Кіріспе

Уимблдон – АҚШ-тың Солтүстік Дакота штатындағы Барнс округінің Пирс қалашығында орналасқан қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 178 адамды құрайды.

География

Уимблдон (47.170662, 98.459941) координаталарында орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 0,53 шаршы миль (1 км²) және толығымен құрлықтан тұрады. Қала, округтің оңтүстік-батыс бұрышында, Штуцман округімен шекараға жақын орналасқан. (Солтүстік Дакотада округ дегені бірнеше елді мекенді емес, алты мильдік шаршы аумақты білдіреді.) Уимблдон арқылы немесе жанынан ірі автомобиль жолдары өтпейді, ол Мелвиллден Роджерске дейінгі 9-шы мемлекеттік тас жолынан жақын жерде орналасқан. Ең жақын ірі елді мекен (Солтүстік Дакота стандарттары бойынша) оңтүстік-батыста Джеймстаун, одан кейін оңтүстік-шығыста Уэлли-Сити, ол округ орталығы болып табылады.

Қор

Уимблдон 1892 жылы құрылды. Оның атауы Лондон қаласындағы Уимблдоннан алынған, ол Джон Генри Гибсонның әулетінде кездеседі, ол қала салынған жерге иелік еткен. Гибсон 1844 жылы Вермонт штатының Шығыс Уоллингфорд қаласында шаруа отбасында дүниеге келді, бірақ жас кезінде батысқа кетіп, 1889 жылы жергілікті даланың 149 акр (60 гектар) жеріне құқық алды. Ол бұл жерді 1862 жылғы "Жер иелігі" заңы бойынша тіркеді, ол 1882 жыл шамасында қоныстанғанын көрсетеді. Сәтімен, ол осы кезде Миннеаполис, Сент-Пол және Саулт-Сте. Мари темір жолы (әдетте "Су жолы" деп аталды) Миннеаполистен Ванкуверге, Британдық Колумбияға баратын магистральдың бөлігі болу үшін штаттың диагональ бойымен Мантадордан Порталға дейін темір жол салуды жоспарлап жатқан кезде осылай істеді. Темір жолдың жобалау сызығы оның жерінен өтті, бірақ бастапқыда ең жақын қала оңтүстік-шығысқа қарай екі шақырым жерде белгіленген және оған Хиллтаун деп ат қою жоспарланған. Бірақ ол темір жолға жақсы бағамен жер ұсынды, сол себепті 1892 жылдың соңында Уимблдон құрылып, 1893 жылы пошта бөлімі ашылды. Гибсонның шаруашылығы (бұрын оның атымен аталған) бұрыннан пошта тасымалдау бекеті болып келген, оған көршілеріне поштаны жеткізу міндеті жүктелген, бұл жағдайға әсер еткен болуы мүмкін. Уимблдон теміржол қалашығы болды, және оның құрылымы оны дәлелдейді. Солтүстік Дакота штатының көп бөлігі сияқты, жерді бөлудің бастапқы жоспары Қоғамдық жерді зерттеу жүйесіне (PLSS) сәйкес келмей, темір жолға сәйкес жасалған. Бастапқыда ол жеті блок ені және алты блок тереңдігімен жоспарланған, бірақ соңғысының тек үшеуі ғана "іске асты", ал көлденең көшелерге нөмірлер емес, мынадай сипаттамалар берілді: Теміржол, Орталық және Сырт. Қала өскен сайын, оның жаңа аудандары PLSS жүйесіне сәйкес келді, соның ішінде бастапқыда дамытылмаған артқы үш жолақтың аймақтары да кірді.

Жастық шақ

Қаланың атақты астық көтеру машиналарының алғашқысы, осы қаланың құрылған жылы орнатылды. 1908 жылға қарай сегіз болуы тиіс еді. Жаңадан құрылған қала гүлденіп, ғасыр аяқталарға дейін үш азаматтық мәртебеге ие болды. 1894 жылы Франк Клайн теміржолмен ағаш тасымалдаумен айналысып, "Клайн" қонақ үйін ашты. Осы айманда ағаштар мүлдем болмағандықтан, бұл болашақ үшін маңызды болды. Бұл коммерциялық саяхатшылар мен іскер адамдардың төсек кенелерінен қорқып, арзан жатақханаларда тамақтанусыз келуіне мүмкіндік берді. Сол жылы "Уимблдон Ньюс" газеті де жарық көрді. Сондай-ақ, алғашқы мемлекеттік мектеп ашылды, бірақ оған лайықты ғимарат 1906 жылға дейін берілмеді. Жазда сумен қамтамасыз ету мәселесі болды, бірақ қала артезиан алабында орналасқан. Сондықтан, қала құрылған кезде теміржол құдық қазды, бірақ қыста су қысымын бақылау мүмкін болмады, ал 1916 жылы қаланы су басудан қорғау үшін құдық динамитпен жарылды. Әйтеуір, су тұзды болғандықтан ішуге немесе локомотивтердің қазандықтарында қолдануға жарамсыз еді. Дегенмен, ол жан тыныштығы үшін жақсы болды, себебі 1893 жылы тиімді өрт сөндіру бөлімін құруға мүмкіндік берді (қаланың алғашқы ғимараттарының барлығы ағаштан салынған, ал өрт бүкіл кварталды немесе одан да көп аумақты өртеп жіберуі мүмкін еді). 1899 жылы елді мекен ресми түрде заңды ауыл деп жарияланды. 1967 жылға дейін Солтүстік Дакотада құрылған елді мекендер ауыл немесе қала болып есептелді (сол жылы олардың барлығы қалаларға айналды). Осылайша, Уимблдон қала ретінде қалыптасты.

Мерзімділігі

Жаңа ғасырда қаланың өркендеуінің белгілері банк ашу (бір кезде екі банк болды), ат жарысы өткізу орны мен қоғамдық зираттың ашылуы болды. 1903 жылы Уимблдонның Бірінші Ұлттық банкі құрылып, он және жиырма долларлық банкноттар шығарды. Ол Үшінші және Орталық (122 3-ші даңғыл) көшелерінде екі қабатты кірпіштен салынған ғимарат тұрғызды, бірақ 1913 жылы Уимблдон Фермерлер мен Саудагерлер Банкі құрылғанда бәсекеге тап болды. Соңғысы қалаға шамамен сексен жыл бойы қызмет етіп, 1925 жылы қарсыласы банкрот болғаннан кейін Бірінші Ұлттық банктің ғимаратын иеленді. Қазір (2020) ол Bank Forward филиалы, бірақ ескі ғимарат тасталып, қарама-қарсы бұрыштағы бір қабатты ғимаратпен алмастырылды. Қаланың солтүстік-шығысында орналасқан Жеңіс паркі 1906 жылы Уимблдон жәрмеңкесі мен жарыстар қауымдастығы құрылып, тиісті трибунасы бар жарты мильдік жол салынғанда ат жарысы өткізу орнына айналды. Ол жарты ғасырдан астам уақыт бойы қолданыста болды, бірақ қазір қалалық демалыс орны болып табылады. Прери-Вью зираты 1910 жылы ашылып, әлі де пайдаланылуда. Ол 17th Street SE көшесінде, қаланың шығысынан шалқары орналасқан (атауы өте орынды). Қала 1910 жылғы халық санағы бойынша 571 адамды құрады. 1920 жылы халық саны 521 адамға азайды, бұл алғашқы қоныс аударушылардың орнына астық өсірушілердің келіп, шаруашылықтарын біріктіріп, өндірістік тиімділікті арттыруға тырысқанын көрсетті. 1908 жылы қалада келесі кәсіпорындар мен қызметтер болды: Төрт шіркеу (үшеуі сақталған), мектеп, екі банк, пошта бөлімі, екі қонақ үй, екі мейрамхана, екі бильярд залы, газет, телефон станциясы (1904 жылы ашылды), жылжымайтын мүлік агенті, екі дәрігер, стоматолог, ветеринар, екі музыка мұғалімі, екі шаштараз, төрт жалпы дүкен, екі қасапхана, нан пісіруші, кондитер, дәріхана, киім дүкені, зергер, жиһаз дүкені, екі темір сату дүкені, құрал-жабдық дүкені, екі темірші (темір жұмысшысы), екі қалайы шеберханасы (түсті металл жұмысшылары), екі ауылшаруашылық техникасы дүкені, екі ат-мүлкті жалға беру орны (ат пен есекті жалға алу), көлік қызметі (әлі такси немесе автокөлік жалға алу болған жоқ), жем-шөп жеткізуші (қазіргі жанармай құю станциясының алдағысы), баспагер, екі суретші, құрылысшы және тас қалаушы. Адвокаттардың жоқтығы көзге түсті (олар Вэлли-Ситидегі сот ғимаратының маңында болды, бірақ 1920 жылға қарай біреуі мұнда кеңсе ашты) ал салондар тізімде көрсетілмеген. Бұл мекемелерді басқарғандардың барлығы сол кезде толыққанды маман болмаған, өйткені олардың көптегені үй шаруасын да жүргізген. 1914 жылы ауылдық кеңес Уимблдон Электр Компаниясына қалаға электр желісін жүргізуге рұқсат берді. Компания өз қуатын өзі өндірді.

Соғыс аралығы

1920 жылы MICO темір жолы Уимблдон жолаушылар станциясын қаланың орталығына, қаланың шығыс шетіндегі 17th Street SE-дегі бұрынғы орнынан көшірді. Су магистральдық станциясының қарама-қарсысында, Теміржол көшесі мен 4-авеню бұрышында жер таңдалды және оған батыс қиылысы қисығынан Су желісіне дейін қысқа шұңқыр салынды. Станция ғимараты құйылған бетон іргетасынан көтеріліп, теміржол көшесіне қарай дөңгелектерге орнатылды. Жергілікті шаруалар сол кезде бидай мен сұлыны шамамен бірдей мөлшерде өсіріп, жемшөп үшін люцернаны үштен бір бөлігімен өсірді. Басқа да дақылдар – қара бидай, картоп және зығыр тұқымы. Мал және сүт шаруашылығы үй шаруашылығының бастапқы, өзін-өзі қамтамасыз ететін, аралас шаруашылық идеалдарын еске түсірді. 1929 жылы кооперативтік май зауыты ашылды, ол жергілікті жерде өсірілген түйеқұстарды көтерме саудамен өткізді. 1937 жылы MICO темір жолы Jamestown-нан Уимблдонға дейінгі жүк және жолаушылар тасымалын тоқтатуға және қажет болғанда жұмыс істеуге рұқсат алды, яғни жүк тасымалын қабылдау және жеткізу үшін клиенттер Jamestown-дағы MICO диспетчерлік қызметіне хабарласатын болды. Жолаушылар қызметі жалғасты, бірақ жүйесіз кесте бойынша және жүк вагондарына тіркелген жолаушылар вагонынан тұратын аралас пойызбен жүзеге асырылатын. Бұл вагондар LCL (вагоннан кем жүк) тасымалы үшін де пайдаланылатын. Соңғы жолаушы 1965 жылы билет алған. Алайда, 1965-1983 жылдар аралығында ол жекеменшік әуежай болып пайдаланылды және 2001-2003 жылдар аралығында жұмысын тоқтатты. 9-шы тас жолда орналасқан терминал аумағы, ангарларымен бірге, Штуцман округіне қарамай, қала аумағына қосылды. 1950 жылы қала қала мәртебесін алды. Ол 1910 жылығы ең жоғары көрсеткіштегі 571 тұрғынға қарағанда үштен екі бөлігіне ғана жетті (449 адам). Жергілікті шаруалар арпа өсіруге көшті, ол бидайдан кейін екінші орынға шықты, ал сұлы үшінші орынға түсті. 1968 жылы қалада: үш шіркеу, мектеп, банк, пошта бөлімі, қонақ үй, мейрамхана, екі сақтандыру брокері, екі жиналыс орны (Американдық легион залы және Уимблдон қауымдастық үйі), шаштараз, кір жуу, екі жалпы дүкен (біреуі Jack's Red Owl), теміржол дүкені (Cherney's Hardware), екі ауылшаруашылық техника дүкені, темірші, екі мұнай компаниясының кеңсесі, жанармай құю станциясы, ағаш сарайы, екі жүк тасымалдау компаниясы, құрылысшы, үйге қызмет көрсету компаниясы және егін шашырату машинасы (әуежайда орналасқан) болды. NICO темір жолы сол жылдың көктеміндегі су тасқынынан кейін 1969 жылы жабылды. 1970 жылы жол ресми түрде тоқтатылды және жолдың көп бөлігі бұзылды. Алайда, Фрейзерден Клементсвиллге дейінгі учаске Су желісімен астық қоймаларын қамтамасыз ету үшін сақталды және ол 1982 жылға дейін сақталды. NICO Уимблдон станциясының ғимараты Уимблдон қауымдастық мұражайына сыйға берілді, ол оны келесі қырық жыл бойы күтіп-ұстады. Американың жолаушылар темір жолы бизнесі екі онжылдық бойы құлдырады, ал федералды үкімет 1971 жылы Amtrak құрып, теміржол компанияларын жолаушылар пойыздарын іске қосу міндетінен босатты. Бұл Уимблдонның жолаушылар станциясының соңы болды, сондықтан қалада жоспарлы автобус қызметі болмағандықтан, кез келген қоғамдық көлік байланысы тоқтатылды.

Соңғы кездері

Қала халқының саны соңғы онжылдықтарда бірте-бірте, бірақ тұрақты түрде азайып келеді, шамамен он жыл сайын отыздан кемиді. 2018 жылы халық саны шамамен 192 адамға дейін төмендеді, бұл 1910 жылғы ең жоғары көрсеткіштің үштен бірін құрайды. Дегенмен, бұл көрсеткіш көршілес елді мекендермен салыстырғанда жақсы, олардың кейбіреулері толықтай босап қалған, ал қалғандары сондай жағдайға қарай бет алып барады. Соо желісі темір жолындағы жақын елді мекендердің ішінде Лиалда жиырма, ал Куртенэйде қырық жеті адам тұрады. MICO темір жолындағы Дюрупт енді егілген далаға айналған. Бұл Уимблдоннан бұрынғы қоныс болған, және Уимблдонның алғашқы католик шіркеуі көшірілгенге дейін осы жерде орналасқан. Солтүстік Дакотадағы ауыл шаруашылығындағы экономикалық масштаб принциптері жалғасуда, 2007 жылдан бері шаруашылық көлемі 20%-ға өсті, нәтижесінде халық саны азайды. Жергілікті ірі шаруашылықтарда соя бидайдың орнын басып, бірінші орынға шықты, ал жүгері үшінші орында тұр. 2020 жылы қалада: үш шіркеу, банк, пошта бөлімі, кішкентай мейрамханасы және жалға берілетін асүйі бар дүкен, бар, екі сақтандыру брокері, ұйқы кеңесшісі, балалар бағдарламасы орталығы, екі шаруашылық тауартәжірилесі (біреуі сауда және тамақтану орны бар кооператив), автожуу және екі кемпинг болды. "Уимблдон хабаршысы" ай сайын жарық көреді.

Плат

Солтүстік Дакотада ерекше шахмат тақтасы тәрізді ландшафт бар, себебі ол қоныс аударушылар әзірлеген Мемлекеттік жерді кадастрлық жүйесіне (PLSS) сәйкес келеді. Сондықтан, жер учаскелерінің шекаралары мен жолдар көбінесе бойлық (солтүстік-оңтүстік) және ендік (шығыс-батыс) бағытта салынған. Бойлық жолдар даңғылдар, ал ендік жолдар көшелер деп аталады. Бұл жолдар көбінесе компас бағыты бойынша нөмірленеді. Сондықтан, Уимблдонның сыртқы әлеммен байланысын қамтамасыз ететін 9-шы мемлекеттік трасса қалаға батыстан 17th Street SE ретінде кіреді, темір жолға параллель қысқа ғана қашықтықта (темір жол бұл жерде бұрыннан болған) және оңтүстікке қарай 97th Avenue SE ретінде шығады. Дегенмен, Уимблдон – теміржол қаласы және оны Миннеаполис, Сент-Пол және Саулт-Сент-Мари темір жолы компаниясы салған, бұл темір жол штатының денінен қиғаш өтеді. Нәтижесінде, бастапқы қала жоспары PLSS-ке емес, темір жолға сәйкес жасалған. Сонымен қатар, атаулары стандартты емес. 3-ші көше Сент-Бонифаций католик шіркеуі тұсында 4-ші көшемен бірігіп, кейін 4-ші көше ретінде жалғасады. Қаланың су мұнарасы шіркеудің солтүстігінде орналасқан. Алда, бұрын Жеңіс саябағындағы ат жарысы трассасы болған қалалық саябаққа кіретін жол бар. Трассаның іздері әлі де шөп арасында көрініп тұр. Ардагерлер ескерткіші – қаланың инфрақұрылымына соңғы қосылған нысан.

Білім

Уимблдон аймағындағы оқушылар Барнс округінің Солтүстік мемлекеттік мектебінде оқиды, ол Лиалдан батысқа қарай екі шақырым жерде орналасқан. Барнс округінің Солтүстік мектеп округінде 300-ге жуық оқушы білім алады. Округ Куртенэй, Дейзи, Эккелсон, Роджерс, Санборн, Спиритвуд, Спиритвуд көлі, Урбана, Валум (нақтырақ айтқанда Григгс округінде) және Уимблдонды қамтиды. 2007 жылға дейін үш жеке мектеп округі болды: Роджерстің солтүстігіндегі Барнс округінің Солтүстік Орталық мектебі (1-12 сыныптар), Уимблдондағы Уимблдон-Куртенэй мектебі (1-12 сыныптар) және Спиритвудтағы Спиритвуд мектебі (1-6 сыныптар). 2007 жылы үш округ Барнс округінің Солтүстік мектеп округіне біріктірілді. 2007 жылдан 2012 жылға дейін үш мектеп (Солтүстік Орталық кампусы, Уимблдон-Куртенэй кампусы және Спиритвуд кампусы) бірігу алдындағыдай жұмыс істеді. 2013 жылы Спиритвуд кампусы жабылды, ал Солтүстік Орталық кампусында мектепке дейінгі білімнен бастап 5-сыныпқа дейін, ал Уимблдон-Куртенэй кампусында 6-12 сыныптар оқытылды. 2014 жылы біріктірілген мекеменің құрылысы аяқталды, қалған екі мекеме жабылып, округтің барлық оқушылары жаңа Барнс округінің Солтүстік мемлекеттік мектебінде оқуын бастады.