттық ақпараттық стандарттар ұйымы (NISO) ANSI/NISO Z39.85 стандарты ретінде бекітілді. Негізгі қасиеттер DCMI метадеректер терминдерінің кеңейтілген жиынтығының бір бөлігі болып табылады. "Dublin Core" термині Дублин өзегі метадеректерін сипаттау үшін де қолданылады, бұл бірнеше ресурстарды сипаттау шеңберінің (RDF) сөздіктеріне негіделген және Дублин өзегінің қосымша профильдерінде жинақталған және шектелген метадеректер стилі. Дублин өзегін пайдалану арқылы сипатталатын ресурстар – видео, суреттер, веб-беттер сияқты цифрлық ресурстармен қатар кітаптар мен өнер туындылары сияқты физикалық ресурстар да болуы мүмкін. Дублин өзегі метадеректері ресурстарды қарапайым сипаттаудан бастап, әртүрлі метадеректер стандарттарының сөздіктерін біріктіруге дейін, сондай-ақ байланысты деректер бұлтында және семантикалық вебтің іске асыруында метадеректер сөздіктерінің өзара үйлесімділігін қамтамасыз ету мақсатында қолданылуы мүмкін.

Өмірбаян

"Даблин" термині АҚШ-тың Огайо штатындағы Дублин қаласын білдіреді, осы қалада 1995 жылғы OCLC/NCSA метадеректер семинарында схема пайда болған. "Негізгі" термині – метадеректердің әртүрлі ресурстарды сипаттауға қолданылатын, кең және жалпылама екенін көрсетеді. Дублин ядросының семантикасын кітапхана ісі, компьютерлік ғылым, мәтінді кодтау, мұражайлар және басқа да ұқсас салалардағы мамандардан құралған халықаралық, көп салалы топ құрастырып, қалыптастырып келеді. 1999 жылы Dublin Core кодирование стандартының алғашқы нұсқасы HTML "мета" тегтері түрінде жазылған. 2000 жылдан бастап Dublin Core қауымдастығы "қолдану профильдеріне" баса назар аударды, яғни метадеректер жазбалары Dublin Core-ді белгілі бір талаптарды орындау үшін басқа мамандандырылған сөздіктермен бірге қолдануы керек деген идеяны дамытты. Сол кезде Дүниежүзілік желі консорциумының метадеректерге арналған жалпы дерек моделі – Ресурсты сипаттау шеңбері (RDF) дами бастады. DCMI метадеректер терминдерінің кеңейтілген жиынтығының бір бөлігі ретінде Dublin Core RDF-пен қолдану үшін ең танымал сөздіктердің біріне айналды, соңғы кезде байланысты деректер қозғалысы аясында кеңінен қолданылуда. "Дублин ядросының метадеректер бастамасы" (DCMI) әртүрлі мақсаттар мен бизнес-модельдер үшін онлайн метадеректердің өзара сәйкестік стандарттарын әзірлеу үшін ашық алаңды ұсынады. DCMI-ның қызметтеріне консенсус негізінде жұмыс істейтін топтар, жаһандық конференциялар мен семинарлар, стандарттармен байланыс және метадеректер стандарттары мен практикасын кеңінен қабылдауды қолдауға бағытталған білім беру шаралары кіреді. 2008 жылы DCMI OCLC-тен бөлініп, тәуелсіз ұйым ретінде тіркелді. Қазіргі таңдағы Dublin Core стандартына енгізілген барлық өзгерістер DCMI қолдану кеңесі DCMI атау кеңістігі саясаты (DCMI NAMESPACE) шеңберінде қарастырылады. Бұл саясат терминдердің қалай тағайындалатынын сипаттайды, сондай-ақ атауларға, анықтамаларға және пайдалану туралы түсініктемелерге рұқсат етілген редакциялық өзгерістердің шегін белгілейді.

"Dublin" refers to Dublin, Ohio, US where the schema originated during the 1995 invitational OCLC/NCSA Metadata Workshop, hosted by the OCLC (known at that time as Online Computer Library Center), a library consortium based in Dublin, and the National Center for Supercomputing Applications (NCSA). "Core" refers to the metadata terms as "broad and generic being usable for describing a wide range of resources". The semantics of Dublin Core were established and are maintained by an international, cross disciplinary group of professionals from librarianship, computer science, text encoding, museums, and other related fields of scholarship and practice. In 1999, the first Dublin Core encoding standard was expressed in terms of HTML 'meta' tagging. Starting in 2000, the Dublin Core community focused on "application profiles" – the idea that metadata records would use Dublin Core together with other specialized vocabularies to meet particular implementation requirements. During that time, the World Wide Web Consortium's work on a generic data model for metadata, the Resource Description Framework (RDF), was maturing. As part of an extended set of DCMI metadata terms, Dublin Core became one of the most popular vocabularies for use with RDF, more recently in the context of the linked data movement. The Dublin Core Metadata Initiative (DCMI) provides an open forum for the development of interoperable online metadata standards for a broad range of purposes and of business models. DCMI's activities include consensus driven working groups, global conferences and workshops, standards liaison, and educational efforts to promote widespread acceptance of metadata standards and practices. In 2008, DCMI separated from OCLC and incorporated as an independent entity. Currently, any and all changes that are made to the Dublin Core standard, are reviewed by a DCMI Usage Board within the context of a DCMI Namespace Policy (DCMI NAMESPACE). This policy describes how terms are assigned and also sets limits on the amount of editorial changes allowed to the labels, definitions, and usage comments.

Стандарттың деңгейлері

Бастапқыда «Даблин негізгі» стандарты екі деңгейден тұрды: қарапайым және толықтырылған. Қарапайым «Даблин негізгі» 15 элементтен құралды; толықтырылған «Даблин негізгі» үш қосымша элементті (Көреушілер, Тегі және Құқық иесі), сондай-ақ элементтердің семантикасын ресурстарды іздеуде пайдалы болатын жолдармен нақтылайтын элементтік толықтырулар (квалификаторлар) тобын қамтыды. 2012 жылдан бері екеуі де DCMI метадеректер шарттарына RDF дерек моделінде бірыңғай терминдер жиыны ретінде біріктірілді. Элементтердің толық жиынтығы http://purl.org/dc/terms/ атау кеңістігінде орналасқан. Терминдердің анықтамаларында жиі домендер мен диапазонды қамтиды, бұл бастапқы 15 «Даблин негізгі» элементтері үшін қолданылған RDF-ке дейінгі анықтамалармен сәйкес келмеуі мүмкін, сондықтан бұрынғыдай анықталған бастапқы 15 элемент үшін жеке атау кеңістігі бар: http://purl.org/dc/elements/1.1/.

Метадеректер элементтері жиынтығы

DCMES 1.1 нұсқасы бастапқы сипаттамада мынадай түрде анықталған 15 метадерек элементінен тұрады:
Үлес қосушы – «Ресурстың жасалуына жауапты тұлға». Қамту – «Ресурстың кеңістіктік немесе уақыттық тақырыбы, ресурстың кеңістіктік қолданылуы немесе ресурсқа қатысты құқық юрисдикциясы». Авторы – «Ресурсты жасауға басты жауапты тұлға». Күні – «Ресурстың өмірлік циклындағы оқиғамен байланысты уақыт мезгілі немесе кезеңі». Сипаттама – «Ресурс туралы мәлімет». Форматы – «Файл форматы, ресурстың физикалық тасымалдағышы немесе өлшемдері». Сәйкестендіргіш – «Белгілі бір контекстте ресурсқа анық сілтеме». Тілі – «Ресурстың тілі». Баспагер – «Ресурсты қолжетімді етуге жауапты тұлға». Қатынасы – «Байланысты ресурс». Құқықтары – «Ресурсқа және оның құқықтарына қатысты ақпарат». Көзі – «Сипатталған ресурс алынған байланысты ресурс». Тақырыбы – «Ресурстың тақырыбы». Атауы – «Ресурсқа берілген атау». Түрі – «Ресурстың мәні немесе жанры». Әрбір Dublin Core элементі міндетті емес және қайталана беруге болады. DCMI элементтерді жетілдірудің стандартты жолдарын белгіледі және кодтау мен сөздік схемаларын қолдануға ынталандырады. Dublin Core-де элементтерді ұсыну немесе пайдалану үшін белгіленген тәртіп жоқ. Dublin Core 2007 жылы NISO стандарты Z39.85 және IETF RFC 5013, ал 2009 жылы ISO 15836 стандарты болды және ISO/IEC 19788 оқу ресурстарының метадеректері (MLR) – 2-бөлім: Dublin Core элементтеріне сәйкес оқу ресурстарын сипаттау үшін негізгі деректер жиынтығы ретінде қолданылады, бұл ISO/IEC JTC 1/SC 36 дайындады. Элементтердің анықтамалары және терминдер арасындағы байланыстар туралы толық ақпаратты Dublin Core Metadata Registry-ден табуға болады.

WebCite пайдалану үлгісі [және атау]

WebCite-тің "архивтік форма" веб-бетінде мынадай жазылған: "Метадеректер (көңілді емес): Бұлар Дублин ядролық элементтері. [ ]".

Біліктілік алған Дублин өзегі

(DCMI метадеректер талаптарымен 2008 жылы алмастырылды.) Бастапқы 15 элементтің сипатталғаннан кейін, DCMES-ті кеңейту немесе жетілдіру үшін үлгілік талаптарды әзірлеу процесі үздіксіз жүріп келеді. Қосымша талаптар DCMI жұмыс топтарында анықталды және DCMI қолдану кеңесі оларды Dublin Core метадеректер элементтерін біліктілендірудің жақсы тәжірибе қағидаттарына сәйкес деп бағалады. Элементтерді жетілдіру элементтің мағынасын тар немесе нақтырақ етеді. Жетілдірілген элемент біліктіленбеген элементтің мағынасын бөліседі, бірақ қолданылу саласы шектеулі. Dublin Core элементтерін біліктілендіруге арналған басшылық қағида, көбінесе «Төмендету қағидасы» деп аталады, онда белгілі бір элементтің жетілдірілген талабын түсінбеген қосымша біліктілендіргішті елемеуі және метадеректер мәнін біліктіленбеген (кеңейтілген) элемент ретінде қарауы керек. Бұл кейбір нақтылықты жоғалтуы мүмкін, бірақ қалған элемент мәні (біліктілендіргішсіз) әлі де жалпы дұрыс және іздеу үшін пайдалы болуы керек. Элементтерді жетілдіруден басқа, «Qualified Dublin Core» элементтің мәнін түсіндіруге көмектесу үшін ұсынылған кодтау схемалары жиынтығын қамтиды. Бұл схемалар бақыланатын сөздіктер мен ресми нотациялар немесе талдау ережелерін қамтиды. Осылайша кодтау схемасын қолдану арқылы берілген мән бақыланатын сөздіктерден таңдалған белгі (мысалы, классификация жүйесінен алынған термин немесе тақырыптар жиынтығы) немесе ресми нотацияға сәйкес пішімделген жол болуы мүмкін, мысалы, «2000 12 31» ISO стандарты бойынша күнді көрсету үшін. Егер қосымша кодтау схемасын түсінбесе, мән әлі де адам оқырманы үшін пайдалы болуы мүмкін. Аудитория, Тегі және Авторлық құқық иесі элементтер болып табылады, бірақ Simple Dublin Core 15 элементтерінің құрамына кірмейді. Аудитория, тегі және Авторлық құқық иесін тек Qualified Dublin Core қолданғанда ғана пайдаланыңыз. DCMI сонымен қатар элемент түрінде пайдалануға ұсынылатын шағын, жалпы сөздікті сақтайды. Қазіргі уақытта бұл сөздік 12 терминнен тұрады. Бұл нақты Dublin Core кодтау нұсқаулықтарымен салыстыруға болатын анықтамалық модельді ұсынады, кез келген нақты кодтау синтаксисіне тәуелсіз. Мұндай анықтамалық модель орындаушыларға қандай сипаттамаларды кодтауға тырысып жатқанын жақсырақ түсінуге көмектеседі және әртүрлі синтаксистер арасындағы жақсы сәйкестендірулер мен аудармаларды әзірлеуді жеңілдетеді.

(Superseded in 2008 by the DCMI Metadata Terms.) Subsequent to the specification of the original 15 elements, an ongoing process to develop exemplary terms extending or refining the DCMES was begun. The additional terms were identified, generally in working groups of the DCMI, and judged by the DCMI Usage Board to be in conformance with principles of good practice for the qualification of Dublin Core metadata elements. Element refinements make the meaning of an element narrower or more specific. A refined element shares the meaning of the unqualified element, but with a more restricted scope. The guiding principle for the qualification of Dublin Core elements, colloquially known as the Dumb Down Principle, states that an application that does not understand a specific element refinement term should be able to ignore the qualifier and treat the metadata value as if it were an unqualified (broader) element. While this may result in some loss of specificity, the remaining element value (without the qualifier) should continue to be generally correct and useful for discovery. In addition to element refinements, Qualified Dublin Core includes a set of recommended encoding schemes, designed to aid in the interpretation of an element value. These schemes include controlled vocabularies and formal notations or parsing rules. A value expressed using an encoding scheme may thus be a token selected from a controlled vocabulary (for example, a term from a classification system or set of subject headings) or a string formatted in accordance with a formal notation, for example, "2000 12 31" as the ISO standard expression of a date. If an encoding scheme is not understood by an application, the value may still be useful to a human reader. Audience, Provenance and RightsHolder are elements, but not part of the Simple Dublin Core 15 elements. Use Audience, Provenance and RightsHolder only when using Qualified Dublin Core. DCMI also maintains a small, general vocabulary recommended for use within the element Type. This vocabulary currently consists of 12 terms. provides a reference model against which particular Dublin Core encoding guidelines can be compared, independent of any particular encoding syntax. Such a reference model helps implementers get a better understanding of the kinds of descriptions they are trying to encode and facilitates the development of better mappings and translations between different syntaxes.

Белгілі қолданулар

Dublin Core негізінде құрылған бір құжат түрінің анықтамасы – Ашық дереккөздік метадеректер шеңберінің (OMF) спецификациясы. OMF өз кезегінде Rarian (ScrollKeeper-ді ығыстыратын) қолданады, ол GNOME жұмыс үстелі мен KDE көмекші браузерлері және ScrollServer құжаттама сервері үшін пайдаланылады. PBCore-дің де негізі Dublin Core болып табылады. Plone, ERP5, Nuxeo CPS мазмұнды басқару жүйелері, SimpleDL және Fedora Commons қолданатын Zope CMF-тың метадеректер өнімдері де Dublin Core-ді іске асырады. EPUB электрондық кітап форматы OPF файлында Dublin Core метадеректерін пайдаланады. Австралия үкіметінің іздеу қызметінің (AGLS) метадеректер стандарты Dublin Core-дің қосымша профилі болып табылады.

Қатысушы бағдарламалық қамтамасыз ету

Fedora — OAI PMH-ты (соның салдарынан, Dublin Core-ды да) іске асыруға мүмкіндік беретін цифрлық активтерді басқару (DAM) архитектурасы. Omeka — Dublin Core метадеректер стандартын толыққанды қолданатын, тегін және ашық кодты мазмұн басқару жүйесі.