Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дамушы елдердің шағын аралдық мемлекеттері
Developing countries that are small island countries
Шағын аралдық дамушы мемлекеттер (ШАДМ) – тұрақты дамудың ұқсас мәселелерін бөлісетін дамушы елдердің тобы. Оларға аз, бірақ өсіп келе жатқан халық, шектеулі ресурстар, қашықтық, табиғи апаттарға осалдық, сыртқы соққыларға сезімталдық, халықаралық саудаға артық тәуелділік және нәзік экологиялық орта жатады. Олардың өсуі мен дамуы жоғары коммуникация, энергия және көлік құны, халықаралық тасымал көлемінің тұрақсыздығы, кіші өлшемдеріне байланысты мемлекеттік басқару мен инфрақұрылымның пропорционалды түрде қымбатты болуы және экономикалық масштаб құру мүмкіндігінің шектеулі болуымен де тежеледі. Олар антропогендік климат өзгеруіне ең осал елдердің қатарында. ШАДМ алғаш рет 1992 жылғы маусымда Біріккен Ұлттар Ұйымының қоршаған орта және даму жөніндегі конференциясында дамушы елдердің ерекше тобы ретінде мойындалды. 1994 жылы Барбадос әрекеттер бағдарламасы ШАДМ-нің тұрақты даму жолындағы күш-жігерін қолдау мақсатында жасалды. Біріккен Ұлттар Ұйымының Ең аз дамыған елдер, теңізге шығу мүмкіндігі жоқ дамушы елдер және шағын аралдық дамушы мемлекеттер жөніндегі Жоғары өкілі (БҰҰ ЖЖӨБ) мемлекеттер тобын ұсынады.
The Small Island Developing States (SIDS) are a grouping of developing countries which are small island countries and tend to share similar sustainable development challenges. These include small but growing populations, limited resources, remoteness, susceptibility to natural disasters, vulnerability to external shocks, excessive dependence on international trade, and fragile environments. Their growth and development are also held back by high communication, energy and transportation costs, irregular international transport volumes, disproportionately expensive public administration and infrastructure due to their small size, and little to no opportunity to create economies of scale. They consist of some of the most vulnerable countries to anthropogenic climate change. The SIDS were first recognized as a distinct group of developing countries at the United Nations Conference on Environment and Development in June 1992. The Barbados Programme of Action was produced in 1994 to assist the SIDS in their sustainable development efforts. The United Nations Office of the High Representative for the Least Developed Countries, Landlocked Developing Countries and Small Island Developing States (UN OHRLLS) represents the group of states.
Климаттың өзгеруінің әсері
SIDS – антропогендік климат өзгеруіне ең осал аймақтардың бірі. Океандық ортаға байланысты SIDS теңіз деңгейінің көтерілуі, мұхиттардың қышқылдануы, теңіздік жылу толқындары және циклон қарқындылығының күшеюі сияқты климат өзгеруінің теңіздік әсерлеріне ерекше сезімтал. Жауын-шашын үлгілерінің өзгеруі құрғақшылықтарға да себеп болуы мүмкін. SIDS азаматтарының көп бөлігі жағалауға жақын тұрады, демек теңіздік климат өзгеруінің әсерлеріне жоғары тәуекелде. Климат өзгеруіне байланысты олардың экономикасы да осал: көптеген SIDS экономикасы экологиялық туризм, балық аулау немесе ауыл шаруашылығы сияқты табиғи ресурстарға негізделген. Теңіз деңгейінің көтерілуі, жағалау эрозиясы және күшті дауылдар сияқты құбылыстар олардың экономикасына елеулі зиян келтіруі мүмкін. Бұл осалдықтарға қоса, SIDS энергия секторында ерекше қиындықтар мен мүмкіндіктер бар, әсіресе электрмен жабдырылмаған аймақтарда. 2024 жылғы наурызда IRENA-ның «Кіші аралдық дамушы мемлекеттер тоғысқан жол торабында: электрмен жабдырылмаған елдерде тең қол жеткізілімге қарай» атты есебінде бұл мемлекеттердің, жаһандық парниктік газдар эмиссиясына 1% азырақ үлес қосатыны айтылады, олар энергияға қол жеткізу мәселелерін шешу үшін орталықтандырылмаған жаңартылатын энергия шешімдерін қарастыруда. Биомасса газдандыру, кішкентай гидроэлектростанциялар және күн энергиясы сияқты технологиялар олардың көміртегі ізін азайтуға ғана емес, сонымен қатар климаттың әсеріне төзімділікті арттыруға да мүмкіндік береді. Есепте Гвинея-Бисау, Папуа-Жаңа Гвинея және Вануату елдерінен нақты мысалдар келтірілген, энергияға қол жеткізілімді жақсартудың маңызды әлеуметтік-экономикалық пайдаларын, соның ішінде ауылдық әйелдердің табысын арттыру және үй ішіндегі ауаның ластануын азайтуды көрсетеді. Бұл жетістіктер өте маңызды, себебі олар бірден көмек көрсетуге ғана емес, сонымен қатар болашақ климаттық сын-қатерлерге қарсы ұзақ мерзімді тұрақтылық пен төзімділікті қамтамасыз етуге көмектеседі.
The SIDS are some of the regions most vulnerable to anthropogenic climate change. Due to their oceanic environment, SIDS are especially vulnerable to the marine effects of climate change like sea level rise, ocean acidification, marine heatwaves, and the increase in cyclone intensity. Changing precipitation patterns could also cause droughts. Many citizens of SIDS live near a coastline, meaning that they have a high risk exposure to the effects of marine climate change. Additional climate change vulnerability comes through their economies: many SIDS have economies that are based on natural resources, such as ecotourism, fishing, or agriculture. Phenomena like sea level rise, coastal erosion, and severe storms have the potential to severely impact their economies. In addition to these vulnerabilities, the energy sector in SIDS faces unique challenges and opportunities, particularly in the least electrified regions. According to the March 2024 IRENA report, "Small Island Developing States at a Crossroads: Towards Equitable Energy Access in Least Electrified Countries," these states, which contribute less than 1% to global greenhouse gas emissions, are exploring decentralized renewable energy solutions to address their energy access issues. Technologies such as biomass gasification, small scale hydro, and solar PV not only offer paths to reduce their carbon footprint but also enhance resilience against climate impacts. The report highlights case studies from Guinea Bissau, Papua New Guinea, and Vanuatu, showing significant socio economic benefits from improved energy access, including increased income opportunities for rural women and reduced indoor air pollution. These advancements are crucial as they not only provide immediate relief but also contribute to long term sustainability and resilience against future climate challenges."
Тұрақты дамудың мақсаттары
Шағын арал мемлекеттері Тұрақты даму мақсаттарының бірнешесінде еске алынады. Мысалы, Тұрақты даму мақсаты 14-тің 7-ші нысаны ("Су астындағы өмір") мынадай талапты қояды: "2030 жылға қарай шағын аралдық дамушы мемлекеттер мен ең кем дамыған елдерге теңіз ресурстарын тұрақты пайдаланудан, соның ішінде балық шаруашылығын, аквамәдениетті және туризмді тұрақты басқару арқылы экономикалық пайданы ұлғайту".
Small island development states are mentioned in several of the Sustainable Development Goals. For example, Target 7 of Sustainable Development Goal 14 ("Life below Water") states: "By 2030, increase the economic benefits to small island developing States and least developed countries from the sustainable use of marine resources, including through sustainable management of fisheries, aquaculture and tourism".