Кіріспе

Нетертон – Англияның Батыс Мидлендс аймағындағы Дадли қаласының орталығынан оңтүстікке қарай 1,5 миль (2 км) қашықтықта орналасқан Дадли қалалық округінің бір бөлігі, бірақ тарихи тұрғыдан Ворчестерширге жатады. Қара елдің құрамындағы Нетертонның шығысы мен батысында табиғи қорықтар, ал солтүстігінде өнеркәсіптік аймақ және Дадлидің оңтүстік айналма жолы орналасқан.

Ерте тарих

Нетертон дегені көне ағылшын тілінде "төменгі шаруашылық" дегенді білдіреді (соған сәйкес жоғарғы шаруашылық Дадлидің өзі болуы мүмкін). Тарихының көп бөлігінде Нетертон, Пенснет Чейстің шекарасына жақын, Баптисттер жолының бойымен өтетін бұлақтың жанындағы шағын ауыл болды. Нетертон 1420 жылдан бергі заңды құжаттарда еске алынады, ал Нетертон шегешісінің алғашқы тізілімі 1559 жылға дейін соқты. Ең ертерек құжаттарда ауыл "Недертон" деп аталады. 17 ғасырда Нетертонде баптисттер қауымы (Мессия баптист шіркеуі) жинала бастады. Осы қауымның шіркеу кітабында 1654 жылдан бергі шомылдырылғандардың есімдері тіркелген. Нетертон 1682 жылғы Джозеф Браунның Стаффордшир картасында көрсетілген, бірақ сол кездегі Дадли сияқты, ол Ворчестерширдің шағын анклавында орналасқан. 1684 жылы Англия королі Карл II ауылға жыл сайынғы жәрмеңке өткізуге рұқсат беретін жарлық берді. Басқа бұрынғы өнеркәсіптік аймақтар саябаққа (Нетертон паркі) немесе табиғат қорықтарына (мысалы, Bumble Hole) айналдырылды. Дадлидегі алғашқы кеңес үйлерінің бір бөлігі 1920 жылдардың басында Нетертон паркі маңында, Яу-три-Хиллз аймағымен бірге, қаланың ескі және бұзылған үйлерінен көшірілген отбасыларды орналастыру үшін салынды.

Белгілі ғимараттар

Жергілікті шіркеу, Сент-Эндрю, 1830 жылы қасиеттелген және Нетертон төбесінде орналасқан, ол Нетертонның ең биік нүктесі. Бұл бастапқыда Дадлидегі Сент-Томас шіркеуіне қарасты шатыр болды, және тек 1844 жылы Нетертонның приход шіркеуіне айналды. Шіркеудің төңірегінде осы аймақтың бұрынғы тұрғындарының көптеген қабір тастары орналасқан. Шіркеу ауласында сондай-ақ 1831 және 1832 жылдары Дадлиді қампқан холераның құрбандарының белгіленбеген жаппай қабірлері де бар. Нетертонның ең танымал қоғамдық ғимараты – Нортфилд жолындағы Виктория дәуірінде салынған Нетертон өнер орталығы, ол аймақ үшін мәдени орталық ретінде қызмет етеді. Сол жерге жақын жерде бір уақытта өрт сөндіру станциясы және бірнеше полиция үйлері салынған, бірақ бұл ғимараттар кейіннен коммерциялық және қоғамдық мақсаттарға пайдаланылатын болды. Тағы бір жергілікті атақты орын – А459 Хейлсовен жолындағы «Ескі аққу» пабы. Қазіргі ғимарат 1860 жылдарға дейін салынған, бірақ осы жерде кем дегенде 1835 жылдан бері паб болған. Паб соғыс аралық жылдардан бері Ma Pardoe's деп аталады, себебі оның ұзақ жылдар бойы үй иесі болған Дорис Клэр Пардо (1899 жылы туған) 1984 жылы 85 жасында қайтыс болғанға дейін оған иелік еткен. Пабтың нағыз сыраны жақсы көретін жандар арасындағы даңқы соншалық болды, 1985 жылы сатылымға шыққанда, CAMRA оны сатып алып, басқару үшін компания құрды. Паб сырасымен қатар, шыны эмальдалған темір пластиналармен әсем безенілген төбесі сияқты интерьерімен де танымал. Сонымен қатар, Провиденс шіркеуі де бар.

Саябақтар мен демалыс

Солтвеллс табиғи қорығы Нетертонның оңтүстігінде, Бриерли Хиллдің жанында орналасқан. Оның аты Солтвеллс орманнан шыққан, қазір бұл орман қорықтың бір бөлігі. 19 және 20 ғасырлардың басында адамдар емделу үшін келген тұзды су бұлақтары осы орманға байланысты аталған. Қорықтың ішінде ерекше ғылыми қызығушылық тудыратын геологиялық орын – Доултонның Claypit орналасқан. Нетертон паркі шамамен 1900 жылы бұрынғы көмір шахтасының қалдықтары болған жерге салынған. Қоғамдық демалысқа арналған тағы бір ескі өнеркәсіптік аймақ – Бамбл-Хоул, ол Нетертонның шығысында, көршілес Сандуэлл ауданындағы Уорренс Холл паркіне іргелес жатыр. Екі табиғи қорық туралы ақпарат алу үшін канал жағасындағы келушілер орталығына келуге болады. Дадлидің No. 2 каналы осы аймақтан өтеді және жыл сайынғы тар қайық фестивалінің өтетін орны. Қорғалатын көне ескерткіш ретінде тіркелген сирек Timber Gallows кран қорықта тұрған, бірақ қазіргі уақытта (2008) қайта жаңартылуда. Нетертон крикет клубы 1866 жылы құрылған. Ол Highbridge Road көшесінде орналасқан және 2006 жылы 140 жылдығын тойлаған. Нетертон суқоймасы жылдамдықпен жүзуді жақсы көретін және суға батыру спортын ұнататын адамдар үшін танымал демалыс орны. Дадли су шаңғысы клубы суқоймада үнемі жиналады.

Мекемелер

Нетертонның көптеген дүкендері А459 Хейлсовен жолының бойында немесе жанында орналасқан. Аймақта "Альди", "Асда" және "Лидл" супермаркеттері бар. Нетертонның бұрынғы үшбұрышты базар алаңы Хейлсовен жолы мен Нортфилд жолының тоғысында орналасқан. Ескі суреттерде ол 20-ғасырдың басында да қолданыста болғандығы көрсетілген. Желкеніш және Дарби аймақтары. Баптист-Эндтен басталатын шағын тармақ желісі Уитмур тауарлық станциясына дейін жеткен, ол Дадли №2 каналы Хейлсовен жолымен қиылысатын жерге жақын орналасқан. Бұрын Нетертон аймағынан көптеген өнеркәсіптік және минералды теміржол желілері өткен, бірақ олардың бәрі қазір жабылды. Мысалы, Grazebrook компаниясының Пир Три Лейн зауытынан бұрынғы Blowers Green теміржол станциясының жанындағы Great Western Railway магистральдық желісімен байланысатын желісі болған. Дадли графының кең жеке теміржол желісінің бір тармағы, көбінесе Пенснетт теміржолы деп аталатын, Салтвелл аймағынан өтті.

Жергілікті жерлер

Нетертонның солтүстігінде Баптист Енд орналасқан, бұл ортағасырлық ауылдың орны деп саналатын аймақ. Дарби-Энд оңтүстік-шығыста жатыр. Жергілікті аңыз бойынша, ол Дербиширден келген шеге жасаушылардың құрметіне аталған, бірақ бұл жергілікті танымал Дарби әулетінің атымен байланысты болуы мүмкін. 19 ғасырда бұл аймақты көбінесе "Дарбидің қолы" деп атаған. Бамбл-Хоул табиғат қорығының іргесінде Виндмилл-Энд орналасқан, ал Нетертонның оңтүстігінде Примроуз-Хилл өнеркәсіптік аймағы бар. Дадли Вуд және Боулинг Грин – оңтүстікте, Сэндвелл ауданымен шекараға жақын екі тұрғын үй ауданы. Қазір бұзылған Дадли Вуд стадионы, бұрынғы орнында, 1990 жылдардың ортасына дейін Крэдли Хитенс спидвей командасын қабылдаған. Лодж Фарм эстатесы бұл жерде бұрын орналасқан шаруашылықтың атымен аталған. Орта ғасырларда лоджа – жергілікті орманшының тұрағы болған, және эстате атының бастауы осы болған болуы мүмкін, ол бір кезде Пенснетт Чейс деп аталған жерде орналасқан. Соңында, Грибок Грин – Нетертонның оңтүстік-батысындағы бұрынғы өнеркәсіптік шағын ауыл. Қазір ол ескерткіш аймақ.

Дін

Нетертонда бірнеше шіркеулер мен шағын шіркеулер бар. Ең танымал шіркеу – Англикандық Сент-Эндрюс шіркеуі, ол 1830 жылғы 16 шілдеде Лорд-епископ Фоллиотт тарапынан киеленіп, ашылды. Шіркеудің негізі 1827 жылғы 30 қарашада Дадли викарийі доктор Букер салған. Аймақтағы басқа Англия шіркеулері – Сент-Питерс (Дарби Энд) және Дэдли Вудтағы Жаңа өсиеттің Иоанн шіркеуі. Нетертонның ерекшелігі – конфессиялық емес шағын шіркеулер, олардың қатарында Сент-Эндрюс көшесіндегі Эбенезер баптист шіркеуі және Синдер Банктегі Чемпиондар шіркеуі бар. Баптистердің қызметіне қатысты қосымша мәліметтер Синдер Банктегі бұрынғы Мессия баптист шіркеуінің зиратында табылады; шіркеудің өзі кейін бұзылған. Аймақта екі методист шіркеуі бар – Шіркеу көшесіндегі Троица методист шіркеуі және Дарби Эндтегі Коул көшесіндегі методист шіркеуі. Үшінші методист шағын шіркеуі, Крэдли жолындағы «Нұхтың кемесі» кейін пәтерлерге айналдырылды. Басқа шіркеулерге Чапел көшесіндегі Примроуз Хилл қауымдық шіркеуі және Суан көшесіндегі Халық миссиясы шағын шіркеуі кіреді. 1868 жылы Нетертонның бірнеше шіркеулері арасында жексенбі мектебі одағы құрылды, осы оқиғаға арналған ән жазылды. Бұл ән Нетертон алаңында орындалып, жоғарыда аталған шағын шіркеулер туралы айтылды.

Білім

Нетертондағы алғашқы мектеп 1836 жылы Хейлсоуэн жолы мен Чёрч-роуд қиылысында салынған Англия шіркеуіне қарасты мекеме болды, ол 5-тен 11 жасқа дейінгі балаларға білім беруге арналған. Нетертон бұлжымай өнеркәсіптік өнімге негізделген.

Тау-кен өндірісі

Нетертон аймағында кен өндіру кем дегенде 14 ғасырдан бері қалыптасқан. 19 ғасырда кен өндіру ерекше кеңейді. Коллиерияларға Баптист Энд, Дадли Вуд, Нетертон, Нетертон Олд, Солтвелл және Йью Три Хилл кірді. Кен қазу жұмыстары 1970 жылдарға дейін жалғасты, сол кезде Нетертон төбесінде ашық карьер орналасқан еді. Қолмен жасалған шеге саудасы, негізінен машинамен жасалған арзан шегелердің болуына байланысты төмендеді, нәтижесінде шеге жасаушылардың жалақысы азайды, бұл 1842 жылғы "Қара ел шегешілерінің көтерілісі" және 1852 жылғы шеге жасаушылардың ереуілі сияқты өнеркәсіптік наразылықтарға әкелді. Фирманың негізін қалаушы Ноа Хингли 1820 жылы жақын орналасқан Крэдлиде кемелер үшін тізбекті кабельдер жасауды бастады, ал 1848 жылы якорь жасау қолға алынды. Нетертон зауыты 1852 жылы Дадли №2 каналының жағасында салынды. "Титаник" кемесінің негізгі якорінің салмағы он бес жарым тоннаны құрады және аяқталғаннан кейін 20 Шир жорғасымен Дадлидегі теміржол станциясына жеткізілді. Қазіргі таңда якорьдің көшірмесі ескі ауыл алаңында тұр. Хинглилер сондай-ақ "Ливерпуль" және басқа да көптеген мұхиттық лайнерлерге якорьлер жасады. Бұл өңірдегі көптеген қоғамдық ғимараттарда кездесетін өрнек. Дадли №2 каналындағы N. Hingley & Sons зауытының тікелей жанында Lloyds сынақ үйі орналасқан, онда тізбектің сапасының сәйкес екенін көрсету үшін түрлі сынақтар жүргізілді.

Пісіру

19 ғасырда Нетхертон қаласында сыра қайнату маңызды өнеркәсіп болды. Ірі көлемде сыра өндіргендердің арасында Касл көшесіндегі Уильям Хотчкисс, Симмс-Лейндегі Уильям Смит, Сент-Эндрю көшесіндегі Джон Роллинсон және Коул көшесіндегі Сэмюэл Бэгли есімдері болды. Ең үлкені – Нетхертон бу сыра зауыты, ол Томас Плантқа тиесілі болды. Планттың мал қоймасы Рейболдс-Фолдта, ал сыра зауыты Сент-Джонс көшесінде орналасқан. Бүгінде Нетхертон қаласында сыра қайнату "Ескі Лебедь" пабында ғана жүргізіледі. Дегенмен, қалған екі Black Country сыра өндірушісі – Холденс және Батамс Нетхертонмен байланысты. Холденс сыра өндіріс фирмасын құрған Эдвин Альфред және Люси Бланш Холдендер алғашқы пабтарын Нетхертон қаласында ашқан; ал отбасылық сыра өндірісін бастаған Дэниел мен Шарлотта Батамның ұлы Дэниел Батам, сыра зауытын қазіргі орнына, Делфтегі "Виноград" пабына көшіруден бұрын Коул көшесіндегі "Король Уильям" пабында сыра қайнатқан.

Басқа салалар

Нетертон қаласында құрылған ең ерте өндіріс фирмаларының бірі – 1750 жылы құрылған Сэмюэл Льюис & Co. Ltd.

Бүгінгі өнеркәсіп

Деңгейі тарихи деңгеймен бірдей болмаса да, Нетертон қаласында әлі де көптеген өнеркәсіп орналасқан; мысалы, Хейлсовен жолы мен Крэдли жолы арасындағы Вашингтон орталығында және 1980-ші жылдары Дадли кәсіпкерлік аймағының бір бөлігі ретінде салынған Блэкбрук бизнес паркінде.

Атақты тұрғындар

Нетертон – 1861 жылы Виндмилл Енде туған көктемгі секіру чемпионы Джо Дарбидің туған жері. Ол ғажап спортшы ғана емес, сонымен қатар Лондонның Ковент-Гарденінде король Эдуард VII алдында өнер көрсеткен шоумен де болды. 1887 жылы ол сол кездегі әлем чемпионы, секіруші В. Г. Хамлингтонды жеңді. Спортшының бейнесі Хейлсовен жолы мен Чирч-роудтың қиылысында орналасқан. Оның ең танымал жетістіктері мүсіннің тұғырына орнатылған тақташаларда жазылған. Тағы бір белгілі тұрғыны – Англия футболшысы Джо Смит. 1890 жылы Дарби-Энде дүниеге келген ол, 1910 жылы «Вест-Бромвич Альбион» клубымен келісімшарт жасамас бұрын бірнеше жергілікті командада ойнады. Ол «Альбион» үшін 470 матч өткізді, 1920 жылы Бірінші дивизионды жеңген құрамның мүшесі болды және Англия құрамасы сапында екі рет ойнады. Нетертон туған басқа футболшылардың арасында Том Гровенор (1908–1972), «Бирмингем Сити» клубында ойнаған және Англия құрамасы үшін 3 матч өткізген; және Билли Вулдридж (1878–1945), «Вулвергемптон Уондерерс» клубында ойнаған және екі рет Ирландия лигасына қарсы Англия футбол лигасының құрамында ойнаған. Сэмми «Пигирон» Уайтхаус – Дарби-Эндтен шыққан күшті адам, ол 20 ғасырдың басында канал кемелерін түсіріп, қорыту зауытында жұмыс істеді. Ол жергілікті халық арасында өзінің күштілігімен танымал болды. «Пигирон» лақап атын 1921 жылы алды, ол Halesowen Road арқылы Netherton қаласынан St. Thomas’ Church-ке дейінгі 6,4 километрлік (4 миль) жарысты жүз салмақты (112 фунт) шойынмен көтеріп жүріп жеңіп шықты. Бір әңгімеде ол белгілі бір мистер Хикманның көмірмен қағылып өлгенін болжаған. Хикман кенші болмағандықтан, ол болжамға күмәнданып, кейін көмір вагонының астында қалып қайтыс болды. Кейін Данн Уильям Перридің (Tipton Slasher деп аталған боксшының) Том Сейерс қолынан жеңілетінін болжады. және Бамбл-Хоул. Марк Флетчер 1885 жылы әтеш шайқасына қатысқан күдіктілердің тұтқындалуына байланысты сот процесін сипаттайды. Әтеш аренасы «Мальт лопаткасының» арт жағында, Бамбл-Хоулда орналасқан деп хабарланды.