Кіріспе

Америкалық жылқы тұқымы

Чинкотейг пониі, сондай-ақ Ассатейг атты деп те аталады, АҚШ-тың Вирджиния және Мэриленд штаттарындағы Ассатейг аралында жартылай жабайы немесе жабайы популяцияда дамыған және қазір өмір сүретін жылқы тұқымы. Чинкотейг пониі – Америка Құрама Штаттарында кездесетін көптеген жабайы жылқы тұқымдарының бірі. Бұл тұқымды жылқы туралы кітаптардың авторы Маргарита Генридің 1947 жылы жарық көрген «Чинкотейгтің Мистиі» романдары және Мисти атты пони танымал етті. Көбінесе Чинкотейг понилері деп белгілі болғанымен, жабайы понилер Ассатейг аралында өмір сүреді. Аралдың барлығы федералды үкіметке тиесілі және Мэриленд/Вирджиния штатының шекарасында қоршаумен бөлінген. Қоршаудың Вирджиния жағында шамамен 150, ал Мэриленд жағында 80 пони өмір сүреді. Бұл үйірлер екі түрлі федералды агенттік басқаратын жерде тіршілік етеді, олардың басқару стратегиялары әртүрлі. Мэриленд үйіріндегі понилер (Ұлттық саябақтар қызметінің әдебиетінде Ассатейг жылқылары деп аталады) Ассатейг аралы ұлттық жағажайында өмір сүреді. Олар, әдетте, жабайы жануарлар ретінде қарастырылады және аралдағы басқа түрлерге қарағанда артық көмек көрсетілмейді, тек популяцияның өсімін тежеу үшін контрацепциялық ем қолданылады. Керісінше, Вирджиния үйірі (Чинкотейг понилері деп аталады) Чинкотейг ұлттық жануарлар қорығында орналасқан және оған Чинкотейг ерікті өрт сөндіру бригадасы иелік етеді. Вирджиния понилері жылына екі рет ветеринарлық тексеруден өтеді, бұл оларды аукционда сатылған жағдайда жалпы жылқы популяциясында өмір сүруге дайындайды. Ассатейг аралында шамамен 300 жабайы пони өмір сүрсе, аралдан тыс жерде жеке тәрбиешілер сатып алған немесе өсірген 1000-ға жуық пони бар. 2023 жылдың 1 шілдесінен күшіне енген Вирджиния кодексінің 1 510-бабына сәйкес, Вирджиния штатының Бас Ассамблеясы Чинкотейг пони тұқымын Вирджиния штатының ресми пониі деп жариялады.

Тұқымның ерекшеліктері

Фенотиптік тұрғыдан жылқылар болса да, Чинкотейг көбінесе пони тұқымы деп аталады. Чинкотейгтер жабайы күйінде орташа етеді, бірақ үйретілгенде және жақсы тамақтанумен қамтамасыз етілгенде кем дегенде дейін өседі. Олардың салмағы шамамен болады. Тұқымда барлық толық түстер, сондай-ақ панто өрнектері кездеседі, леопард кешенінен басқа. Жыл сайынғы аукционда пинто түстес аттар ең көп ақшаға сатылады және тұқымды жақсы көретіндердің сүйіктісі болып табылады, себебі осы түстің өрнегі 1947 жылы пони кітаптарының авторы Маргарет Генридің «Чинкотейгтің тұманды жасы» кітабында танымал болды. Аралдық Чинкотейгтер тұзды батпақ өсімдіктерімен және бұталармен қоректенеді. Бұл нашар сапалы (және көбінесе маусымдық түрде жетіспейтін) тағамдық көз – бақылаусыз селекциямен бірігіп, Чинкотейгте дене бітімінің кемшіліктеріне бейімділікті тудырды; 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында жаңа қандық желілер енгізіле бастады. Чинкотейг тобына сыртқы қан қосылуының нәтижесінде физикалық сипаттамаларында және дене бітімінде кейбір өзгерістер бар. Жалпы, тұқымның бет пішіні тік немесе сәл иіңкі болып келеді, маңдайы кең, мойны мен кеудесі нәзік. Иықтары жақсы бұрышталған, қабырғалары дөңгелек, кеудесі кең, арқасы қысқа және жамбасы кең. Құрпы дөңгелек, құйрығы қалың және төмен орналасқан. Тұқымның аяқтары тік, жақсы және тығыз сүйектері бар, бұл оларды берік етеді. Үйретілген Чинкотейгтер ақылды және ұсынуға дайын деп есептеледі.

Тарих

Аңыз бойынша, Чинокотег понилері 16 ғасырда Перуға жол аясында Вирджиния жағалауында кемеге іліккен испан жылқыларынан тараған. Тағы бір әңгімеде олар аралға пираттар қалдырған жылқылардан тараған делінеді. Басқа да деректер олардың ата-тегі 17 ғасырда материктің шаруалары әкелген жылқылар екенін көрсетеді. Аралдардағы малға салық немесе қоршау заңдары қолданылмағандықтан, шошқа, қой, сиыр және жылқы сияқты көптеген жануарлар аралдарға әкелінді. Ұлттық саябақтар қызметі жылқылардың 17 ғасырда аралға әкелінген деген теорияны ұстанады. Бірақ 2022 жылы Пуэрто-Риконың Пуэрто-Реал қаласынан табылған 500 жылдық испан жылқысының тісіне жасалған ДНК зерттеуі, оның ең жақын генетикалық туысы Чинокотег пониі екенін көрсетті, бұл понилердің колониялық испан жылқысынан тарағанын растады. 1900 жылдардың басында олар американдық революцияға дейін аралдарда болғаны айтылды және сол кезде "өте кішкентай, бірақ олардың көптегені өте үйлесімді, әрекет және төзімділікке қабілетті" деп сипатталды. 1800 жылдардың басында Вирджинияның губернаторы Генри А. Уайз бір автордың "Чинокотег туралы ең алғашқы жазба" деп атаған мәлімдеме жасады. 1835 жылы понилерді ұстау дәстүрі басталды, онда жергілікті тұрғындар бірнеше понилерді ұстап, материкке көшірді. 1924 жылы Чинокотег ерікті өрт сөндіру бригадасы алғашқы ресми "Пони ұстау күнін" өткізді, онда понилер өрт сөндіру құралдарын сатып алу үшін аукционға қойылды. Кейбір жас понилер жаттығу, міну және жалпы үйрету сияқты мақсаттар үшін қолданылады, көптеген понилер ақырында бағалы және адал жануарларға айналады. Бұл жылдық іс-шара қазірге дейін үзіліссіз жалғасып келеді. 1920 жылдары, мал басы әртүрлі агенттіктермен басқарылмас бұрын, көптеген конформациялық кемшіліктер анықталды - бақылаусыз селекцияның салдары. Бұл аралдардағы шектеулі және нашар сапалы жемнің салдарынан болды, бірақ бұл қатал орта тек ең мықты және бейімделгіш понилердің тірі қалуына мүмкіндік берді. Уэльс пониі мен Шетланд пониінің қаны малдың сапасын жақсарту үшін қосылды. Үйіршікке ерекше үлгілер беру үшін және тұқымның жылқыға ұқсас фенотипіне ықпал ету үшін пинто түстес жылқылар енгізілді. 1939 жылы Жерді басқару бюросына тиесілі жиырма мустанг әкелінді. Араб қаны тұқымға нәзіктік пен биіктік қосу және аяқтарын ұзарту ниетімен қосылды. Морган жылқысы, толыққанды тұқымдық, американдық кварталдық жылқы, американдық бояулы жылқы, канадалық жылқы, мустанг, испан мустангының қаны да селекция арқылы қосылды. Чинокотег пониінің тарихы Солтүстік Каролинаның жағалауындағы Шеклфорд банкірі аттарымен ұқсас. Алайда, Шеклфорд – сыртқы қан қосылмаған оқшауланған топ. Аралдың өзі де өзгеріске ұшырады. Бір кезде арал Фенвик аралының ең оңтүстік нүктесімен байланысты болған. 1933 жылдың тамызында дауыл Мэриленд штатының Оушен-Сити қаласының оңтүстігінде шығанақ жасап, екі жерді бөліп тастады. Дауылдан кейін 1933-1935 жылдар аралығында шығанақты навигациялық арна ретінде сақтау үшін жасанды жағажайлар жүйесі салынды. Жағажайлардың құм қозғалысына кедергі келтіруі салдарынан арал батысқа қарай жылды, ал екі құрлық енді бір-бірінен шақырымдармен алыс. Үлкен төлдер келесі күні аукционға қойылады, ал малдың көп бөлігі, жас төлдерді қоса алғанда, жұма күні Ассатегке қайтарылады. 2015 жылғы мәліметтер бойынша, пониге төленген ең жоғары баға 25 000 доллар, ең төменгі баға 500 доллар болды. Кейбір понилер "қайта сатып алу" шартымен сатып алынады, онда сатушы ақшаны өрт сөндіру бөліміне сыйлайды, бірақ пониді Ассатег аралына қайтаруға рұқсат береді. 2020 жылдан 2021 жылға дейін Чинокотег жылдық пони аукционы COVID-19 пандемиясының салдарынан онлайн режимінде өтті, ал понилерді суға жіберу шарасы Екінші дүниежүзілік соғыстан бері алғаш рет тоқтатылды. 2020 жылғы онлайн аукционда 68 пони сатылымынан 388 000 доллар жиналды, ал 2021 жылғы онлайн аукционда 75 пони, оның ішінде 10 қайта сатып алынған пони 416 950 долларға сатылды. 2022 жылы аукцион қайтадан жеке өткізіліп, 63 пони сатудан рекордтық 450 200 доллар жиналды, оның ішінде 10 қайта сатып алынған пони болды. Бір пониге орташа баға шамамен 7000 долларға жетті, ең жоғары баға 32 000 доллар, ең төменгі баға 2500 доллар болды.

Тұқымдық тізілім және оны сақтау

Ұлттық Чинкотег Пони Ассоциациясы (NCPA) 1985 жылы құрылды, ал Халықаралық Чинкотег Пони Ассоциациясы және Реестрі (ICPAR) 2021 жылы құрылды. Ассоциациялар тұқымдық кітапты жүргізеді және жыл сайынғы өрт сөндірушілер компаниясының аукционынан алынған понилерді, сондай-ақ жеке шаруалардың понилерін тіркеуден өткізеді. ICPAR жеке шаруалардан алынған жартылай Чинкотег понилерін тіркеуге қабылдайды. Чинкотег Пони Ассоциациясы (CPA) 1994 жылы Чинкотег ерікті өрт сөндіру компаниясымен құрылды және 2012 жылы жабылды. Көптеген понилер бірнеше ассоциацияда тіркелген, әсіресе егер олар басқа жылқы тұқымдарымен будандастырылған жартылай Чинкотег понилері болса. Чинкотег аралынан тыс жерде жеке тұлғалардың меншігінде 1000-нан астам Чинкотег понилері бар, олар АҚШ және Канада бойынша тараған.

Менеджмент

Чинкотейг аралының барлығы Вирджиния штатының шекарасында орналасқан, ал Ассатейг аралы екі штат арасында бөлінеді – Мэриленд штатының үлкен солтүстік бөлігі және Вирджинияның кішігірім оңтүстік бөлігі. Ассатейг аралында екі бөлек топта понилер өмір сүреді, оларды Мэриленд және Вирджиния штатының шекарасымен өтетін қоршау бөліп тұрады. Бір түбірден тараған болса да, Мэриленд штатының жабайы понилері «Ассатег жылқылары» деп аталады және оларды Ұлттық саябақтар қызметі күзетеді. Вирджиниядағы жабайы понилер «Чинкотейг понилері» деп аталады және олар Чинкотейг ерікті өрт сөндіру бөліміне тиесілі. Ассатейгтің Мэриленд бөлігінде сондай-ақ Ассатейг мемлекеттік паркі орналасқан, бұл понилердің еркін жүруіне рұқсат етілген мемлекеттік жер, бірақ штат оларды басқаруға көп немесе ешқандай қатыспайды. Екі топтағы жабайы понилер кішкентай топтарға бірігеді, көбінесе олар бір бие, бірнеше қосылған биелер мен олардың төлдерінен тұрады. Ассатейг понилерінің рационының негізгі бөлігін тұзды батпақтарда өсетін қалың шөп – құбырлы шөп құрайды, ол олардың тамағының шамамен 80 пайызын білдіреді. Бұл рационды жусан гүлдері, байберри, жасыл өрім, американдық жағажай шөбі, теңіз шөптері және уытты лоза сияқты басқа өсімдіктермен толықтырады. Чинкотейг понилеріне диетасының тұздылығына байланысты көптеген жылқыларға қарағанда екі есе көп су қажет. Ішетін судың көп мөлшері көптеген понилердің ісіп кеткен немесе семіз көрінуіне себеп болады.

Мэриленд үйі

Мэриленд үйірі, көбінесе Ассатейг үйірі деп аталады, Ұлттық саябақтар қызметіне тиесілі және олардың басқаруында. Оның салыстырмалы түрде шағын және табиғи түрде шектелген аумақта орналасуы ғылыми зерттеулер үшін өте қолайлы жағдай жасады. 1970 жылдардың соңынан бері ғалымдар бұл үйірді жабайы жылқылардың мінез-құлқы, әлеуметтік құрылымы, экологиясы, қашықтықтан контрацепция қолдану және жүктілікті анықтау, сондай-ақ адамның араласуының басқа жабайы жануарлар популяцияларына тигізетін әсері туралы зерттеулер жүргізу үшін пайдаланды. Әлем бойынша Чинкотег понилерінің Мэриленд үйірі сияқты ұзақ мерзімге және егжей-тегжейлі зерттелген жануарлар популяциялары санаулы. 1968 жыл мен 1997 жыл аралығында үйірдің саны 28-ден 165-ке дейін өсті, бірақ шамадан тыс жайылым олардың тіршілік ортасына кері әсер етті. Халықтың санын басқару мақсатында ұзақ мерзімді, гормоналды емес контрацепция қолданылды, және жеті жылдық сынақтарда оның тиімділігі 95 пайызды құрады. 1995 жылы басқару деңгейінде қолданыла бастаған, бірақ 1989 жылдан бастап шағын дозаларда қолданылған бұл контрацепция жүктілікке және бала емізуге байланысты стресті азайту арқылы ересек аналық жылқылардың денсаулығын жақсартуға және өмір сүру ұзақтығын арттыруға да тиімді екені дәлелденді. 1990 жылдан бері үйірдің жалпы денсаулығы жақсарды, өлім-жітім көрсеткіші төмендеді, және қазір 20 жастан асқан, тіпті кейбіреулері 25 жастан аскан ересек понилер де кездеседі. Инъекция жасалған жерде 0,2 пайыздық абсцесс пайда болуы мүмкін, бірақ әдетте ол екі апта ішінде жазылады. Екі және төрт жас аралығындағы әрбір аналыққа контрацепция жасалады, содан кейін ол бие тауып алғанға дейін емдеу тоқтатылады. Ол үйірдің генетикалық құрамында лайықты өкілдік алған соң, өмірінің соңына дейін жыл сайын емделеді. Контрацепция енгізілгеннен кейін үйірдің саны 2001-2005 жылдары 175-ке дейін өсті, бірақ 2009 жылы шамамен 130-ға дейін төмендеді. 2009 жылы жүргізілген зерттеуде үйірдің митохондриялық ДНК-сының әртүрлілігі өте төмен екендігі анықталды, бұл олардың оқшауланғандығына байланысты, бірақ олардың ядролық генетикалық әртүрлілігі материктегі тұқымдарға ұқсас деңгейде сақталды.

Вирджиния отары

Вирджиния үйірі, көбінесе Чинкотейг үйірі деп аталады, Чинкотейг ерікті өрт сөндіру компаниясына тиесілі және басқарылады. АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі (FWS) пониктерге Ассатейг аралында арнайы жайылымдық рұқсатпен өмір сүруге мүмкіндік береді, бұл Чинкотейг ұлттық жабайы табиғат қорығында шамамен 150 ересек поникке рұқсат береді. Жыл сайын Чинкотейг үйірінде 60-70 аралығында жас тоқтылар дүниеге келеді. Жылдық Пони Пеннингтер үйірдің санын шамамен 150 малға дейін сақтау үшін қолданылады. 1943 жылдан бері FWS аралда жабайы құстарды қорғау және олардың санын арттыру жұмыстарын жүргізіп келеді, бірақ олардың күш-жігері кейде Чинкотейг үйірін қауіпке ұшыратты. FWS-тың қоршауларды орнатуы салдарынан пониктердің жайылуға қолжетімді жері азайды. Бұл қоршаулар оларды теңізге жетуден де тоқтатады, олар көбінесе масалар сияқты тістейтін жәндіктерден қашу үшін теңізге баратын. 1962 жылы бірнеше пони су тасқынынан қоршауда қалып, дауыл кезінде теңізге айдалып, қаза тапты. Мэриленд үйірінен өзгеше, аралдың Вирджиния жағындағы пониктер жолдардан қоршалған, бұл автокөлік апаттарын болдырмау және келушілерді пониктерді тамақтандырудан аулақ ұстау үшін жасалған. 2023 жылдың ақпан айында Биби отбасы 100 жылдан астам уақыт бойы иеленген Биби ранчосын сатуға шешім қабылдады. Олар бірнеше құрылыс салушылардан ұсыныстар алды, бірақ ферманы сақтауға бағытталмаған ұсыныстарды қабылдамады. 2023 жылдың сәуір айының мәліметі бойынша, 10 акрлық жер қазір Чинкотейг аралы мұражайы мен Чинкотейг тұманды қорына 625 000 долларға сатылуға келісімшарт жасалған, осы орынды тарихи ескерткіш ретінде сақтау мақсатында.