Кіріспе
Музыканы жазуға, өңдеуге немесе ойнатуға арналған құрылғы немесе қолданба бағдарламасы. Музыкалық секвенсер (немесе аудио секвенсер немесе қарапайым секвенсер) – бұл ноталар мен орындалу туралы ақпаратты түрлі форматтарда, әдетте CV/Gate, MIDI немесе Open Sound Control арқылы өңдейтін, сондай-ақ цифрлық аудио жұмыс станциялары (DAW) және плагиндер үшін аудио және автоматтандыру деректерін де қолдайтын құрылғы немесе бағдарламалық қамтамасыз ету.
A music sequencer (or audio sequencer or simply sequencer) is a device or application software that can record, edit, or play back music, by handling note and performance information in several forms, typically CV/Gate, MIDI, or Open Sound Control, and possibly audio and automation data for digital audio workstations (DAWs) and plug ins.
Қазіргі заманғы секвенсерлер
Музыкалық аспаптардың цифрлық интерфейсінің (MIDI) және Atari ST үй компьютерінің пайда болуы 1980-ші жылдары бағдарламашыларға музыканттар ойнаған немесе бағдарламалаған ноталар тізбектерін оңай жазуға және қайта ойнатуға мүмкіндік берді. Бұл бағдарламалық қамтамасыз ету бұрынғы секвенсерлердің сапасын жақсартты, олар көбінесе механикалық дыбыс шығарып, тек бірдей ұзақтықтағы ноталарды ғана ойната алатын. Бағдарламалық секвенсерлер музыканттарға көбірек көркемдік және адамгершілікке толы орындауларды бағдарламалауға мүмкіндік берді. Бұл жаңа секвенсерлер сыртқы синтезаторларды, әсіресе, стойкаға орнатылатын дыбыс модульдерін басқару үшін де қолданылуы мүмкін, соның салдарынан әр синтезатордың жеке пернетақтасы болуы қажет болмай қалды. Технология жетілген сайын, секвенсерлерге көптеген қосымша мүмкіндіктер пайда болды, мысалы, көпжолғы аудионы жазу мүмкіндігі. Аудио жазуға қолданылатын секвенсерлер цифрлық аудио жұмыс станциялары (DAW) деп аталады. Көптеген заманауи секвенсерлер бағдарламалық плагиндер ретінде іске асырылған виртуалды аспаптарды басқару үшін пайдаланылуы мүмкін. Бұл музыканттарға қымбат және ауыр автономды синтезаторларды олардың бағдарламалық эквиваленттерімен алмастыруға мүмкіндік береді. Бүгінде "секвенсер" термині көбінесе бағдарламалық қамтамасыз етуді сипаттау үшін қолданылады. Дегенмен, аппараттық секвенсерлер де әлі де бар. Жұмыс станциясының пернетақталары өздерінің кіріктірілген MIDI секвенсерлерімен жабдықталған. Барабан машиналары және кейбір ескі синтезаторларда өздерінің қадамдық секвенсерлері бар. Сонымен қатар, дербес аппараттық MIDI секвенсерлері де бар, бірақ оларға деген нарықтық сұраныс бағдарламалық әріптестерінің кеңейтілген мүмкіндіктеріне байланысты айтарлықтай төмендеді.
Аналогтық секвенсер
Аналогты жүйелеуіштер әдетте аналогты электроникамен іске асырылады және әрбір музыкалық нотаға (қадамға) сәйкес келетін батырмалар немесе жылғыштар тізбегі арқылы тағайындалған музыкалық ноталарды ойнатады. Ол композиция жасау және тікелей орындау үшін арналған; пайдаланушылар жазу режимін ескермей кез келген уақытта музыкалық ноталарды өзгерте алады. Сонымен қатар, әрбір музыкалық нота арасындағы уақыт аралығы (әр қадамның ұзақтығы) да тәуелсіз түрде реттелуі мүмкін. Әдетте, аналогты жүйелеуіштер қайталамалы, минималистік фразаларды жасау үшін қолданылады, олар Tangerine Dream, Giorgio Moroder немесе транс музыкасын еске түсіруі мүмкін.
Реалдық уақыт реттілік (нақты уақыт режимінде жазу)
Реалдық уақыт ретілік жүйелер музыкалық ноталарды аудио жазғыштар сияқты нақты уақытта жазады және белгіленген темп, кванттау және тұңғышпен музыкалық ноталарды ойнатады. Өңдеу үшін, көбінесе таспалық жазудан пайда болған "панч-ин/панч-аут" мүмкіндіктері ұсынылады, бірақ тілеген нәтижеге жету үшін тиісті біліктер қажет. Егжей-тегжейлі өңдеу үшін, графикалық интерфейс астындағы тағы бір визуалды өңдеу режимі ыңғайлы болуы мүмкін. Дегенмен, бұл режим музыканттарға бұрыннан таныс аудио жазғыштарға ұқсас пайдаланушылықты қамтамасыз етеді және ол бағдарламалық секвенсерлерде, DAW-ларда және құрастырылған аппараттық секвенсерлерде кеңінен қолдауға ие.
Ертедегі секвенсерлер
Алғашқы музыкалық секвенсерлер – автоматты музыкалық аспаптар, музыка қораптары, механикалық орган, музыкант пианинолары және оркестрлер сияқты дыбыс шығару құрылғылары болды. Мысалы, музыкант пианинолары заманауи секвенсерлермен көптеген ортақ белгілерге ие болды. Композиторлар немесе аранжировщиктер музыканы пианино рулондарына (рольдеріне) жіберді, кейін техникалық мамандар оларды жаппай көшіруге дайындады. Соңында, тұтынушылар осы рулондарды сатып алып, өз музыкант пианиноларында ойната алды. Автоматты музыкалық аспаптардың тарихы өте ерте заманға дейін жетеді. 9 ғасырдың басында парсы (ирандық) Бану Муса ағайындары, "Алмастырылатын құрылғылар кітабында" сипатталғандай, ауыстырылатын цилиндрлер мен штырғылармен жабдықталған гидроэнергетикалық органды, сондай-ақ бу күшімен жұмыс істейтін автоматты флейта ойнату машинасы ойлап тапты. Бану Муса ағайындарының автоматты флейта ойнатқышы – бағдарламаланатын алғашқы музыкалық тізбектеу құрылғысы және гидравликалық қуатпен жұмыс істейтін қайталанатын музыка технологиясының алғашқы үлгісі. 1206 жылы араб инженері Әл-Жазари бағдарламаланатын музыкалық автоматтарды, яғни "әр музыкалық орындалу кезінде жүзден астам бет және дене қимылын" орындайтын "робот-топты" ойлап тапты. Бұл – бағдарламаланатын алғашқы барабан машинасы болды. Төрт автомат музыканттың арасында екі барабаншы болды. Бұл барабан машинасы кішкентай рычагтарды (дереулерді) итергіш штырғылар (камерлер) арқылы басқаратын құрылғы еді. Штырғылардың орналасуын өзгерту арқылы барабаншылардың әртүрлі ырғақтар мен барабан үлгілерін ойнатуға болады. 14 ғасырда Фландрияда каррилонды (булы орган) ойнату үшін айналатын цилиндрлер қолданылды, ал 15 ғасырда Нидерландыда баррельді орган пайда болды. 18 ғасырдың соңында немесе 19 ғасырдың басында Өнеркәсіптік революцияның технологиялық жетістіктерінің арқасында әртүрлі автоматты музыкалық аспаптар ойлап табылды. Мысалдар: музыка қораптары, шүмекті орган және шүмекті пианинолар, шүмекті немесе цилиндрден тұратын, немесе тесіктер салынған металл дискілерден тұратын; сондай-ақ механикалық орган, музыкант пианинолары және оркестрлер, олар тесіктер салынған кітапша музыкасын / пианино рулондарын пайдаланды. Бұл аспаптар фонографтар, радио және дыбыстық фильмдер ойлап табылғанға дейін кеңінен таралған халықтық ойын-сауық құрылғылары болды, олар ақырында барлық осындай үй музыкасын жасайтын құрылғыларды ығыстырды. Олардың барлығының арасында перфорацияланған қағаз лентасы 20 ғасырдың ортасына дейін қолданылып келді. Ең алғашқы бағдарламаланатын музыкалық синтезаторлар, соның ішінде 1957 жылғы RCA Mark II Sound Synthesizer және 1959 жылғы Siemens Synthesizer, сондай-ақ пианино рулондарына ұқсас перфокарталар арқылы басқарылды. Дыбыстық фильмдердің аудио технологиясынан қосымша өнертабыстар пайда болды. 1920 жылдардың соңында пайда болған суреттелген дыбыс техникасы бүгінгі интуитивті графикалық пайдаланушы интерфейстерінің алғы күші ретінде ерекшеленеді. Бұл техникада ноталар мен әртүрлі дыбыс параметрлері тікелей фильмнің негізіне қолмен салынған қара сиямен түсірілген толқын формалары арқылы белгіленеді, сондықтан олар пианино рулондарына (немесе қазіргі секвенсерлердің/DAW-тердің "сыртқы диаграммаларына") ұқсайды. Суреттелген саундтректер алғашқы эксперименталды электронды музыкада жиі қолданылды, соның ішінде Евгений Шолпо 1930 жылы жасаған Вариофон және Дафне Орам 1957 жылы жобалаған Орамикс және т.б.
Аналогты секвенсерлер
1940-1960 жылдары американдық электрондық музыка композиторы Реймонд Скотт өзінің электрлік шығармалары үшін әртүрлі музыкалық секвенсерлер ойлап тапты. 1940-1950 жылдары Нью-Йорктегі студиясының қабырғасында орналасқан "Дыбыстың қабырғасы" – ритмикалық үлгілерді жасауға арналған электромеханикалық секвенсер, ол қадамдық релелерден (диалдық импульсті телефон станцияларында қолданылады), соленоидтардан, басқару қосқыштарынан және 16 жеке осцилляторлы дыбыс схемаларынан тұрды. Кейін Роберт Муг оны былай түсіндірді: "Бүкіл бөлме 'клак – клак – клак' деп шулайтын, ал дыбыстар әр жерден естілетін". Бірінші электрондық секвенсерді Реймонд Скотт тиратрон мен релелерді пайдалана отырып ойлап тапты. 1952 жылдан бастап жасалған Clavivox – секвенсері бар клавиатуралық синтезатордың бір түрі. Оның прототипінде жас Роберт Муг жасаған термен 3 октавалық диапазонды қамтамасыз ету үшін қолданылды, ал кейінгі нұсқасында оны кернеу арқылы дыбыс биіктігін басқару үшін фотопленка мен фотоэлемент жұбымен алмастырды. 1968 жылы Ральф Лундстен мен Лео Нильссон Эркки Куреньемиге Andromatic деп аталатын полифониялық синтезаторды секвенсермен жасап алды.
Қадамдық тізбектеушілер
Қадамдық тізбектеуіштер (әдетте) 16 түймеден немесе қадамдардан тұратын торды пайдаланып, ноталардың қатаң үлгілерін ойнатты, әр қадам – өлшемнің 1/16 бөлігін құрайды. Бұл ноталар тізбектеліп, ұзақ күйлерге біріктірілді. Осындай тізбектеуіштер әлі де қолданылып келеді, көбінесе барабан автоматтары мен грувбоксқа орнатылған. Олар негізінен монофониялық, бірақ кейбіреулері көп тембрлі, яғни бірнеше әртүрлі дыбысты басқара алады, бірақ әр дыбыста тек бір ғана нота ойнатады.
Алғашқы компьютерлер
Екінші жағынан, бағдарламалық тізбектеу құрылғысы 1950 жылдан бері компьютерлік музыка саласында үздіксіз қолданылып келді, оның ішінде компьютерде ойнатылатын музыка (бағдарламалық тізбектеу құрылғысы), компьютерде құрастырылған музыка (музыкалық синтез) және компьютерде дыбыс тудыру (дыбыс синтезі). 1951 жылдың маусым айында Австралияның алғашқы цифрлық компьютері CSIRAC алғашқы компьютерлік музыка – "Полковник Боги" әнін орындады. 1956 жылы Иллинойс университетіндегі Лежарен Хиллер ILLIAC компьютерінде компьютерлік музыка композициясын құруға арналған алғашқы бағдарламалардың бірін жазды және Леонард Исакшенмен бірлесіп "Иллиак сюитасы" атты алғашқы шығарманы жасады. 1957 жылы Белл Лабораториясындағы Макс Мэтьюз дыбыс тудыруға арналған алғашқы, кеңінен қолданылатын MUSIC бағдарламасын жазды, ал IBM 704 компьютері 17 секундтық композицияны орындады. Содан кейін компьютерлік музыка негізінен компьютерлік орталықтардағы қымбат мейнфрейм компьютерлерде зерттелді, 1970 жылдарға дейін бұл салада мини-компьютерлер, содан кейін микрокомпьютерлер қолжетімді болды. Жапонияда компьютерлік музыкамен тәжірибе 1962 жылға дейін жетеді, Кейо университетінің профессоры Секине және Toshiba инженері Хаяши TOSBAC компьютерімен тәжірибе жасады. Нәтижесінде "TOSBAC Suite" атты шығарма дүниеге келді.
Алғашқы компьютерлік музыка жабдықтары
1965 жылы Мэтьюс және Л. Рослер Graphic 1 атты интерактивті графикалық дыбыс жүйесін (яғни, секвенсерді) жасады. Бұл жүйеде жарық қаламды пайдаланып суреттер салуға болады, олар дыбысқа айналып, компьютерлік музыканы жазу процесін жеңілдетті. 3C/Honeywell DDP 24 (немесе DDP 224) қолданылып, интерактивті композиция (яғни, секвенсерді) және нақты уақыт режимінде орындау үшін жасалған алғашқы толыққанды музыкалық синтез жүйесі болды.
Музыкалық жұмыс станциялары
1975 жылы New England Digital (NED) ABLE компьютерін (микрокомпьютер) Дартмут Digital Synthesizer (1973) үшін арнайы дерек өңдеу блогы ретінде шығарды, және оған негізделіп, кейінірек Synclavier сериясы жасалды. 1977 жылдың қыркүйегінде шыққан Synclavier I – көп тректік секвенсері бар алғашқы цифрлық музыка жұмыс станцияларының бірі болды. Synclavier сериясы 1970-жылдардың соңынан 1980-жылдардың ортасына дейін дамыды, сондай-ақ 1984 жылы Direct to Disk опциясында және кейіннен Tapeless Studio жүйесінде цифрлық аудио мен музыка секвенсерін интеграциялауды енгізді. 1982 жылы Fairlight CMI Series II жаңартылып, "Page R" атты жаңа секвенсерлік бағдарламалық қамтамасыз ету қосылды, ол қадамдық секвенциялауды үлгілерді ойнатумен үйлестірді. Yamaha-ның алғашқы FM цифрлық синтезаторы GS 1 1980 жылы шығарылды. Синтезаторды бағдарламалау үшін Yamaha арнайы компьютерлік жұмыс станциясын құрды. Ол тек Жапониядағы (Хамаматсу) және АҚШ-тағы (Буэна Парк, Калифорния) Yamaha штаб-пәтерлерінде ғана қолжетімді болды. Бұрынғы цифрлық полифониялық синтезаторларға арналған микропроцессорлық секвенсерлер болғанымен, олардың алғашқы өнімдері прототиптік жүйесінде қолданылған ескі аналогты CV/gate интерфейсіне қарағанда жаңа ішкі цифрлық шиналарды қалауға бейім болды. Содан кейін 1980-жылдардың басында олар CV/gate интерфейсінің қажеттілігін қайта мойындап, оны MIDI-мен бірге опция ретінде қолдады.
MIDI тізбектеушілері
1981 жылдың маусым айында Roland Corporation негізін қалаушы Икутаро Какехаси әр түрлі өндірушілердің аспаптары мен компьютерлер арасындағы стандартизация идеясын Oberheim Electronics негізін қалаушы Том Оберхайм мен Sequential Circuits президенті Дэйв Смитқа ұсынды. 1981 жылдың қазан айында Какехаси, Оберхайм және Смит бұл идеяны Yamaha, Korg және Kawai өкілдерімен талқылады. 1983 жылы Какехаси мен Смит MIDI стандартын таныстырды. Бірінші MIDI секвенсері – 1983 жылы шыққан Roland MSQ 700 болды. MIDI пайда болғанға дейін, жалпы мақсаттағы компьютерлер секвенсер ретінде қолданыла бастамады. MIDI кеңінен тарағаннан кейін компьютерлік MIDI секвенсерлері жасалды. MIDI-ден CV/гейт түрлендіргіштері аналогты синтезаторларды MIDI секвенсерімен басқару үшін қолданылды.
Жеке компьютерлер
1987 жылы Fairlight CMI II "Page R" бағдарламасында көрсетілгендей, үлгіленген дыбысты және интерактивті цифрлық секвенсерді қолжетімді бағада біріктіру мақсатымен трекерлер деп аталатын бағдарламалық секвенсерлер жасалды. Олар 1980-ші және 1990-шы жылдары компьютерлік ойын музыкасын жасау үшін қарапайым секвенсерлер ретінде кең таралды, сондай-ақ демосцена және чиптүн музыкасында қазір де танымал. 2000-жылдардан кейін пайда болған Ableton Live сияқты қазіргі заманғы компьютерлік цифрлық аудио бағдарламалары, көптеген басқа мүмкіндіктермен қатар, секвенсерлердің де элементтерін қамтиды.
Жапонияда
1978 жылы Hitachi Basic Master сияқты жапондық жеке компьютерлер төмен бітті D/A түрлендіргішімен жабдықталды, оның көмегімен Music Macro Language (MML) тілі арқылы дыбысты реттеуге болады. Бұл технология чиптюн видео ойын музыкасын жасау үшін қолданылды, сондай-ақ бағдарламалық секвенсер үшін графикалық интерфейс пен Commodore 64 құрылғысы үшін де пайдаланылды. 1984 жылы шыққан Roland MPU 401 жеке компьютерлерде MIDI-нің таралуына ықпал етті. Бұл MIDI-мен жабдықталған алғашқы PC дыбыс картасы болды және MIDI дыбысын өңдеуге қабілетті еді. Roland MPU дыбыс чиптерін басқа дыбыс карталарын өндірушілерге сатқаннан кейін, ол жалпыға бірдей стандартты MIDI-PC интерфейсін орнатты. MIDI кеңінен қолданысқа енгеннен кейін, компьютерлік MIDI бағдарламалық секвенсерлер дамытылды.