Триполи қамалдары және Салиб жорықтарының нәтижесі
Siege of Tripoli
Триполи қамалы (1102-1109 жж.): Бірінші крест жорығынан кейін Ливан қаласы Триполиде болған қоршау. Крестшілер Триполи округін құрды, шайқастар мен келісімдер болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Триполи қамалы 1102 жылдан 1109 жылдың 12 шілдесіне дейін жалғасты. Ол қазіргі Ливанның Триполи қаласы орналасқан жерде, Бірінші крест жорығынан кейін болды. Бұл төртінші крестшілер мемлекеті – Триполи графтығының құрылуына себеп болды.
The siege of Tripoli lasted from 1102 until 12 July 1109. It took place on the site of the present day Lebanese city of Tripoli, in the aftermath of the First Crusade. It led to the establishment of the fourth crusader state, the County of Tripoli.
Өмірбаян
Антиохияны басып алғаннан кейін (1098 жылдың маусымы) және Ма'аррат ан-Нуманды қиратқаннан кейін (1099 жылдың 13 қаңтары), сириялық әмірлер алға жылжып келе жатқан крестшілерден қорқып, қалаларын франктерге асыққан түрде тапсырды. 14 қаңтарда Шаизар әмірі Сұлтан ибн Мункид, крест жорығының көшбасшыларының бірі – Тулуза графы Раймонд IV-ге елшілік жіберіп, адамдар мен жылқыларға азық-түлік, сондай-ақ Иерусалимге жол көрсетушілер ұсынды. Ақпан айында Антиохияны қоршауда батыл күрескен Хомс әмірі Джанах ад-Даула Раймондқа жылқы сыйлады. Триполи қазысы Джалал әл-Мулк, Бану Аммар әулетінен, құнды сыйлықтар жіберіп, франктерді өз қаласына елшілік жіберуге шақырды. Елшілер қаланың көркемдігіне таң қалды және одақ жасалды. Крестшілер Арқаға бет бұрысты, оны 14 ақпаннан 13 мамырға дейін қоршады, содан кейін оңтүстікке қарай Иерусалимге қарай жол тартты. Олар Триполиге немесе Бану Аммардың басқа да иеліктеріне шабуыл жасаған жоқ.
After the capture of Antioch (June 1098) and the destruction of Ma'arrat al Numan (13 January 1099), the Syrian emirs were terrified of the advancing crusaders and quickly handed over their cities to the Franks. On 14 January Sultan ibn Munqidh, emir of Shaizar, dispatched an embassy to Raymond IV of Toulouse, one of the leaders of the crusade, to offer provisions and food for men and horses, as well as guides to Jerusalem. In February, the emir of Homs, Janah ad Dawla, who had fought bravely at the siege of Antioch, offered horses to Raymond. The qadi of Tripoli, Jalal al Mulk, from the Banu Ammar, sent rich gifts and invited the Franks to send an embassy to his city. The ambassadors marvelled at the splendors of the city, and an alliance was concluded. The crusades moved on to Arqa, which they besieged from 14 February to 13 May, before continuing south to Jerusalem; they did not attack Tripoli or any other possessions of the Banu Ammar.
Реймонд Триполиге оралады
Иерусалим қоршауы сәтті аяқталып, Иерусалим Корольдігінің негізі қаланды. Көптеген крестшілер соңынан үйлеріне қайтты; Бірінші крест жорығының табысымен шақырылған екінші толқын жорыққа шықты, бірақ олардың көпшілігі Анатолиядағы Селжұқ түркілері тарапынан талқандалды. Раймонд та осы жорыққа қатысып, Анатолияда Килиж Арслан I-ге шабуылда жеңілгеннен кейін Сирияға оралды. Оның қасында үш жүз ғана сарбаз болды. Триполи қадисі Фахр әл-Мүлк, Раймондқа бұрынғы қади сияқты көмектеспеді және Дамаск әмірі Дуқақтан, сондай-ақ Хомс губернаторынан жәрдем сұрады. Бірақ Дамаск пен Хомстан келген әскерлер Триполиға жеткен соң, дезертирлік жасады, ал қади сәуір айының басында жеңіліске ұшырап, жеті мың сарбазынан айрылды. Раймонд Триполиді басып ала алмады, бірақ Тортозаны жаулап алды, ол Триполиге қарсы болашақ барлық операциялардың базасы болды.
The siege of Jerusalem was a success and led to the foundation of the Kingdom of Jerusalem. Most crusaders returned home afterwards; a second movement set out, encouraged by the success of the First Crusade, but it was mostly annihilated by the Seljuk Turks in Anatolia. Raymond participated in this crusade as well, and returned to Syria after escaping from his defeat at the hands of Kilij Arslan I in Anatolia. He had with him only three hundred men. Fakhr al Mulk, qadi of Tripoli, was not as accommodating to Raymond as his predecessor had been, and called for assistance from Duqaq of Damascus and the governor of Homs. However, the troops from Damascus and Homs defected once they reached Tripoli, and the qadi was defeated at the beginning of April, losing seven thousand men. Raymond could not take Tripoli itself, but captured Tortosa, which became the base of all future operations against Tripoli.
Қоршау
Келесі жылы Реймонд византиялық инженерлердің көмегімен Триполинің ішкі аймақтарға қатынасын кесу үшін Монс Перегрин, "Саяхатшылар тауы" немесе "Qalaat Saint Gilles" ("Сен-Жилль бекінісі") салды. Генуялық Хью Эмбриакомен бірге Реймонд Гибелетті де жаулап алды. 1104 жылы Харран шайқасынан кейін Фахр әл-Мүлк Иерусалимнің бұрынғы Ортоқид әкімі Сокманнан көмек сұрады; Сокман Сирияға жорық жасады, бірақ үйіне қайтаруға мәжбүр болды. Содан кейін Фахр әл-Мүлк 1104 жылдың қыркүйегінде Монс Перегринге шабуыл жасап, көптеген франктерді өлтірді және бекіністің бір бөлігін өртеп жіберді. Реймонд ауыр жарақат алды және бес айдан кейін, 1105 жылдың ақпанында қайтыс болды. Оның орнын оның жүрегі туысы Вильям Иордан, Сердания графы басты. Өлім төсегінде Реймонд қадимен келісімге келді: егер ол бекініске шабуылдауды тоқтатса, крестоносшылар Триполи саудасына және тауарларына кедергі келтіруді тоқтатады. Қади келісімге келді. 1108 жылы құрлықпен қоршалғандарға азық-түлік жеткізу қиын болды. Көптеген тұрғындар Хомс, Тир және Дамаск қалаларына қашуға тырысты. Қаланың абыройлы азаматтары, франктерге қалаға азық-түлік қалай жеткізілетінін көрсетіп, қаланы сатқандары крестоносшылар лагерінде жазаланды. Фахр әл-Мүлк, Селжүк сұлтаны Мехмед I-ден көмек күтіп, наурыздың соңында Бағдатқа бес жүз әскер және көптеген сыйлықтармен барды. Ол Дуқақ қайтыс болғаннан кейін Тогтегин билік ететін Дамаск арқылы өтті және оны құшақ жайып қарсы алды. Бағдатта сұлтан оны зор тоймен қарсы алды, бірақ Мосулда мұрагерлік дау болғандықтан Триполиге уақыт болмады. Фахр әл-Мүлк тамыз айында Дамаскқа оралды, онда Триполи Мысыр визирі Әл-Афдал Шаханшахтың уәлісі Шараф ад-Даула ибн Әби әл-Тайыпқа, оның қайтуын күтуден шаршаған ақсүйектер арқылы берілгенін білді. Келесі жылы франктер Триполидің сыртында Иерусалимнің Балдуин I, Эдессаның Балдуин II, Антиохияның регенті Танкред, Вильям Иордан және Реймонд IV-нің үлкен ұлы Бертран Тулузалық басшылығымен күш жинады, олар жақында Генуя, Пиза және Прованс әскерлерімен келді. Триполи Мысырдан күш-қуат күткеніне көз жеткізбеді. Қала қабырғаларының астындағы дау кезінде шешілген және Иерусалимнің Балдуины төрелік еткен келісім қаланы жаулауға мүмкіндік берді: Триполи графтығы екі талапкерге, Вильям Иорданға, Антиохия княздығының вассалы ретінде және Бертранға, Иерусалимнің вассалы ретінде бөлінді. Қала 12 шілдеде құлап, крестоносшылар тонады. Дар-эль-Илм кітапханасының жүз мың кітабы "әрекетсіз" деп танылып, өртелді. Мысыр флоты сегіз сағат кешігіп келді. Тұрғындардың көпшілігі құлға айналды, ал қалғандары мүлкінен айырылып, қуылды. Реймонд IV-нің заңсыз ұлы Бертран 1110 жылы Вильям Иорданды өлтірді және қаланың үштен екі бөлігін өзіне алды, ал қалған үштен бір бөлігі генуялықтарға берілді. Осылайша Триполи крестоносшылар мемлекетіне айналды; Жерорта теңізінің жағалауының қалған бөлігі крестоносшылардың қолына түсті немесе келесі бірнеше жыл ішінде Сидонды 1110 жылы және Тирді 1124 жылы жаулау арқылы оларға өтеді.
The following year, Raymond, with the aid of Byzantine engineers, constructed Mons Peregrinus, "Pilgrim's mountain" or "Qalaat Saint Gilles" ("fortress of Saint Gilles"), in order to block Tripoli's access inland. With the Genoese Hugh Embriaco, Raymond also seized Gibelet. After the Battle of Harran in 1104, Fakhr al Mulk asked Sokman, the former Ortoqid governor of Jerusalem, to intervene; Sokman marched into Syria but was forced to return home. Fakhr al Mulk then attacked Mons Peregrinus in September 1104, killing many of the Franks and burning down one wing of the fortress. Raymond himself was badly wounded, and died five months later in February 1105. He was replaced as leader by his nephew William Jordan, count of Cerdanya. On his deathbed, Raymond had reached an agreement with the qadi: if he would stop attacking the fortress, the crusaders would stop impeding Tripolitanian trade and merchandise. The qadi accepted. In 1108, it became more and more difficult to bring food to the besieged by land. Many citizens sought to flee to Homs, Tyre, and Damascus. The nobles of the city, who had betrayed the city to the Franks by showing them how it was being resupplied with food, were executed in the crusader camp. Fakhr al Mulk, left to wait for help from the Seljuk sultan Mehmed I, went to Baghdad at the end of March with five hundred troops and many gifts. He passed through Damascus, now governed by Toghtegin after the death of Duqaq, and was welcomed with open arms. In Baghdad, the sultan received him with great spectacle, but had no time for Tripoli while there was a succession dispute in Mosul. Fakhr al Mulk returned to Damascus in August, where he learned Tripoli had been handed over to Sharaf ad Dawla ibn Abi al Tayyib, wali of al Afdal Shahanshah, vizier of Egypt, by the nobles, who were tired of waiting for him to return. The next year, the Franks gathered in force outside Tripoli, led by Baldwin I of Jerusalem, Baldwin II of Edessa, Tancred, regent of Antioch, William Jordan, and Raymond IV's eldest son Bertrand of Toulouse, who had recently arrived with fresh Genoan, Pisan and Provençal troops. Tripoli waited in vain for reinforcements from Egypt. A compromise decided in the course of a dispute beneath the walls of the city, and arbitrated by Baldwin of Jerusalem, allowed the city to be captured: the County of Tripoli would be divided between the two claimants, William Jordan, as a vassal of the Principality of Antioch, and Bertrand, as a vassal of Jerusalem. The city crumbled on July 12, and was sacked by the crusaders. One hundred thousand volumes of the Dar em Ilm library were deemed "impious" and burned. The Egyptian fleet arrived eight hours too late. Most of the inhabitants were enslaved, the others were deprived of their possessions and expelled. Bertrand, Raymond IV's illegitimate son, had William Jordan assassinated in 1110 and claimed two thirds of the city for himself, with the other third falling to the Genoans. Thus Tripoli became a crusader state; the rest of the Mediterranean coast had already fallen to the crusaders or would pass to them within the next few years, with the capture of Sidon in 1110 and Tyre in 1124.