Кіріспе

Көптеген адамдардың ортақ қызығушылықты талқылау үшін жиналуы

Конвенция (немесе іс-шара), мәжіліс ретінде, белгілі бір жерде және уақытта жиналатын және ортақ қызығушылықты талқылауға немесе оған қатысуға жиналған адамдардың бас қосуы болып табылады. Ең көп таралған конвенциялар өнеркәсіп, мамандық және жанкүйерлікке негізделген. Сауда конвенциялары әдетте нақты бір салаға немесе саланың сегментіне бағытталған, сондай-ақ негізгі спикерлер, өнімдерді көрсету, және іс-шара ұйымдастырушылары мен қатысушыларына қызығушылық тудыратын басқа да ақпараттар мен іс-шараларды қамтиды. Кәсіби конвенциялар мамандыққа қатысты мәселелерге және жетістіктерге назар аударады. Мұндай конвенцияларды әдетте, осы тақырыпты насихаттауға арналған қоғамдар немесе қауымдастықтар ұйымдастырады. Жанкүйерлер конвенциялары көбінесе поп-мәдениетке және белгілі тұлғаларға негізделген көрмелер, шоулар мен сатуларды ұсынады. Ғылыми фантастика конвенциялары дәстүрлі түрде кәсіби және жанкүйерлер конвенцияларының ерекшеліктерін біріктіреді, ал олардың арақатынасы әртүрлі болуы мүмкін. Сонымен қатар, ойын немесе модельдік теміржол сияқты хоббилер үшін де конвенциялар өткізіледі. Конвенциялар көбінесе кәсіби жиналыстар мен конвенцияларды жоспарлаушылармен, конвенцияны ұйымдастырушы компанияның қызметкерлерімен немесе сыртқы мамандармен мұқият жоспарланып, үйлестіріледі. Көптеген ірі қалаларда мұндай іс-шараларды өткізуге арналған арнайы конвенция орталықтары бар. MICE (Meetings, Incentives, Conferencing, Exhibitions) термині Азияда осы саланың сипаттамасы ретінде кеңінен қолданылады. Конвенция ("C") – M.I.C.E. сегментіндегі ең динамикалық элементтердің бірі. Бұл сала көбінесе туризм секторы шеңберінде реттеледі. Техникалық мағынада, конвенция – делегаттар немесе өкілдердің жиналысы. 1947 жылғы Ньюфаундленд ұлттық конвенциясы – мемлекеттік қолдау көрсетілген саяси конвенцияның классикалық мысалы. Көбінесе, еңішкерлер одақтары, құрметті қоғамдар және студенттік ұйымдар сияқты кішірек бөлімшелерден, тараулардан немесе бөлімшелерден құралған ұйымдар, ұйымның ортақ мәселелерін талқылау үшін өкілдерін жіберіп, конвенцияда толық құрамымен жиналады. Бұл саяси конвенцияға да қатысты, бірақ қазіргі уақытта ортақ мәселелер партиядан үміткерді немесе партия төрағасын сайлаумен шектеледі. Осы техникалық мағынада, өкілдерден тұратын конгресс конвенция болып табылады. Ұлыбританияның Парламентінің Төменгі палатасы, сондай-ақ көптеген басқа да заманауи өкілдік заң шығарушы палаталар конвенция болып табылады. Франциядағы Ұлттық конвенция немесе жай ғана "Конвенция" 1792 жылдың 20 қыркүйегінен 1795 жылдың 26 қазанына дейін отырған конституциялық және заң шығарушы жиналысты құрады. Діни ұйымдардың басқарушы органдары да конвенция деп аталуы мүмкін, мысалы, АҚШ Епископалдық шіркеуінің Бас конвенциясы және Оңтүстік баптистер конвенциясы.

АҚШ-та

Жалпы алғанда, конвенциялар АҚШ-та ұзақ тарихқа және бай дәстүрге ие, себебі олардың білім беру, моральдық және өзгертуге қабілетті сипаттары бар. Олар американдық үкімет құрылымының бір бөлігіне тігілгендей. Конвенцияларды, олар конституциялық құқықта қайда болса да, уақытша кеңесу жиналыстары ретінде АҚШ Федералдық үкіметінің ресми түрде танитынын көрсететін көптеген сот шешімдері, тарихи прецеденттер, Конгрестің ниеттері мен Конституция тілінің мысалдары бар. Осыған байланысты, олар кез келген мемлекеттік араласусыз Халықтың құқықтарына бағынады. АҚШ тарихы бойында конвенциялар өзін-өзі басқару механизмі ретінде қызмет етіп, конституция арқылы қоғамдық құқықтарды қамтамасыз етуге немесе оларды өзгертуге мүмкіндік берді. Шындығында, олар елдің бүгінгі күнгі өкілді демократияға дамуына зор үлес қосты.

Конфедерация конвенциялары және Республиканың құрылуы

Конфедерация мақалалары бойынша Конфедерация кезеңінде Солтүстік Американың бұрынғы британдық отарлары соғыс уақытындағы штаттар конфедерациясын құру үшін бірікті. Оның ерекшелігі – қазіргі АҚШ Сенатының алдағысы болған, бірпалаталы Конфедерация Конгресі басқарған, әлсіз және орталықтандырылмаған орталық үкіметте штаттардың өкілдігі. Осы кезеңде ерекше аталып өткен конвент 1786 жылдың 11-14 қыркүйегі аралығында Мэриленд штатының Аннаполис қаласында өтті. Аннаполис конвенциясы негізінен штаттар арасындағы сауда мәселелерін шешу үшін шақырылды, бірақ күн тәртібі ағымдағы үкімет құрылымының көптеген кемшіліктеріне тез ауысты. Конвент Александр Гамильтонның Конфедерация мақалаларына түзетулер енгізу үшін конвент шақыру туралы ұсынысымен аяқталды. Гамильтонның ұсынысынан кейін Конфедерация Конгресі конституцияны Одақтың қажеттіліктеріне сай келтіру үшін конвент шақырды. Филадельфия конвенциясы 1787 жылдың 14 мамырында басталып, 17 қыркүйекте Одақ үшін жаңа Конституция жобасымен аяқталды.

Ерекше маңызды азаматтық конгрестер

Америка Құрама Штаттарының Конституциясына бірінші түзетуде қарастырылған кеңесу жиналыстарының арқасында, конвенциялар негізгі құқықтар мен азаматтық бостандықтарды қорғауға бағытталған азаматтық әрекеттерде маңызды рөл атқарды; мысалы, Сенека-Фоллс конвенциясы, 1848 жылғы Рочестер әйелдер құқықтары конвенциясы және Ұлттық әйелдер құқықтары конвенциялары. Осы конвенциялар тікелей нәтижесінде АҚШ Конституциясының он тоғызыншы түзетуі қабылданды, ол әйелдерге дауыс беру құқығын кепілдеді. "Түстілер конвенциясы" қозғалысы – Америка Азамат соғысынан бұрынғы және кейінгі онжылдықтарда мерзімімен өткізілген ұлттық, аймақтық және штаттық конвенциялардың сериясы болды. Бұл конвенциялар бос және бұрын құл болған афроамерикалықтарға нәсілдік әділеттілік үшін ұйымдасуға және стратегия жасауға мүмкіндік берді. Осы алғашқы конвенциялар құлдықты жою, тең білім беру мүмкіндіктері, жер реформасы және АҚШ-тан эмиграциялаудың пайдалылығы туралы мәселелерді көтерді.

Мемлекетаралық комиссиялар

Америка Құрама Штаттарының Конституциясы ратификацияланғанға дейін тәуелсіз штаттардың конвенциясы Конфедерациялық Конгресске қатысты жоғары билікке ие болатын. Дегенмен, осы конвенциялардың көпшілігі штаттық заң шығарушы органдармен шекаралық дауларды шешу үшін шақырылды; ал кейбіреулері экономикалық мақсаттармен шақырылды, мысалы, Конституцияның жасалуына әкелген Аннаполис конвенциясы сияқты. Бірақ ратификациядан кейін Конституция штаттардың және штаттық заң шығарушы органдардың осы сияқты конвенцияларға комиссарларды тағайындау құқығын мойындайтыны жалпыға мәлім болды. Алайда, олардың қол жеткізген келісімдері Сауда бабына сәйкес Конгресс бекітуіне жатады. Осы конвенция түрінің мысалдарына Йеллоустоун өзені келісім комиссиясы, Қызыл өзен келісім комиссиясы, Колорадо өзені келісімі және Делавэр өзені бассейні комиссиясы кіреді.

Мемлекетаралық конвенциялар

Мемлекетаралық конвенциялар, әйтпесе штаттар конвенциялары деп те аталатын, губернатор да шақыруы мүмкін. 1814 жылдың 15 желтоқсанынан 1815 жылдың 5 қаңтары аралығында өткен бірнеше кездесу, жиынтығында Хартфорд конвенциясы деп белгілі болды. Конвенция 1812 жылғы соғыстың жалғасуымен, сондай-ақ федералдық үкіметтің өсуіне байланысты туындаған түрлі мәселелерді қарау үшін шақырылды.

Бір мемлекеттің конвенциялары

Бір штаттық конвенциялар штаттың конституциясының ережелеріне сәйкес, референдум арқылы немесе Конгрестің түзету ұсынысына жауап ретінде шақырылуы мүмкін. Бүгінгі күнге дейін АҚШ тарихында 233 штаттық деңгейдегі конвенция өткізілді, олардың барлығы өз штаттарының конституцияларын қайта қарау немесе тіпті толығымен жаңадан жазу үшін шақырылды. Осы конвенциялардың әрқайсысына делегаттар сайланды.

Корпоративтік келісімдер

Кәсіпорындар секторында конвенциялар кең таралған, мысалы, Ұлттық жылжымайтын мүлік агенттерінің штаттық конвенциялары және Тазалау жабдықтары сауда қауымдастығының жылдық конвенциясы – бұл көптеген мысалдардың тек екеуі ғана.

Саяси конвенциялар

АҚШ-тағы саяси партиялар президенттік үміткерлерді іріктеу үшін съезддер шақырады. Бұл съезддер ел құрылғаннан бері үкіметтің тұрақты бөлігі болып табылады.

АҚШ Конституциясының бірінші бабы бойынша федералды конвенциялар

Азамат соғысынан кейін Конгресс Қайта құру актілерін қабылдады, нәтижесінде бұрын Америка Конфедерациялық Штаттарын құраған штаттар әскери округтерге бөлінді. Осы Конгресс актілері мойынбұрушы штаттарды сайланған делегаттардың құрылтайлары арқылы конституцияларын қайта қарауға, сондай-ақ АҚШ Конституциясының он үшінші, он төртінші және он бесінші поправкаларын ратификациялауға міндеттеді.

Федералды ұсыныстар конвенциясы

Барлық конвенциялардың ішіндегі ең жұмбақтысы – АҚШ Конституциясының Бесінші бабы, ол конституциялық конвенцияны шақыруды көздейді, бұл көбінесе түзетулерді ұсыну жөніндегі конвенция деп аталады. Онда делегаттар АҚШ Конгресінің мүшелерімен бірдей принцип бойынша сайланады, Конституцияға түзетулерді талқылау және ұсыну үшін. Бесінші бапқа сәйкес, Конгресс отыз төрт штат Конгресске ресми түрде ұсынған, «мемлекеттік өтініш» деп аталатын бірлескен қаулы болғанда мұндай конвенцияны шақыруға міндетті. Бүгінгі күнге дейін АҚШ Өкілдер палатасының хатшысы осындай шамамен екі жүз өтінішті анықтады. Дегенмен, түзетулерді ұсынудың осы әдісі әлі де қол жеткізе алмай отыр және АҚШ тарихында ешқашан орын алмаған.

Мемлекеттердің ратификациялаған конвенциялары

Бесінші бапта Конгресс екі ратификациялау жолының бірін таңдауға құқылы екендігі де қарастырылған, штат заң шығарушы органдары немесе штаттық конвенциялар арқылы. Бүгінгі күнге дейін Конгресс штаттық конвенция арқылы ратификациялауды тек бір рет қолданды, ол – АҚШ Конституциясына енгізілген жиырма бірінші түзетуді ратификациялау, осылайша құрғақ заң тоқтатылды. Осының нәтижесінде көптеген штаттарда болашақ ратификациялау конвенцияларына делегаттар сайлау туралы заңдық нормалар қабылданды.

АҚШ Конституциясының жетінші бабы бойынша конвенциялар

Филадельфия конвенциясының делегаттары Конституцияны ратификациялауды қарастыру үшін штат заң шығарушы органдарының орнына штат конвенцияларын таңдады. Олар кеңінен конвенция арқылы ратификациялау халықтың еркін жақсырақ көрсетеді және бұл процесс «жаңа федералдық Конституцияны кез келген нақты заң шығарушы органнан артық етеді» деп сенді. Осылайша, конвенция арқылы ратификациялау әдісі Америка Құрама Штаттары Конституциясының жетінші бабында қалыптасты. Конституция ақырында жетінші баптың талаптарына сәйкес, бірқатар ратификациялық конвенциялар арқылы, 1790 жылғы 29 мамырда Род-Айленд штатының соңғы ратификациясымен аяқталған елдің Жоғарғы Заңы ретінде қабылданды.

Мемлекеттік және федералды келісімдердің арақатынасы

Құрама Штаттарда Конституция ратификацияланғанға дейін, ұзақ тарихы бар конвенцияларға қарамастан, соңғы онжылдықтарда шатасу мен даулар туындады. Олардың арасындағы ең маңыздысы – штаттық конвенция мен федералдық конвенцияның аражік айырмашылығы. Ақыр соңында, бұл шақырушы органның анықталуы арқылы шешіледі. Федералдық конвенция – АҚШ Конституциясынан тікелей туындайтын билікпен федералдық функцияларды орындау мақсатында шақырылған және өткізілген жиын. Ал, штаттық заң шығарушы органдар федералдық функцияларды тек Конгреске түзетулер ұсыну үшін конвенция өткізуге өтініш жасағанда немесе Конгресс штаттарға ұсынған түзетуді ратификациялау үшін конвенция шақырғанда ғана жүзеге асырады. Әйтпесе, штаттың конституциясынан тікелей туындайтын билікпен шақырылған және өткізілген конвенциялар тек сол штаттың конституциялық мәселелерін қараумен шектеледі.

Заңдық құқықтағы оқшаулықтар

Көптеген тәуелсіз мемлекеттерде конституцияға өзгерістер енгізу үшін шақырылатын конвенциялар, штаттық түзетулерді қарастыратын конвенциялар және конституцияға түзетулерді бекіту жөніндегі конвенциялар үшін заңнамалық ережелер әлі де қабылданбаған. Конституцияға өзгерістер ұсыну үшін конвенцияға делегаттарды сайлауды нақты қарастыратын мемлекеттік заңдар да жоқ.