Олимпиадалық тау шаңғысы спортының тарихы

Кіріспе

Альпілік шаңғы спорты – Олимпиадалық спорт түрі және Қысқы Олимпиада ойындарында өткізіледі. 1924 жылы өткен алғашқы Қысқы Олимпиада ойындарына солтүстік шаңғысы да кірген, бірақ альпілік шаңғыдан алғашқы жарыстар 1936 жылы Германияның Гармиш-Партенкирхен қаласында ғана ұйымдастырылды. 1936 жылы ерлер мен әйелдер арасында бірлескен жарыс өтті. Халықаралық шаңғы федерациясы (FIS) 1936 жылы шаңғы оқытушыларының жарысқа қатысуына тыйым салды, себебі олар кәсіби спортшылар еді, ал Олимпиада әуесқой спортшылар үшін арналған. Осы себепті Австрия және Швейцария шаңғышылары жарыстан бас тартты, алайда кейбір австриялықтар Германия үшін өнер шешуге келісті.

Қорытынды

Екінші дүниежүзілік соғысқа байланысты 1940 және 1944 жылдары ойындар өткізілмеді. 1948 жылы альпинистік жарыстарға екі жаңа түрі қосылды: құлау (downhill) және слалом. 1948 жылы кешенді жарыстар да өткізілді, бірақ одан кейін тоқтатылып, 1988 жылға дейін Олимпиада ойындарында қайта жаңғырылмады. 1952 жылы алып слалом Олимпиада ойындарында тұңғыш рет көрсетілді, ал 1984 жылға дейін Олимпиада бағдарламасы ерлер мен әйелдер үшін үш түрден тұрды. 1988 жылдан бері ерлер мен әйелдер үшін бес түрде жарыстар өткізілуде: құлау, слалом, алып слалом, супер G (1988 жылдан бері) және кешенді. 1948 жылдан 1980 жылға дейін қысқы Олимпиада олимпиадалық жылдары әлем чемпионатына да ие болды (олимпиадалық емес жылдары жеке жарыстар өткізілді). 1985 жылдан бері әлем чемпионаты қысқы Олимпиададан тәуелсіз, әр тақ жылда өткізіледі. Норвегиялық Кьетил Андре Амодт – Олимпиада тарихындағы ең көп медаль (сегіз медаль: төртеу алтын, екеу күміс, екеу қола) жеңіп алған альпинист. 2006 жылы 34 жасында ол Олимпиаданың альпинистік жарысындағы ең үлкен алтын жүлдегер болды, бірақ 2014 жылы Марио Матт, сондай-ақ 34 жасында, осы көрсеткішті бірнеше айға басып өтті. Австриялық Траудл Хехер Олимпиаданың альпинистік жарысындағы ең жас жүлдегер болып қала береді – ол 1960 жылы 16 жасында құлауда қола медаль жеңіп алды. Швейцариялық Микела Фигини Олимпиада тарихындағы ең жас чемпион атанды, ол 1984 жылы 17 жасында құлауда алтын медаль жеңіп алды. 2014 жылы екі американдық жас рекордын жаңартты: 18 жастағы Микаэла Шифрин ең жас слалом чемпионы, ал Бод Миллер 36 жасында супер G-де қола медальмен Олимпиаданың альпинистік жарысындағы ең үлкен жүлдегер атанды. Хорватиялық Яника Костелич ең көп медаль (алты медаль: төртеу алтын, екеу күміс) жеңіп алды. 1952 жылы американдық Андреа Мид Лоуренс екі алтын медальді жеңген алғашқы әйел альпинист болды, ал француз Анри Орейлер 1948 жылы екі алтын және бір қола медаль жеңіп алды. Итальяндық Альберто Томба 1992 жылы алып слаломда Олимпиада титулын сәтті қорғады. Кейін тағы бесеу осы жетістікті қайталады: Амодт 2006 жылы супер G-де (оның осы жарыстағы үшінші жеңісі), сондай-ақ төрт әйел: Катя Зайзингер, Дебора Компаньони, Костелич және Мария Хёфль Риеш. 1956 жылғы Ойындарда австриялық Тони Сайлер барлық жарыстарда алтын медальді жеңіп алған бірінші спортшы болды, ал 1968 жылы француз Жан-Клод Килли осы жетістікті қайталады. 1956 жылы 20 жаста болған Сайлер ең жас алтын жүлдегер болып қала береді және 2014 жылға дейін ең жас жүлдегер болды, осы жылы норвегиялық Хенрик Кристофферсен слаломда қола медаль жеңіп алып, 19 жасқа толады. Австриялықтар барлығы 121 медаль жеңіп алды, оның ішінде 37 алтын медаль, бұл кез келген басқа елден көп. 1936 жылды қоспағанда, әр жыл сайын кем дегенде бір австриялық медаль жеңіп алады, себебі сол жылы австриялық ерлер қатыспады. 1936 жылдан бері барлығы 154 алтын, 155 күміс және 152 қола медаль табыс етілді, оларды 25 Ұлттық Олимпиада комитетінің (ҰОК) альпинистері жеңіп алды.

Due to World War II, no games were held in 1940 or 1944. Two new alpine events were added in 1948: downhill and slalom. Combined events were also held in 1948, but were dropped after that and not contested again at the Olympics until 1988. The giant slalom debuted at the Olympics in 1952 and the Olympic program was three events for both men and women through 1984. Since 1988, events for both men and women have been held in five disciplines: downhill, slalom, giant slalom, super G (since 1988), and combined. From 1948 to 1980, the Winter Olympics also served as the World Championships in Olympic years (with separate competitions held in even numbered non Olympic years). Since 1985, the World Championships have been scheduled every odd numbered year, independent of the Winter Olympics. Kjetil André Aamodt of Norway is the most decorated Olympic alpine skier with eight medals (four gold, two silver, two bronze). He was the oldest gold medalist (age 34 in 2006) in Olympic alpine skiing, until passed by several months in 2014 by Mario Matt, also 34. Austrian Traudl Hecher remains the youngest medalist in Olympic alpine skiing; she won bronze in the downhill at age 16 in 1960. Michela Figini of Switzerland is the youngest champion in Olympic alpine skiing history, with a gold medal in downhill at age 17 in 1984. Two Americans set age records in 2014: Mikaela Shiffrin, age 18, became the youngest Olympic slalom champion and Bode Miller became the oldest medalist in Olympic alpine skiing, with a bronze in the super G at age 36. Croatian Janica Kostelić has won the most medals of any woman, with six (four gold, two silver). In 1952, American Andrea Mead Lawrence became the first female alpine skier to win two gold medals; Henri Oreiller of France won two golds and a bronze in 1948. Alberto Tomba of Italy was the first to successfully defend an Olympic alpine title, in giant slalom in 1992. Five others have since repeated, Aamodt in super G in 2006, his third win in the event, and four women: Katja Seizinger, Deborah Compagnoni, Kostelić, and Maria Höfl Riesch. At the 1956 Games, Austrian Toni Sailer became the first to win gold in all of the available events; the feat was later repeated by France's Jean Claude Killy in 1968. Sailer, age 20 in 1956, remains the youngest male gold medalist and was the youngest male medalist until 2014, when Henrik Kristoffersen of Norway took bronze in the slalom at age 19. Austrians have won a combined 121 medals, including 37 golds, more than any other nation. At least one Austrian has won a medal every year, except in 1936, in which Austrian men did not compete. A total of 154 gold medals, 155 silver medals and 152 bronze medals have been awarded since 1936 and have been won by alpine racers from 25 National Olympic Committees (NOC).

Ерлер

Қашаңдағы шаңғымен сырғанау спортының түрлері бойынша алтын медальді бірнеше рет жеңіп алған спортшылардың есімдері жақшалар ішінде көрсетілген. Ерекше көзге түсетін сандар – белгілі бір спорт түріндегі рекордтық жеңістер санын көрсетеді.

Әйелдер

Қашаңдағы шаңғымен сырғанау спортының түрлерінде алтын медальді бірнеше рет жеңіп алған спортшылардың есімдері жақшалар ішінде көрсетілген. Ерекше көзге түсетін сандар – белгілі бір спорт түріндегі рекордтық жеңістер санын көрсетеді.

Ең көп жеңіске жеткен альпий шаңғышылары

Қысқы Олимпиада ойындарында ең көп алтын медаль жеңіп алған 10 тау шаңғышысы төменде тізімделген. Қалың әріппен белсенді тау шаңғышылары және барлық тау шаңғышыларының (осы тізімге кірмегендерді қоса алғанда) медальдардың ең көп саны көрсетілген.

Бірнеше сайыста жеңімпаз

Тек үш шаңғышы карьерасы барысында үш түрлі альпий шаңғысы түрінде Олимпиада алтын медалін жеңіп алған, төмендегі кестеде тізілген.