Кіріспе

Нью-Йорк қаласының географиясы Гудзон өзені мен Атлант мұхитының қосылатын жердегі, табиғи түрде қорғалған портында орналасуымен ерекшеленеді. Қаланың географиялық ерекшеліктері, жердің шектеулі болуы, Нью-Йорктің АҚШ-тағы ең тығыз бекінген ірі қала болуына себеп болады. Қоршаған орта мәселелері негізінен осы тығыздықты басқарумен байланысты, сонымен қатар Нью-Йорк АҚШ-тағы ең энергияны үнемді пайдаланатын және автомобильге ең аз тәуелді қалалардың бірі болуын түсіндіреді. Қаланың климаты қоңыржай.

География

Нью-Йорк қаласы АҚШ-тың солтүстік-шығысындағы, Нью-Йорк штатының оңтүстік-шығысындағы Гудзон өзенінің сағасында орналасқан. Ол Нью-Йорк-Нью-Джерси портының сағасында орналасқан, оның орталығы Нью-Йорк порты болып табылады, оның терең сулары мен қорғалған шығанақтары қаланың сауда қаласы ретінде маңыздылығын арттыруға көмектесті. Нью-Йорктің көп бөлігі Манхэттен, Стейтен аралы және Лонг-Айлендтің батысындағы үш аралда салынған, бұл жерді аз етіп, халық тығыздығына ықпал етеді. Гудзон өзені Гудзон аңғарынан Нью-Йорк шығанағына ағып, Бронксті және Манхэттенді Солтүстік Нью-Джерсиден бөлетін тасқын сағасына айналады. Харлем өзені, Шығыс және Гудзон өзендерінің арасындағы тағы бір тасқын боғазы, Манхэттенді Бронкстен бөліп алады. Қаланың жері адам тарапынан едәуір өзгертілді, голландиялық отаршылдық кезеңнен бері су жағалауларындағы жерлерді қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді. Қайта қалпына келтіру ең көп көрінеді Төменгі Манхэттенде, Battery Park City сияқты заманауи дамумен. Топографиядағы табиғи өзгерістердің көбісі, әсіресе Манхэттенде, тегістелді. Манхэттеннің батыс жағында, әсіресе Жоғарғы Манхэттенде, кейбір төбелі жерлер сақталған, ал шығыс жағы едәуір тегістелген. Шығыс Гарлемдегі Даффи төбесі Шығыс жағының салыстырмалы түрде тегіс рельефіне бір ерекшелік болып табылады. Қаланың жер аумағы шамамен, бірақ, жақындағы бағалау бойынша, жалпы жер аумағы айсбергтердің көлемімен Манхэттен ауданымен салыстырылады. Қаладағы ең биік табиғи нүкте - Стейтен аралындағы Тодт төбесі, ол теңіз деңгейінен 124,9 метр биіктікте, Мэннің оңтүстігіндегі Шығыс жағалаудағы ең биік төбе. Тау жотасының шыңы негізінен Стейтен Айленд Гринбельдінің бөлігі ретінде орманды алқаптармен қамтылған. Көптеген жерлер қаланың географиялық орталығы ретінде анықталды, соның ішінде Куинс бульвары мен 58-ші көшедің ортасында, Вудсайд, Куинстегі тақташа бар.

Геология

Нью-Йорк қаласының аудандары Солтүстік Американың шығысындағы екі геологиялық провинция арасындағы шекарада орналасқан. Лонг-Айлендтегі Бруклин мен Квинс қалалары шығыс жағалаудың жазық бөлігінің құрамына кіреді. Лонг-Айленд – соңғы мұз дәуірінде Лорантид мұз қабатының оңтүстік жиегінде қалыптасқан алып морена. Бронкс пен Манхэттен Ньюарк бассейнінің шығыс шетінде жатыр, бұл Триас кезеңінде Пангея суперконтинентінің ыдырауы кезінде төмен қарай батқан Жер қыртысының бөлігі. Нью-Джерси штатының Гудзон өзені жағалауындағы Палисадс-Силл ежелгі, бір кезде балқыған тау жыныстарын көрсетеді, олар бұл бассейнге толған. Манхэттеннің көп бөлігінің астындағы негізгі тау жынысы – Манхэттен пронг физиографиялық аймағының Манхэттен шистасы деп аталатын мика шистасы. Бұл Пангея қалыптасқан кезде пайда болған берік, қабілетті метаморфтық тау жынысы, ол биік ғимараттардың негізін салуға өте қолайлы. Орталық саябақта Манхэттен шистасының шығындылары кездеседі, ал Сысқырлар тасы – олардың ірі мысалы. Геологиялық тұрғыдан алғанда, Манхэттеннің астыңғы қабаттарының ерекшелігі – аралдың тасты негізі Манхэттеннің орталық бөлігінде жер бетіне жақын орналасқан, 29-шы көше мен Канал көшесі аралығында төмендейді, содан кейін Төменгі Манхэттенде қайтадан жоғарылайды. Бұрынғыда тастың тереңдігі Мидтаун мен Қаржы ауданындағы көкпарлардың шоғырлануының басты себебі деп есептелген, ал олардың осы екі аудан арасындағы кеңістікте кездеспеуі де осымен түсіндірілген. Алайда, зерттеулер көрсеткендей, осы көкпарлардың орналасуында экономикалық факторлар маңызды рөл атқарды. АҚШ Геологиялық қызметінің мәліметінше, 2014 жылдың шілдесіндегі сейсмикалық қауіптің жаңартылған талдауы «биік ғимараттар үшін бұрынғыдан сәл төмен қауіпті» көрсетті. Ғалымдар бұл қауіптің төмендеуін Нью-Йорк қаласының маңында күшті сілкіністердің болу ықтималдығының азайғандығымен байланыстырды, мұндай сілкіністер қала маңындағы жер сілкінісі салдарынан жоғары құрылыстарға зиян келтіруі мүмкін еді.

Қалалық округтер

Нью-Йорк қаласы бес ауданнан тұрады, бұл қаланың құрамына кіретін бес округті басқару үшін қолданылатын ерекше үкімет формасы. Ауданның ішінде жүздеген ерекше аудандар бар, олардың көптегені өзінің анық тарихымен және ерекшелігімен ерекшеленеді. Егер аудандар жеке қалалар болғанда, төрт аудан (Бруклин, Куинс, Манхэттен және Бронкс) АҚШ-тың ең көп халқы бар он қаласының ішіне кірер еді. Бронкс (Бронкс округі, халқы 1,364,566) – «Янки» стадионының орны және АҚШ-тағы ең ірі кооперативтік тұрғын үй кешені «Кооп Ситиге» үй иесі. Манхэттеннің «Марбл Хилл» деп аталатын шағын бөлігін қоспағанда, Бронкс – Солтүстік Америка құрлығының бөлігі болып табылатын қаланың жалғыз бөлімі. Бруклин (Кингс округі, халқы 2,511,408) – ең тығыз қоныстанған аудан және қаланың көптеген көкжайларын қамтиды. Аудан қаланың маңызды бизнес орталықтары мен көптеген мәдени орындарына орналасқан. Манхэттен шартты түрде орталық, орта және жоғарғы аймақтарға бөлінеді. Куинс (Куинс округі, халқы 2,256,576) – тарихи тұрғыдан голландтар құрған шағын қалалар мен ауылдардың жиынтығы, бүгінде аудан негізінен тұрғын үйлермен және орта таппен қамтылған, сонымен қатар орташадан жоғары кіріс пен байлыққа ие анклавтар бар. Бұл АҚШ-тағы жалғыз ірі округ, онда афроамерикалықтардың орташа жылдық кірісі шамамен 52 000 доллар көтеріліп, ақ нәсілді отбасылардың кірісінен асып түседі. Куинсте «Citi Field» және оның бұрынғы стадионы «Shea Stadium» орналасқан, бұл «Нью-Йорк Метс» командасының үйі, және жыл сайын АҚШ-тың ашық теннис турниріне төңкеріледі. Штатен-Айленд (Ричмонд округі, халқы 475,014) – бес ауданның ішіндегі ең қалалық сипатқа ие. Ол «Verrazzano Narrows» көпірі арқылы Бруклинмен және тегін «Staten Island Ferry» арқылы Манхэттенмен байланысты. 2001 жылға дейін ауданда әлемдегі ең ірі полигон болған «Fresh Kills» полигоны орналасқан, қазір ол АҚШ-тың ең ірі қалалық парктерінің бірі – «Freshkills Park» болып қайта құрылуда.

Қоршаған орта мәселелері

Нью-Йорк қаласы өзінің ауқымына байланысты жасыл саясат күндерінің қалыптасуында маңызды рөл атқарады. Қоршаған ортаны қорғау ұйымдары Нью-Йорктегі заңнаманы жасауға үлкен күш жұмсайды, себебі олар бұл стратегияны ұлттық бағдарламаларға ықпал етудің тиімді жолы деп санайды. Нью-Йорк қаласының экономикасы Швейцария экономикасынан ірі, бұл қаланың жаңа де-факто стандарттарды белгілеуге әлеуеті бар екенін көрсетеді. Өндірушілер де қаладағы соңғы тенденциялар мен қажеттіліктерге жақын болады, өйткені нарыққа немқұрайлы қарау мүмкін емес. Сан-Франциско немесе Орегон штатының Портленд қалалары АҚШ-та қалалық экологиямен көбінесе байланысты болғанымен, Нью-Йорк қаласының ерекше қалалық іздері мен кең көлік жүйелері оны көптеген американдық қалалардан гөрі тұрақты етеді.