Кіріспе

электрондық тізбектер Көзді түрлендіру – әсіресе аралас көздері бар тізбектердің шешімін кернеу көздерін ток көздеріне, ал ток көздерін кернеу көздеріне айналдыру арқылы, Тивенин теоремасы мен Нортон теоремасын пайдаланып жеңілдету процесі.

Процесс

Көзді түрлендіру – Ом заңының көмегімен тізбектегі кедергімен жалғанған кернеу көзін алып, оны сол кедергімен параллель жалғанған ток көзімен ауыстыру, немесе керісінше. Түрлендірілген көздер бірдей саналады және тізбекте бір-бірімен алмастырылуы мүмкін. Көзді түрлендірулер тек кедергілік тізбектермен ғана шектелмейді. Оларды конденсаторлар мен индукторларды қамтитын тізбектерде де орындауға болады, тізбек элементтерін жиілік доменінде импеданстар мен көздер ретінде көрсету арқылы. Жалпы, көзді түрлендіру тұжырымы – Тевенин теоремасының ток көзіне, немесе Нортон теоремасының кернеу көзіне қолданылуы. Дегенмен, бұл көзді түрлендіру Тевенин және Нортон теоремаларының шарттарымен байланысты; атап айтқанда, жүктеме сызықтық сипатта болуы керек және тәуелді кернеу немесе ток көздерін қамтауы тиіс емес. Көзді түрлендірулер нақты ток көзі мен батарея сияқты нақты кернеу көзінің эквиваленттілігін пайдалану үшін қолданылады. Тевенин және Нортон теоремаларын қолдану эквиваленттілікпен байланысты шамаларды анықтайды. Атап айтқанда, нақты ток көзі берілген, яғни импеданспен параллель идеалдық ток көзі, көзді түрлендіруді қолдану нәтижесінде эквивалентті нақты кернеу көзі алынады, ол импеданспен тізбектегі идеалдық кернеу көзі болып табылады. Импеданс өз мәнін сақтайды, ал жаңа кернеу көзінің мәні Ом заңы бойынша идеалдық ток көзінің мәніне импеданстың көбейтілген шамасына тең болады. Сол сияқты, импедансы бар идеалдық кернеу көзін сол импеданспен параллель идеалдық ток көзіне түрлендіруге болады, онда жаңа идеалдық ток көзінің мәні болады.

Есептеу үлгісі

Ом заңы арқылы көздерді түрлендіруді есептеу оңай. Егер кедергімен тізбектелген кернеу көзі болса, кернеу көзінің шамасын кедергінің шамасына бөлу арқылы кедергімен параллель эквивалентті ток көзінің шамасын табуға болады. Керісі де дұрыс: егер кедергімен параллель ток көзі болса, ток көзінің шамасын кедергінің шамасына көбейту кедергімен тізбектелген эквивалентті кернеу көзін береді. Көзді түрлендірудің нақты мысалын 1-суретте көруге болады.

Теореманың қысқаша дәлелі

Трансформация бірегейлік теоремасынан туындайды. Аталған жағдайда, бұл екі қосқышы бар қара жәшіктің кернеуі мен тогы арасындағы бірмәнді, анықталған қатынасы болуы керек екенін білдіреді. Түрлендірудің жоғарыда аталған V-I қисығын беретінін және, демек, түрлендірудің дұрыс екенін тексеру оңай.