Кіріспе

Англияның Стаффордшир графтығы (пошталық аббревиатурасы Staffs) – Англияның Батыс Мидлендс аймағындағы теңізге шығу жолы жоқ салтанатты графтық. Ол солтүстік-батыста Чеширмен, шығыста Дербишир және Лестерширмен, оңтүстік-шығыста Уорвикширмен, оңтүстікте Уэст-Мидлендс графтығы және Уорчестерширмен, батыста Шропширмен шектеседі. Ірі елді мекен – Сток-он-Трент қаласы, ал графтық орталығы – Стаффорд қаласы. Графтықтың ауданы және халқы 1,131,052 адамды құрайды. Сток-он-Тренттен (258,366) кейін ең ірі елді мекендер – Тамворт (78,646), Ньюкасл-андер-Лайм (75,082) және Бертон-апон-Трент (72,299); Личфилд қаласының халқы 33,816 адамды құрайды. Жергілікті басқару үшін Стаффордширге тоғыз аудан кіреді, сондай-ақ Сток-он-Трент бірыңғай әкімшілік аймағы да бар. Тарихи тұрғыдан графтыққа Уэст-Мидлендс графтығының солтүстік-батыс бөлігі, оның ішінде Уолсолл, Уэст-Бромвич және Вулвергемптон қалалары да кірген. Стаффордширдің солтүстігі мен оңтүстігінде төбелі жерлер орналасқан. Пеннин тауларының оңтүстік бөлігі солтүстікте орналасқан, оның бір бөлігі Пик-Дистрикт Ұлттық паркіне кіреді, ал Каннок Чейз AONB және Ұлттық орманның бөлігі оңтүстікте жатыр. Трент өзені және оның салалары графтықтың көп бөлігін суландырады. Біддулфқа жақын жерде бастауын алған өзен, Стаффордшир арқылы оңтүстік-батыс бағытта ағып, Стаффордтан шығысқа қарай Соу өзенімен қосылады; содан кейін Там өзенімен кездесіп, солтүстік-шығысқа бұрылып, Бертон-апон-Тренттен кейін Дербиширге шығады. Стаффордширде темір ғасырындағы бірнеше обалар мен римдік лагерьлер сақталған, ал 6-шы ғасырда аңғарлар осы жерге қоныстанған. Графтықтың символы – ең көне Стаффорд түйінін Стоук-Минстер шіркеуінің ауласындағы аңғарлардың крестінде көруге болады. Графтық 10-шы ғасырдың басында, Стаффорд Мерсияның астанасы болған кезде құрылған. Келесі ғасырларда графтық салыстырмалы түрде тұрақты болды және Өнеркәсіптік революция кезінде қарқынды индустрияланды, солтүстіктегі Стаффордширдің көмір кені пайдаланылып, графтықтың оңтүстігіндегі темір және автомобиль өнеркәсібіне отын берді. Графтықтың ең танымал экспорттық тауары – керамика, оның өндірісі Сток-он-Трентте әлі де шектеулі көлемде жалғастырылуда.

Тарих

Тарихи тұрғыдан алғанда, Стаффордшир бес жүзге бөлінді: Каттлстоун, Оффлоу, Пирхилл, Сейсдон және Тотмонслоу. Стаффордширдің тарихи шекаралары қазіргі Уэст-Мидлендс метрополитендік округіне жататын жердің көп бөлігін қамтиды. 1888 жылғы Жергілікті басқару туралы заңға сәйкес, 1889 жылы Стаффордширдің әкімшілік округі құрылды, ол округтің өзін қамтыды, бірақ оңтүстіктегі Вулвергемптон, Уолсолл және Уэст-Бромвич қалалары (Қара ел деп белгілі аймақ) және солтүстіктегі Хэнли қаласын қоспады. Заң сонымен қатар Тамворт (ішінара Уорвикширде) және Бертон-апон-Трент (ішінара Дербиширде) қалаларын толығымен Стаффордширге біріктірді. 1553 жылы королева Мария Личфилдті графтық қала етіп жариялады, яғни ол Стаффордширдің қалған бөлігінен бөлек басқарылды. Бұл 1888 жылға дейін сақталды. Хандсворт және Перри Барр 1911 және 1928 жылдары сәйкесінше Бирмингемге, содан кейін Уорвикширге қосылды. Округтің шығысында орналасқан Бартон 1901 жылы графтық қала болды, ал 1907 жылы Қара елдегі тағы бір қала – Сметвик те графтық қала мәртебесіне ие болды. 1910 жылы Стаффордшир керамикасының алты қаласы, соның ішінде Хэнли, Тренттегі Стоукке біріктіріліп, жалғыз графтық қала құрды. 1926 жылы маңызды шекаралық өзгеріс болды: Седглидің шығыс бөлігі Вустерширге берілді, бұл Дадли округінің кеңесі сатып алған жерде жаңа Приория ауданын салуға мүмкіндік берді. 1966 жылы Англияның жергілікті басқару комиссиясының ұсынысымен Қара елдегі аумақты қайта ұйымдастыру нәтижесінде бір-бірімен тікелей байланысқан графтық қалалар аймағы құрылды. Уорли графтық қаласы Сметвик графтық қаласымен және Роули Реджис муниципалитетімен, сондай-ақ Вустерширдегі Олдбери округімен біріктірілді: нәтижесінде пайда болған графтық қала Вустерширмен байланысты болды. Ал бұл уақытта, тарихи тұрғыдан Вустерширдің бөлінбеген бөлігі болған Дадли графтық қаласы кеңейіп, Стаффордширмен байланысты болды. Бұл қайта ұйымдастыру Стаффордширдің әкімшілік округінің (шығысқа қарай) және Шропширдің батысына қарай созылып, Вустерширмен қысқа шекара құруына әкелді. 1972 жылғы Жергілікті басқару туралы заңға сәйкес, 1974 жылдың 1 сәуірінде Қара елдің графтық қалалары және Стаффордширдің Альдридж Браунхиллс қалалық округі Бирмингем, Солихалл, Ковентри және басқа округтермен бірге Батыс Мидлендс жаңа метрополитендік округіне қосылды. Графтық қалалар таратылды, Стоук Стаффордширдегі метрополитендік емес округке айналды, ал Бертон Шығыс Стаффордшир округінде паркі жоқ аймақ құрды. 1997 жылдың 1 сәуірінде Банэм комиссиясының ұсынысымен Струк-он-Трент тағы да Стаффордширден тәуелсіз біртұтас билік органы болды. 2009 жылдың шілдесінде Личфилдке жақын жерде Ұлыбританияда табылған ең ірі англосаксон алтын қоймасы табылды. "Стаффордшир қоры" деп белгіленген артефактілердің жасы 7 немесе 8 ғасырлар деп есептеледі, бұл заттар Мерсия патшалығы тұсында жасалған болуы мүмкін.

Білім

Стаффордширде толыққанды, жан-жақты жүйемен сегіз тәуелсіз мектеп бар. Көптеген орта мектептер 11-ден 16-ға немесе 18-ге дейін білім береді, бірақ Стаффордшир Мурландс және Оңтүстік Стаффордширдегі екеуі 13-тен 18-ге дейін білім береді. Ресурстар қажет болған жағдайда ортақ пайдаланылады. Аймақта екі университет бар: Ньюкасл-андер-Лаймның батысында орналасқан Кил университеті және кампустары Сток-он-Трент, Стаффорд, Лондон, Личфилд және Шрусбериде орналасқан Стаффордшир университеті.

Спорт

Қазіргі уақытта Стаффордшир графтығында үш кәсіби футбол клубы бар: «Сток Сити» және «Порт Вейл» (екеуі де Сток-он-Тренттен) және «Бёртон Альбион», ол Бёртон-апон-Трентте ойнайды. «Сток Сити» – қазіргі кездегі ең көне кәсіби футбол клубтарының бірі, ол 1863 жылы құрылған. 1878 жылдан бастап 1997 жылы «Британия» стадионына (қазір «Bet365» стадионы) көшірілгенге дейін клуб 119 жыл бойы «Виктория Граундта» ойнады. «Сток Сити» 1888 жылы Футбол лигасының 12 негіздеуші мүшесінің бірі болды. 1930 жылдардың соңында клуб Бірінші дивизионда бекініп, сол кезде Англияның ең үздік футболшысы деп саналған оң қанат шегіндегі Стенли Мэтьюсқа ие болды. Ол 1930 жылдан 1965 жылы 50 жасында зейнеткерлікке шыққанға дейін клуб сапында екі рет ойнады. 1972 жылы клуб алғашқы маңызды трофейді жеңіп алды – Футбол лигасының кубогын. Бірақ 1985 жылы Бірінші дивизионнан төмендегеннен кейін клуб 23 жыл бойы жоғары лигада ойнамады. Ағылшын лигасының екінші және үшінші деңгейлері арасында екі онжылдық шарлағаннан кейін, клуб 2008 жылы Премьер-лигаға жолдама алып, жоғары мәртебесін қайта жаңартты. «Сток Сити» 2011 жылы алғашқы рет ФА кубогының финалына өтті, бірақ «Манчестер Ситиден» жеңілді. «Порт Вейл», «Сток Сити» сияқты Сток-он-Трентте ойнайды, 1876 жылы құрылды және 1892 жылы Футбол лигасының мүшесі атанды. Қаланың әртүрлі стадиондарында 70 жылдан астам ойнағаннан кейін, клуб 1950 жылы қазіргі үйіне – «Вейл Паркке» көшті. 1936 жылдың басында клуб ФА кубогынан Бірінші дивизион чемпионы «Сандерлендті» жойды. ФА кубогындағы тағы бір табыс 1988 жылдың ақпанында болды, осы турнирден жеті рет жеңіске жеткен «Тоттенхэм Хотсперді» жойды. 1989 жылы клуб 1960 жылдардан бері алғаш рет Екінші дивизионға жолдама алды, ал «Вейл» келесі 11 жылдың тоғызын осы деңгейде өткізді. Алайда, 21-ші ғасырдың басынан бері клубтың сәттіліктері азайды және 2008 жылы Англия лигасының төртінші деңгейі – Екінші лигаға түсті. 2012–13 маусымда клуб Бірінші лигаға жолдама алып, жағдайы жақсарды. 2016–17 маусымда «Порт Вейл» қайтадан Екінші лигаға түсті. «Вест Бромвич Альбион», «Вулверхэмптон Уондерерс» және «Уолсолл» да графтықтың тарихи шекараларында орналасқан танымал клубтар. Графтықтағы тағы бір кәсіби футбол командасы – Бёртон-апон-Трентте орналасқан «Бёртон Альбион», қазіргі уақытта Бірінші лигада ойнайды. Графтықта «Тамворт», «Стаффорд Рейнджерс», «Хеднесфорд Таун» және «Лик Таун» сияқты бірнеше лигалық емес футбол клубтары бар. Крикетте Стаффордшир – Англия және Уэльс крикетінің он тоғыз кіші графтығының бірі. Шағын графтықтар крикетінде Стаффордшир округтік крикет клубы 1895 жылдан бері Шағын графтықтар чемпионатында өнер көрсетіп келеді, бұл жарыста ол тоғыз рет жеңіске жеткен, бұл оны ең табысты Шағын графтықтар командасы етеді. Графтықтан шыққан әйгілі халықаралық крикетшілер – Сидней Барнс, Боб Тейлор және Доминик Корк, олардың барлығы Англия құрамасынан ойнады.

География

Солтүстік және оңтүстікте округтің ландшафты төбелі, солтүстікте Пэннин тауларының оңтүстік етегі мен жоталары бар, ал оның бір бөлігі Пик округінің ұлттық паркіне кіреді. Солтүстік жоталы жердің көп бөлігі Стаффордшир Мурландс ауданында орналасқан. Оңтүстікте табиғи сұлулығымен әйгілі Канок Чейз және Ұлттық орманның бір бөлігі жатыр. Орталық аймақтардағы жер бедері жазық және жұмсақ төбелі. Округтің барлық аймағында кең және маңызды көмір кен орындары кездеседі. Оңтүстік бөлігінде темір кенінің мол қоры бар. Ең ірі өзен – Трент. Топырақ көбінесе сазды, ал фермалар механикаландырылғанға дейін ауыл шаруашылығы жетілдірілмеген. Стаффордширде Ұлыбританиядағы ең биік орналасқан Флэш ауылы бар. Стаффордшир Мурландс аймағындағы бұл ауыл теңіз деңгейінен 462,99 метр биіктікте орналасқан. 2007 жылы Ordnance Survey Шотландиядағы Ванлокхед ауылы да осы рекордты талап еткеннен кейін бұл рекордты растады. BBC-дің "The One Show" бағдарламасы осы мәселені зерттеп, дауды шешу үшін Флэш ең биік екенін анықтады. Стаффордширдің ең биік нүктесі – Чикс Хилл.

Жасыл белдеу

Стаффордширде үш жасыл белдеу аймағының бөліктері бар, олардың екеуі ірі Сток-он-Трент және Вест-Мидлендс агломерацияларын қоршап тұрады және алғаш рет 1950-ші жылдары белгіленген. Каунтінің барлық аудандарының құрамында белдеудің кейбір бөлігі кездеседі.

Демография

2001 жылғы санақ бойынша Стаффордширдің халқы 806 744 адамды, ал Сток-он-Трент қаласының халқы 240 636 адамды құрайды, жалпы саны 1 047 380 адамға жетеді. Стаффордширдегі ең ірі этникалық топ – ағылшын британиялықтары, олар халықтың 96% құрайды. Одан кейін 0,6% ирландтар келеді. Халықтың 2% ағылшын емес азаматтардан тұрады. Ең ірі ағылшын емес этникалық топ – британдық пакистандықтар. Халықтың 94% Англияда туған, ал Шотландия мен Уэльсте туғандардың үлесі жалпы халықтың 1% құрайды.

Вестминстер парламенттік

Стаффордширдің салтанатты округі (оның ішінде Тренттегі Стоук бірлік әкімшілігі) Парламенттің төменгі палатасында он екі депутат (Парламент мүшесі) арқылы өкілдік етіледі. Олардың он біреуі Консервативтік партиядан, ал біреуі тәуелсіз депутат. Округта 2019 жылғы жалпы сайлаудың нәтижелері төмендегідей:
ПартияКонсервативтік Лейбористтік Либералды демократтарЖасылдарБасқаларыДауыстар336 621 (61,6%)154 301 (28,2%)30 431 (5,6%)16 826 (3,1%)8 121 (1,5%)Жеңілген орындар12303000

Англия шіркеуі

Округтағы жалғыз кафедралық собор Личфилд қаласындағы Личфилд кафедралық соборы болып табылады. Личфилд епархиясы Стапенхилл мен Эмингтоннан басқа, Шропшир графтығының солтүстік бөлігін және Батыс Мидлендс аймағындағы Қара Жер аймағын қамтиды. Округ Сток-апон-Трент және Личфилд архидиакондықтарымен басқарылады. Личфилдтің қазіргі епискобы Майкл Ипгрейв, ал Стаффордтың қазіргі епискобы Джефф Аннас. Округте 298 Англия шіркеуі бар.

Рим-католик шіркеуі

Стаффордшир Бірмингем Рим-католик архиепископтығының құрамына кіреді. Қазіргі архиепископ – Бернард Лонгли.

Әдістемелік

Первобыт методизмді Стаффордширде, Тренттегі Стоуктің тумасы Хью Борн Моу Коп ауылында өткен қоғамдық жиында құрды. Ол бастапқыда Веслиандық методизмді ұстанған, бірақ 1801 жылы діни қызметті сыртта өткізу арқылы оны реформалады. 1811 жылы ағасымен бірге Тренттегі Стоуктің Тунсталл аймағында алғашқы шіркеуді салды.

Иудаизм

Ауданның ең танымал синагогасы Ньюкасл-Андер-Лайм қаласындағы Лондон-роудта орналасқан. Ол 2006 жылы ашылып, Ханлидегі бұрынғы Берч-Террас синагогасының орнын басты. 2001 жылғы халық санағы бойынша Стаффордшир қалалық емес округінде 407 еврей, ал Стоук-он-Трентте 83 еврей тұрды.

Ислам діні

Стоук-он-Трентте 15 мешіт, Бёртон-апон-Трентте 5, ал Стаффорд пен Личфилдте 1 мешіт бар. 2019 жылы Стоук-он-Тренттің Ханли ауданында жаңа мешіт салынысы аяқталды, бұл аймақтағы мақсатты түрде салынған алғашқы мешіт. 2001 жылғы халық санағы бойынша Стоук-он-Трентте 7 658 мұсылман, ал Стаффордширдің қалған бөлігінде 6 081 мұсылман болды, жалпы саны 13 739 адам, бұл халықтың 1,3% құрайды. Стаффордширдің қалған бөлігіндегі мұсылмандардың 62,9% (3823) Бёртон-апон-Трент қаласынан.

Құбырлар

Стаффордширде Бирмингем және Фазли каналы, Калдон каналы, Ковентри каналы, Шропшир одағы каналы, Стаффордшир және Ворчестершир каналы, сондай-ақ Трент және Мерси каналын қоса алғанда, кең каналдар желісі бар.

Темір жолдар

Стаффордширде округ ішіндегі елді мекендерге өтетін және қызмет көрсететін бірнеше темір жол бар. Олардың ең маңыздысы – Батыс жағалау магистралі, ол Лондон мен Шотландия арасындағы транзиттік қатынасты жеңілдетеді. Олардың көбі, тіпті бар болса да, округ шекарасында тоқталмайды. Стаффорд теміржол станциясы – маңызды хаб саналатын Бирмингем Нью-стрит желісімен қиылысады және негізінен Лондон Солтүстік-Батыс теміржолымен қызмет көрсетеді. Сток-он-Трент теміржол станциясы – Стаффордширдегі ең жұмысты станция болып табылады және ұзақ қашықтыққа жүретін CrossCountry және Avanti West Coast пойыздарымен Манчестерге дейін қызмет көрсетеді. Бұл станция сонымен қатар Утоксетер арқылы Дербиге баратын Солтүстік Стаффордшир желісінің де соңғы станциясы болып табылады, ол 1960 жылдары жабылу қаупінен құтылды. Стоун теміржол станциясы 2008 жылы ашылды.

Жолдар

Аудан ұлттық жол желісімен салыстырмалы түрде жақсы байланысқан. Бірнеше маңызды жолдар ауданды кесіп өтеді, бұл оны Бирмингемде жұмыс істейтін тұрғындар үшін танымал мекенжайға айналдырады. M42 автожолының 10-шы қиылысы Тамвортта орналасқан, ал автожол Бирмингемге оңтүстік-батыс бағытында сапарлайды. M6 автожолы аудан арқылы солтүстіктен оңтүстікке қарай өтеді және 10A–16 қиылыстарын қамтиды. Ұлыбританиядағы алғашқы ақылы автожол – M6, ол Личфилд маңындағы Уифорд, Каннок қалаларындағы қиылыстар арқылы ауданнан өтеді және Стаффордтың оңтүстігінде M6 автожолымен қосылады. A5 және A34 автожолдары да аудан арқылы өтеді. Олардың арасында A5 бірнеше учаскеде екі бағытты қозғалысқа арналған жолға кеңейтілген, бірақ көп бөлігі әлі де бір бағытты қозғалысқа арналған жол болып қала береді.

Ауа

Қазіргі уақытта округте жоспарлы рейстері бар әуежайлар жоқ, ең жақын әуежайлар Бирмингем, Шығыс Мидлендс және Манчестер қалаларында орналасқан. Дегенмен, орналасқан жеріне қарай, Боббингтондағы Вулвергемптон әуежайы мен Бёртон-апон-Трент маңындағы Тэтенхилл әуежайы да бар, олар екеуі де жалпы авиацияға қызмет ететін шағын әуежайлар.

Автобус

Аудан ішіндегі қызметтерді негізінен Arriva Midlands, D&G Bus және First Potteries компаниялары ұсынады. National Express автобустары қалалар мен елді мекендерге күнделікті қатынайды.

Газеттер

Стаффордширдегі күнделікті газеттер: "The Sentinel" (Сток-он-Трент, Лайм астындағы Ньюкасл және Стаффордшир Мурленд аймақтарын қамтиды), "Burton Mail" (Бертон-апон-Трент қаласын қамтиды) және "Express & Star" (Тамворт, Личфилд, Каннок Чейс және Стаффорд аймақтарын қамтитын бірнеше басылымы бар).

Теледидар

Стаффордширді ITV Central және BBC West Midlands телеарналары қамтиды, олардың екеуінің де студиялары Бирмингемде орналасқан. Аймақтың солтүстік бөлігі, Биддульф маңында, ITV Granada және BBC North West телеарналарымен, Salford-тағы MediaCityUK орталығынан қамтамасыз етіледі.