Кіріспе
Израильдік Нобель сыйлығының химия саласындағы лауреаты Дэн Шехтман (; 24 қаңтар 1941 жылы туған) – Технион – Израиль технология институтындағы Материалдар ғылымы профессоры, Филип Тобиас, АҚШ Энергетика министрлігінің Эймс Ұлттық зертханасының ғылыми қызметкері және Айова штаты университетіндегі Материалдар ғылымы профессоры. 1982 жылдың 8 сәуірінде Вашингтондағы АҚШ Ұлттық стандарттар бюросында демалыста болған кезде Шехтман икосаэдрлік фазаны ашты, бұл квазипериодтық кристалдардың жаңа саласын ашты. Ол квазикристалдарды ашқаны үшін 2011 жылы химия бойынша Нобель сыйлығымен марапатталды, осылайша химия саласында Нобель сыйлығын жеңіп алған алты израильдіктің бірі болды.
Dan Shechtman (; born January 24, 1941) is the Philip Tobias Professor of Materials Science at the Technion – Israel Institute of Technology, an Associate of the US Department of Energy's Ames National Laboratory, and Professor of Materials Science at Iowa State University. On April 8, 1982, while on sabbatical at the U. S. National Bureau of Standards in Washington, D. C., Shechtman discovered the icosahedral phase, which opened the new field of quasiperiodic crystals. He was awarded the 2011 Nobel Prize in Chemistry for the discovery of quasicrystals, making him one of six Israelis who have won the Nobel Prize in Chemistry.
Өмірбаян
Дан Шехтман 1941 жылы Тель-Авивте, сол кездегі Мандатты Палестинада дүниеге келді; қала 1948 жылы жаңадан құрылған Израиль мемлекетінің құрамына енді. Ол Петах-Тиква мен Рамат-Ганда еврей отбасында өскен. Оның ата-бабалары Екінші Алия кезінде (1904-1914) Палестинаға көшіп келіп, баспахана ашқан. Бала кезінде Шехтман Жюль Верннің "Сырлы арал" (1874) романына ғашы болды, оны көп рет оқыды. Оның балалық арманы – басты кейіпкер Сайрус Смит сияқты инженер болу еді. Мен бұл адамның жасай алатын ең жақсы нәрсе деп ойладым. Кітаптағы инженер механика мен физика білімімен қаруланып, аралда ешнәрседен толыққанды өмір салтын құрады. Мен де сондай болуды қаладым. Дан Шехтман Хайфа университетінің Кеңес беру және Адам дамуы кафедрасының меңгерушісі, психотерапия тақырыбында екі кітаптың авторы профессор Ципора Шехтманға үйленген. Олардың ұлы Йоав Шехтман (В. Э. Моернердің зертханасында докторантурадан кейінгі зерттеуші) және үш қызы бар: Тамар Финкельштейн (Израиль полициясы басшылығы орталығындағы ұйымдық психолог), Элла Шехтман Кори (клиникалық психология бойынша PhD) және Рут Дугуд Нево (сондай-ақ клиникалық психология бойынша PhD).
Shechtman is married to Prof. Tzipora Shechtman, Head of the Department of Counseling and Human Development at Haifa University, and author of two books on psychotherapy. They have a son Yoav Shechtman (a postdoctoral researcher in the lab of W. E. Moerner) and three daughters: Tamar Finkelstein (an organizational psychologist at the Israeli police leadership center), Ella Shechtman Cory (a PhD in clinical psychology), and Ruth Dougoud Nevo (also a PhD in clinical psychology).
Академиялық мансап
1966 жылы Технионда механикалық инженерия бакалавры, 1968 жылы материалдар инженериясы магистрі және 1972 жылы материалдар инженериясы докторы ғылымын қорғағаннан кейін,
2014 жылдан бері ол Томск политехникалық университетінің Халықаралық ғылыми кеңесінің төрағасы болып табылады.
Квазикристалдармен жұмыс
1984 жылы Шекман квазикристалдар туралы жариялаған зерттеулерінен бастап, 1994 жылы Лайнус Полинг қайтыс болғанға дейін, Шекман оның периодты емес интерпретациясына қарсылығын сезінді. "Бір уақыт бойы мен әлемге қарсы болдым", - деді ол. "Мен кристаллография негіздері бойынша лекциялар тыңдап, қысымға ұшырадым, мазақ етілдім. Менің жаңалығыма қарсы ең белсенді қарсылас – екі рет Нобель сыйлығын алған Лайнус Полинг болды, ол Америкалық химия қоғамының беделі және әлемдегі ең танымал ғалымдардың бірі еді. Ол өмірінің соңына дейін кристаллдардағы квазипериодизмге қарсы күресті. Ол жаңылысты, ал кейіннен оның жаңылысқанын білгенде, осы ғылыми тартыстың әр сәтін қызығушылықпен бақыладым". Лайнус Полингтің "Квазикристалдар деген нәрсе жоқ, тек квази ғалымдар бар" деген сөзі бар. Полинг 1981 жылы Х. Клейнерт пен К. Макидің квазикристалдардағы периодты емес икосаэдрлік фазаның мүмкіндігін көрсеткен мақаласынан хабарсыз болған сияқты (тарихи жазбаларға қараңыз). Шекманның зерттеу тобының жетекшісі оған "оқулықты қайта оқып шығуды" бұйырды, ал бірнеше күннен кейін "команданың абыройын түсіргені үшін" жұмыстан кетуін сұрады. Шекман өзін қабыланбаған сезінді. Нобель комитеті, Швеция Корольдік ғылым академиясы, "оның жаңалығы өте даулы болды" деді, бірақ оның жұмысы "ғалымдарды материяның табиғатын қайта қарастыруға мәжбүр етті". Квазикристалдар табиғатта да табылды. Квазипериодтық кристалл, немесе қысқасы, квазикристалл – реттелген, бірақ периодты емес құрылым. Квазикристаллдық үлгі барлық бос кеңістікті толықтыра алады, бірақ оның трансляциялық симметриясы жоқ. "Испаниядағы Альгамбра сарайындағы және Ирандағы Дарб-и-Имам қасиетті орнындағы ортағасырлық ислам мозаикаларындағы апериодтық мозаикалар ғалымдарға квазикристалдардың атомдық деңгейде қалай көрінетінін түсінуге көмектесті. Осы мозаикаларда, квазикристалдар сияқты, үлгілер тұрақты – математикалық ережелерге бағынады, бірақ олар ешқашан қайталанбайды". Бірақ қазіргі уақытта олардың технологиялық қолданысы жоқ. Нобель сыйлығының сомасы 10 миллион швед кронасын (шамамен 1,5 миллион доллар) құрады. Шекман Кнессетке үміткер болу үшін қажетті он депутаттың қолдауын алды. 2014 жылдың 10 маусымында өткен сайлауда оған бір ғана дауыс берілді. Бұл Израиль баспасөзі мен юмористтерін Шекманды "квази ғалым" деген сөзді еске түсіретін "квази президент" деп атауға итермеледі.
historical notes). The head of Shechtman's research group told him to "go back and read the textbook" and a couple of days later "asked him to leave for 'bringing disgrace' on the team." Shechtman felt rejected. The Nobel Committee at the Royal Swedish Academy of Sciences said that "his discovery was extremely controversial," but that his work "eventually forced scientists to reconsider their conception of the very nature of matter." Quasicrystals have also been found naturally. A quasiperiodic crystal, or, in short, quasicrystal, is a structure that is ordered but not periodic. A quasicrystalline pattern can continuously fill all available space, but it lacks translational symmetry. "Aperiodic mosaics, such as those found in the medieval Islamic mosaics of the Alhambra palace in Spain and the Darb i Imam shrine in Iran, have helped scientists understand what quasicrystals look like at the atomic level. In those mosaics, as in quasicrystals, the patterns are regular – they follow mathematical rules – but they never repeat themselves." but presently have no technological applications. The Nobel prize was 10 million Swedish krona (approximately $1.5 million). Shechtman received the endorsement of the ten Members of Knesset required to run. In the elections, held on June 10, 2014, he was awarded only one vote. This led Israeli press and Israeli humorists to qualify Shechtman as "quasi president" in reference to the "quasi scientist" quote.