Кіріспе

Антлерс – АҚШ-тың Оклахома штатындағы Пушматаха округінің орталығы саналатын қала. 2020 жылғы АҚШ халық санағы бойынша халқы 2221 адамды құрайды. Қала, еліктердің тастаған мүйіздерімен әшекейленетін ағаш түрінің атымен аталып, еліктердің жиі баратын бұлақтың орнын көрсететін белгі саналады.

Тарих

Қазіргі Антлерс қаласының шегінде тарихқа дейінгі кезеңдегі қоныстану және шаруашылық белсенділіктерінің іздері табылды. Қаланың әртүрлі жерлерінен жебе ұштары табылып тұрады. Тарихқа дейінгі қоныстардың көпшілігі төбелерде орналасқан, оларды тұрғындар қорғану мақсатында пайдалануға ыңғайлы болған және денсаулыққа жақсы деп санаған. Миссисиппи мәдениетінің қонысы Спиро дөңесінде дамыды, ол 9 ғасырдың ортасынан 15 ғасырға дейін белсенді болды. Бұл мәдениеттің батысқа қарайғы ең шеткі орны және «Солтүстік Америкадағы ең маңызды археологиялық жаңалықтардың бірі» деп есептеледі. 80 акр жерді қамтитын бұл орын бүгінде Оклахома штатының жалғыз археологиялық паркі ретінде сақталған. Үнді аумағындағы адамдар егіншілікпен айналысып немесе жерден күнкөріс тауып отырған. Чокто тайпасы аз ғана жолдар салған немесе бұрынғы жолдарды жақсартқан. Фриско темір жолы Аумақ арқылы көлік құралының басты түрі болды. Ол 1960 жылдардың ортасында жолаушылар тасымалын тоқтатқанға дейін күніне алты пойыз (әр бағытта үш) қатынайтын. Жолаушылар темір жолының тоқтауы Антлерсті басқа елді мекендермен байланыстырған бірнеше тас жолдардың салынуынан кейін болды, оның ішінде АҚШ-тың 271 тас жолы, Оклахома штатының 7 және 2 тас жолдары. Антлерсте тоғысқан Индиан ұлты автожолының оңтүстік бөлігі 1970 жылы ашылды. Фриско темір жолы 1981 жылға дейін жүк тасымалын жүргізіп, содан кейін толығымен жабылып, рельстері алынып тасталды. Бұл кезеңде теміржол саласында жалпыға ортақ қайта құрылымдау және қысқарту жүргізілді. 1887 жылдың 26 тамызында Антлерс, Үнді аумағында АҚШ почта бөлімі ашылды. Американың алғашқы еуропалық қоныс салушысы, полковник Виктор М. Локк кіші, қаланың атының тарихын былай баяндады: Бір аң аулаушы күздің басында қазіргі Антлерс орналасқан бұлақ жанында "керемет бұғыны" өлтірді. Ол бұғының мүйіздерін бұлаққа жақын ағашқа іліп, басқа аңшыларға шақыру ретінде пайдаланды, олар да осылай істеді. Кейін теміржол қызметкерлері жаңа стансаны осы жердегі мүйіздерімен көзге түсетін ағашқа орайластырып, «Антлерс» деп атады. Чокто үкіметі кейбір еуропалық американдықтарға өз жерлеріне қоныстануға рұқсат берді, бірақ оларға ешқандай қорғау немесе мемлекеттік қызмет көрсетілмеді. 1890 жылдары АҚШ үкіметі қолдаудың ең төменгі деңгейін қамтамасыз ету үшін шаралар қабылдады. Ол Үндістан территориясындағы барлық бес өркениетті тайпаның жерлерінде жазба аудандарын құрды. Антлерс қазіргі Пушматаха, Чокто және МакКертен округтерінің көп бөлігін қамтитын 24-ші жазба ауданының жазба қаласы болды. Бұл аймақта тұратын американдық азаматтар сот жүйесінің негіздерімен қамтамасыз етілді, АҚШ соты жартылай жұмыс кестесі бойынша жұмыс істеді. Жазба қалашығының қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін Антлерсте АҚШ соты құрылды. Судьялар мен адвокаттарды қабылдау үшін үлкен ағаштан жасалған сот ғимараты салынды. Антлерс шағын үкіметтік бекетке айналды. Үнді аумағының соңғы күндері Вашингтондағы Республикалық партия билікте болды. Федералды судьялар, шерифтер, орынбасарлар және сот клерктері сол кездегі меценаттық практикаға сәйкес Республикалық партиямен тағайындалды. Бұрынғы Конфедерациялық штаттардан шығарылған жергілікті америкалықтардың көпшілігі Индиандық штат құру үмітімен Конфедерациямен одақтасты. Олар негізінен Демократиялық партияға жата берді. Оклахома штатының құрылуына дайындық мақсатында АҚШ үкіметі әрбір маңызды қаланы зерттеп, жер бедерін сызды. Антлерс 1901 жылы зерттелді және қала жоспары жасалды. Бұл аймақ штатқа қосылғаннан кейін, тұрғындар өз үйлері мен мүлкіне ресми меншік құқығын орната алады. Доуес заңы мен байланысты Кертис заңы бойынша АҚШ Оклахома штатын штат ретінде қабылдауға мүмкіндік беру үшін Үндістан территориясындағы барлық түпкілікті американдық ұлттар арасында өзгерістерді талап етті. Ассимиляция саясатының бір бөлігі ретінде, рулық үкіметтер таратылды және жергілікті американдықтардың жер иелігін жою үшін, қауымдық жерлердің рулық бақылауы тоқтатылды. Ал, жергілікті жерлер ру мүшелерінің жеке отбасыларына бөлінді. Қалған жерлерді үкімет «артық» деп жариялап, тіпті жергілікті тұрғындарға еместерге де сатты. Бұл сауда-саттықтан кейін америкалықтар жерлерінің көп бөлігін жоғалтты. 1907 жылдың 16 қарашасында Үндістан аумағы Оклахома штатына қосылды. Антлерс АҚШ-тың федералды соты қалашығы ретінде өзінің бағалы мәртебесін жоғалтты; және басқа жерлерде соттар құрылған кезде көптеген жұмыс орындары қаладан кетті. Көптеген тұрғындар басқа қалаларға жұмыс іздеп кеткен. Антлерс жергілікті курорттық қала ретінде танымал болды, өйткені ол Киамичи тауларына қақпа болды. Көптеген туристер балық аулауға, аң аулауға және қала мен жақын жердегі тауларда демалуға келді. Көптегендер Техас штатының Париж қаласынан келді. Бірнеше ондаған жылдар бойы тұрақты өсім болды. 1945 жылдың 12 сәуірінде Антлерс күшті дауылдан қирады. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай жылдам қозғалған дауыл қаланың оңтүстік жағындағы дүкендер мен үйлерді қиратты. Алпыт жеті адам қаза тауып, 300-ден астам адам жараланды. Антлерс орта мектебі денелерді қабылдау үшін уақытша морг ретінде пайдаланылды. Шығыс Мейн көшесінің 300-ші блогында Чокто тайпасының үлкен және тарихи қасиетті Агнес академиясы қирады. Екі қарындас қаза тапты, бірақ барлық студенттер аман қалды. Дауылдың салдары туралы хабарлар сол күні қайтыс болған президент Франклин Д. Рузвельттің қазасына байланысты жаңалықтармен жабылған. Бірақ федералдық үкімет Техас штатының Париж және Артур Сити қалалары арасында орналасқан Макси әскерлік базасынан Антлерске АҚШ армиясының әскерлерін жіберді. Әскерлер құтқару жұмыстарына, тәртіпті сақтауға және қираған орындарды тазалауға көмектесті. 1954 жылдың сәуір айында Антлерске ұқсас ауыр дауыл келді, нәтижесінде 40 адам қаза тапты. Ауа-райы мамандары кейіннен Антлерс даулының күшін Фудзита шкаласы бойынша ең жоғары санатқа, F5 деп жіктеді. Жергілікті тұрғындар қалаға екі дауыл келгенін айтты, куәгерлер екі құйынды көргендерін мәлімдеді. Антлерс даулының негізі жарты мильге дейін жетеді, ал жергілікті жерде байқалған екі құйынды бұлт үлкен құйынның ішінде болды. Антлерс F5 даулының күші соншалықты зор болды, қаладан шығысқа қарай 6 шақырымдағы Этель жолының қиылысында және Косомаға дейін көрініп, естілді. 1945 жылдан кейін қала АҚШ-тың басқа бөліктеріндегідей өсім мен жақсартуларға ие болды. Электр қуатының барлыққа қолжетімділігімен көптеген үйлерге кондиционерлер орнатылды, ал кейін шамамен барлық үйлерде теледидар пайда болды. Осы кезде әлеуметтік қарым-қатынастар өзгерді, өйткені адамдар мен отбасылар ойын-сауықтарын үй ішінде, емес, сыртта немесе қала орталығында таба бастады. 1975 жылы Р.С. Пруэтт Антлерстің шығыс жағындағы Ист Таун Вилладж ашып, елдің басқа бөліктеріндегідей ірі сауда орталықтарын қала орталығынан шығарып, үлкен нысандарға көшірді. Пруэтттің дүкені жаңа болды. Бірақ бірнеше жылдың ішінде саудагерлер Антлерстің тарихи қала орталығынан Ист Таун Вилладжға немесе басқа жерлерге көшіп, немесе толығымен жабылды. Сонымен қатар, Антлерс тұрғындары Wal-Mart дүкенінен көбірек таңдау мен төмен бағаларға ие болды. Соңғы жылдары Антлерсті «Main Street USA» деп жариялауға күш салынып, оның тарихи орталығын мақсатты орын ретінде қарастыруға және сәулетін бағалауға тырысуда. 1970 жылдардан бастап өрт сөндірушілердің салдарынан Антлерс көптеген дүкендерін жоғалтты, бұл қала орталығының сипатын өзгертті. Бірақ қалған ғимараттар берік кірпіштен жасалған және көне әсемдіктермен безендірілген. Соңғы жылдары саудагерлер 1960 жылдарғы шатырларды және жаңғырту шараларының нәтижесінде орнатылған басқа да құрылымдарды алып тастап, ғимараттарды олардың бірегей тарихи сипаттамасына қайтаруда. Соңғы жылдары Антлерс Фриско депосы мен Антлерс бұлағы тарихи орындардың тізіміне енгізілді, өйткені олар қаланың сәулеті мен тарихына үлес қосады.

География

АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 2,7 шаршы миль (7 км²), оның барлығы құрлық. Антлерс қаласының тарихи орталығы – жаңа кеңейтілген қала шекарасын есептемегенде – кем дегенде екі суайдырға орналасқан. Қаланың солтүстік-шығыс бөлігінде жауған жаңбыр Киамичи өзеніне тікелей солтүстікке қарай ағатын арналарға құяды. Бұл топырақ тасты, жер бетіне жақын жартасты қабаттар бар. Қаланың қалған бөлігінен ағатын сулар оңтүстікке қарай Бивер сағасына құятын арналар арқылы Киамичи өзеніне құяды. Бұл топырақ құмды. Антлерс қаласының орталығына көрінетін Стендпайп төбесі айтарлықтай биік және солтүстікке қарай Киамичи өзені аңғарына қарап тұрады.

Климат

Кёппен климаттық жіктеу жүйесіне сәйкес, Антлерс ылғалды субтропиктік климатқа ие, климат карталарында "Cfa" деп қысқартылады. Антлерсте тіркелген ең жоғары температура 1936 жылдың 10 тамызында, ал ең төменгі температура 1951 жылдың 2 ақпанында болған.

Демография

2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 2453 адам тұрды. Халық тығыздығы 1177 тұрғын үй құрады. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 78,13% ақ нәсілді, 1,84% афроамерикалық, 14,93% американдық үндістер, 0,08% азиялық, 0,31% басқа нәсілдерден және 4,70% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 1,76% құрады. 1068 шаңырақ бар, олардың 30,5% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 41,5% -ы бірге тұратын жұбайлар, 17,4% -ы күйеуі жоқ әйелдер басқаратын шаңырақтар, ал 38,9% -ы отбасы емес. Барлық шаңырақтардың 35,5% жеке тұлғалардан тұрады, ал 20,5% -ында 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрады. Шаңырақтың орташа мүше саны 2,28, ал отбасының орташа мүше саны 2,96 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас ерекшеліктері: 26,7% -ы 18 жасқа дейінгілер, 7,5% -ы 18-24 жас аралығындағылар, 23,7% -ы 25-44 жас аралығындағылар, 19,9% -ы 45-64 жас аралығындағылар және 22,3% -ы 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер. Орташа жас 38 жасқа тең. Әр 100 әйелге 78,1 еркек шамасында. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 72,4 еркек шамасында. Шаңырақтың орташа табысы 17 594 доллар, ал отбасының орташа табысы 22 684 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 23 958 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 16 688 долларға тең. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 11 285 долларды құрады. Отбасылардың 28,9% және халықтың 31,6% кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 42,7% және 65 жастан асқандардың 23,2% кедейлікте өмір сүреді.

Үкімет

Қала кеңес-басқарушы үкімет жүйесімен басқарылады. Қалалық кеңес бес мүшеден тұрады: қаланың төрт округінен сайланған бір мүшеден және жалпы қалалық округтен сайланған бір мүшеден. Қалалық әкімші, қалалық прокурор және қалалық судья кеңес тағайындамасымен қызметке орналасады. Қала әкімі де кеңес тағайындайды.

Білім

Қалада үш мектеп бар: Антлерс бастауыш мектебі (Кежеушіге дейін 5-сынып), Обуч орта мектебі (6-8 сынып) және Антлерс жоғары мектебі (9-12 сынып).