Кіріспе
Қанды спорт
Тышқан аулау – тұтқынға алынған тышқандарды жабық кеңістікте босату арқылы жүзеге асырылатын, көрермендердің иттың (көбінесе терьер) тышқандарды өлтіруге қанша уақыт кететініне тікелей тікелей ставка жасайтын қанды спорт. Көбінесе екі ит жарысады, ал жеңімпаз ақшалай сыйлық алады. Қазір көптеген елде бұл заңсыз.
Тарих
1835 жылы Ұлыбритания Парламенті «Жануарларға қатыгездік туралы» 1835 жылғы заңды қабылдады, ол бұқа, аю және басқа да ірі сүтқоректілерді қоздырып ұстауға тыйым салды. Дегенмен, бұл заң егеуқырларды қоздырып ұстауға қатысты қолданылмады, нәтижесінде жарыстар құмар ойын түрінде кеңінен таралды. Бұл спорт Ирландияда 1835 жылға дейін де өте танымал болды, себебі үлкен қалаларда, әсіресе Дублин мен Белфастта жер жетіспеді. Кейбір отбасылар қалалар мен елді мекендерде кездесетін көптеген зиянды жәндіктерден пайда табуға тырысты. 1835 жылдан кейін көптеген елдер бұл спортты қабылдады, ал Англия қатысушылар саны бойынша ең алдыңғы қатарда болды. Бір кезде Лондонда кем дегенде 70 тышқан айқас алаңы болған.
Атмосфера
Джеймс Вентворт Дэй, егеуқырлар спортының жақтасы, сол кездегі Лондонның соңғы тышқан қазбаларының бірінде болған тәжірибесі мен атмосферасын сипаттады. Бұл шағын, кіршік, лас орын болатын, Лондонның Кембридж циркінің ортасында. Сіз шіріген ағаш сатыдан төмен түсіп, екі үйдің жертөлелерін біріктіру арқылы жасалған үлкен, жер асты қуысына кіретін едіңіз. Қуыс түтінге, тышқандардың, иттің және лас адамдардың жағымсыз иісіне толы болды. Ескі, ашыған сыраның иісі мүлдем басып тастады. Газ шамдары қуыстың ортасын жарықтандырды, кішкентай римдік цирк аренасына ұқсас ағаш қоршаулармен шеңберленген сақина, ал бір-біріне орналасқан ағаш трибуналар төбеге дейін қадам-қадаммен көтерілді. Бұл иттер мен қосылған шайқастар мен тышқандарды өлтіруге арналған қазба болды. Жүз тышқан оған тасталды; үлкен ставкалары бір минут ішінде қай иттің көбірек тышқанды өлтіре алатынына байланысты жасалды. Иттер үлгілі түрде жұмыс істеді, ұстап, лақтырып, тышқан үшін бәрі аяқталды. Әсіресе дағдылы иттермен бір уақытта екі өлі тышқан әуеге ұшып кетті.
Ережелер
Шенеуніктердің арасында төреші мен уақытты бақылаушы болды. Тышқандардың қашып кетпеуі үшін, кейде орлардың үсті сым тормен жабылып, қабырғаларына қосымша қауіпсіздік құрылғылары орнатылатын. Ережелер әр кездесуде өзгеріп отыратын. Бір нұсқасында, әрбір итке оның салмағына қарай белгілі бір салмақ артықшылығы берілетін. Бәйгеге қатысқан ит, белгіленген уақыт ішінде өзінің салмағына тең тышқандарды өлтіруге тиіс болды. Көрсетілген санды тышқандар босатылып, ит рингке жіберілді. Сағат ит жерге тиген сәтте басталатын. Ит соңғы тышқанды ұстағанда, оның иесі оны ұстап алып, сағат тоқтатылды. Әлі тірі деп саналған тышқандар төрешінің алдындағы үстелге дөңгелек етіп жайылды. Төреші содан кейін жануарлардың құйрығын таяқпен үш рет ұрып, тексерді. Егер тышқан дөңгелектен шығып кетсе, ол тірі деп есептелді. Тірі тышқандарды әдейілеп жем ретінде пайдаланды.
Техника
Жылдам жүретін иттер басымдыққа ие болды. Олар бір рет шағып бақты. Бұл процесті "қойышпенді иттердің қойынды біріктіріп, оларды жеке-жеке суға малып шығару сияқты" деп сипаттаған, онда иттер тышқандарды бір жерге жинап, топтан қашқан тышқанды жылдам шағып өлтіретін. Манчестер терьері, Йоркшир терьері және Стаффордшир бұқа терьері. Осы тышқан аулаушы иттерді өсірудегі қамқорлық деңгейі олардың тегінен анық көрінеді, сапалы өсіру бизнес мүмкіндіктерін арттырды. Сол кездегі сәулетшіл өсірушілер жоғары құрметке ие болды. Қазіргі заманда Пламмер терьері тышқан аулаудағы ең бағалы тұқым деп есептеледі.
Жақсы .
Джек - 19-ғасырдың ортасынан аяғына дейін Нью-Йорктегі Кит Бернске тиесілі қара және қоңыр терьер. Джек - жабайы аң аулаушы, Бернс Джек 5 минут 40 секундта 100 жабайы аңды өлтіргенін айтады. Тышқан орнының көлемі 8 фут шаршы метр, қабырғасының биіктігі 4 фут. Бұл тышқандарға үлкен сұраныс тудырады, кейбір тышқан аулаушылар бір тышқанға 0,05 доллардан 0,12 долларға дейін табыс табады. "Ист-Ривердің бойында тышқандар көп, және Бернс қалаған мөлшерде көп табуға қиналмайды. Олар да, иттері де оған көңіл көтереді. Үйдің басты бөлмесі амфитеатр тәрізді орналасқан. Отырғыштар - ағаштан жасалған, ортасында бірнеше метр биіктігі бар дөңгелек ағаш қоршаумен қоршалған сақина немесе шұңқыр бар. Бірнеше тышқандар осы орға айналдырылады және олардың арасына ең жақсы тоқымадағы ит тасталады. Кішкентай тіршілік иесі бірден тышқандарды өлтіруге кіріседі, ол белгілі бір уақытта көптеген тышқандарды жояды деген ставкалар жасалады. Уақытты әдетте шағын жануар жасайды, ол жақсы танымал және үлкен сүйіктісі, қазылар алқасында тұрған, айқайлап жатқан, тәкаппарлар. Оқиғаға қарсы айқай-шу, ант беру және басқа да қуанышты көріністер жасалады. Кейбір ер адамдар итті қолына алып, қуаныштан көкірегіне қысып, оны адам сияқты сүйеді, бұл жануардың құрбандарының қанымен мазаланғанын ескермей, немқұрайды немесе абайсыз. Бұл көрініс сөзбен айтып жеткізуге болмайтын әбден қорқынышты". 1870 жылы 31 қарашада жануарларға қатыгездік жасауды болдырмау жөніндегі американдық қоғамның негізін қалаушы Генри Берг спортшы залына шабуыл жасап, Бернсті төрт жыл бұрын Нью-Йорк штатының заң шығарушы органы қабылдаған жануарларға қатыгездік жасау туралы заңға сәйкес тұтқындады. Спортшылар залы рейдтен кейін тұрақты түрде жабылып қалды. Түпнұсқа құрылыстың аз бөлігі қалған болса да, Спортшы залы Джозеф Роуз үйі мен дүкенінің орналасқан жерін иеленді, төрт бірлік сәнді пәтер үйі қазір жатыр және ол Сент-Полс часовнясы мен Моррис Джумель сарайдан кейін Манхэттендегі үшінші ең көне үй болып табылады.
"Rats are plentiful along the East River and Burns has no difficulty in procuring as many as he desires. These and his dogs furnish the entertainment in which he delights. The principal room of the house is arranged as an amphitheatre. The seats are rough wooden benches and in the centre is a ring or pit enclosed by a circular wooden fence several feet high. A number of rats are turned into this pit and a dog of the best ferret stock is thrown in amongst them. The little creature at once falls to work to kill the rats, bets being made that she will destroy, so many rats in a given time. The time is generally made by the little animal who is well known to and a great favorite with the yelling blasphemous wretches who line the benches. The performance is greeted with shouts oaths and other frantic demonstrations of delight. Some of the men will catch up the dog in their arms and press it to their bosom in a frenzy of joy or kiss it as if it were a human being unmindful or careless of the fact that all this while the animal is smeared with the blood of its victims. The scene is disgusting beyond description." On 31 November 1870, Henry Bergh the founder of the American Society for the Prevention of Cruelty to Animals raided the Sportsman's Hall and arrested Burns under an anti cruelty to animals law passed by the New York state legislature four years prior. The Sportsman Hall stayed permanently closed after the raid. Although little of the original structure remains, Sportsman's Hall occupied the land where the Joseph Rose House and Shop, a four unit luxury apartment house, now lies and is the third oldest house in Manhattan after St. Paul's Chapel and the Morris Jumel Mansion.
Құлдырау
Виктория патшайымының билігінің соңғы жартысында осы практикаға сын көбейді. Жануарларды қорғау қозғалысы бұл әдіске басқа жануарларды аулау түрлеріне қарсы болғандай қарсылық танытты. Тышқандарды зиянды жәндіктерден гөрі тірі жануарлар ретінде қарастыру туралы жағымды пікірлер пайда болды, сонымен қатар қалалық экожүйені сақтаудағы олардың пайдалы рөліне жаңа қызығушылық туды. (Тышқан аулаудың тоқырауынан кейін ғана тышқандар ауру таратумен байланысты болды. Ұлыбританиядағы соңғы ашық жарыс 1912 жылы Лестер қаласында өтті. Иесі сотталды және айыппұл төледі, сондай-ақ мұндай ойын-сауықтарды ешқашан ұйымдастырмайтынына сотқа уәде берді. Тышқандардың көбеюіне байланысты, бүгінде терьерлер әлемнің ірі қалаларында, оның ішінде Ұлыбританияда, АҚШ-та және Вьетнамда тышқандарды аулау және өлтіру үшін қолданылады. Тышқан аулау иттерін пайдалану – кеміргіштерді жоюдың ең экологиялық таза, гуманды және тиімді тәсілі саналады.