Кіріспе
Болаттан жасалған дөңгелекті тау-кеннің түрі
Төртінші өлшемді дөңгелекті тау-кен – жолаушылардың жолдың бағытына қарамастан, көлденең ось бойымен айналуын қамтамасыз ететін болаттан жасалған дөңгелекті тау-кеннің бір түрі. Вагонды белгілі бір бұрышқа бекітудің қажеті жоқ.
Тарих
Джон Ф. Марс, корпоративтік адвокат, 1995 жылы төртінші өлшемді дөңгелекті тау-кен тұжырымдамасын ойлап тапты және олардың айналатын орындық жүйелерінің технологиясына қатысты алты АҚШ патентіне ие: , , , , & Осы тұжырымдамада, жолдар айналу қозғалысын өздері бақылайды. 2002 жылы Six Flags Magic Mountain паркінде ашылған X2 төртінші өлшемді дөңгелекті тау-кені алғаш рет Алан Шилке жобалап, патенттеді. 2007 жылы Intamin ZacSpin деген атпен төртінші өлшемді дөңгелекті тау-кеннің басқа түрін ұсынды.
Arrow Dynamics және S&S Worldwide компаниясы
Arrow Dynamics төртінші өлшемді американ тауларын жасаған алғашқы компания болды, және осы ат осы аттракцион түріне берілді. Вагоншалардағы орындықтар бақыланатын айналу арқылы 360 градусқа алға немесе артқа бұрылуға қабілетті. Бұл жолдың төрт рельсі арқылы іске асырылады: екеуі қалыпты жұмыс істейді, ал екеуі орындықтардың айналуын басқарады. Орындықтардың айналуын басқаратын екі рельс, "X рельсі" деп аталады, олардың биіктігі жолға қатысты өзгереді және тісті дөңгелек механизмі арқылы вагоншаны айналдырады. Алғашқы орнатылған аттракцион, X, Six Flags Magic Mountain паркіндегі бастапқы X американ тауы 2008 жылы X2 болып қайта ашылды, жаңа, жеңіл вагоншалармен және жақсартылған сенімділік пен әсерлермен.
Intamin ZacSpin бірінші буыны
Intamin ZacSpin, Arrow Dynamics төртінші өлшемді аттракционына жауап ретінде әзірленді. Intamin және Arrow Dynamics/S&S Worldwide үлгілерінің арасындағы басты айырмашылықтар – орындықтардың бақыланбайтын айналуы (әр атқа міну әрқашан ерекше болады), қосымша рельс қажеттігінің жоқтығы және екі жүргізуші арқа-арқа отыратын жеке вагондар. Бұл жеке вагондар жүргізушілердің айналасында емес, олардың артындағы ортақ нүктеде айналатындықтан, жүргізушілердің дискомфорт сезіміне шағымдар тудырды. Тағы бір маңызды айырмашылық – бүйірлік қозғалыстардың болмауы. Осы себепті, кейбір әуесқойлар бұл аттракционды төртінші өлшемді аттракцион деп санамайды, себебі барлық қозғалыс екі өлшемді жазықтықта шектеледі. 2007 жылғы маусымда Финляндияның Хельсинки қаласындағы Линнанмякидегі Kirnu аттракционы ашылды және ол өзінің түріндегі алғашқы болды. Сол жылы Inferno аттракционы Испанияның Бенидорм қаласындағы Terra Mítica паркінде, дәл осындай ықшам орналасумен ашылды. 2009 жылы Insane аттракционы Швецияның Стокгольм қаласындағы Gröna Lund паркінде, басқаша жолмен орналастырылып ашылды. 2011 жылы АҚШ-тағы алғашқы ZacSpin аттракционы Six Flags Magic Mountain паркінде Green Lantern: First Flight деген атпен ашылды және ол DC Comics суперқаһарманының тақырыбында жасалған. Оның орналасуы Insane аттракционымен бірдей.
S&S еркін айналым
2012 жылдың соңында S&S Worldwide компаниясы "Free Spin" деп аталатын жаңа концепциясын таныстырды, ол Intamin ZacSpin аттракционына ұқсас. Әрбір көлікте екі қатар орындық бар, және әр қатар жеке-жеке айналады. Айналу осі әрбір жолаушының массалық орталығында орналасқандықтан, саяхатшылардың жайлылығы едәуір артады. ZacSpin сияқты, орындықтар еркін айналады, бірақ трассаның кейбір бөлімдерінде магниттер жүйесі бақыланатын кернеуге (инверсияға) мәжбүрлейді. 4D Free Spin аттракционының алғашқы орнатылуы 2015 жылы Six Flags Fiesta Texas паркіндегі Batman: The Ride болды.
Intamin ZacSpin екінші буыны
2016 жылы Intamin жаңартылған нұсқасын жариялады, ол Free Spin сияқты екі қатарлы тәуелсіз айналатын орындықтары бар және әрбір жолаушының масса орталығы арқылы айналатын осіне ие, бұл жолдардың жайлылығын арттыруға бағытталған.
Инверсияның екіжақтылығы
Рольдерлі тау-кендер қауымдастығында осы тау-кендердің айналуы рекордтар санасында инверсия болып есептеле ме, жоқ па деген тұрғысынан қызу пікірталас жүріп жатыр. Гиннес рекордтар кітабы Еджанайкаға 14 инверсиясымен рекордты берді. Дегенмен, Рольдік тау-кендер базасы сияқты, тау-кендерге арналған рекордтарды есептейтін басқа ұйымдар бұл талапты мойындамайды және тек жолдың инверсияларын ғана санайды, соның нәтижесінде Ұлыбританияның Стаффордшир облысындағы Алтон Тауэрс саябағындағы The Smiler атты тау-кеніне 14 рекорд тіркелді.