Кіріспе

A15 фазалары (сонымен қатар β W немесе Cr3Si құрылым түрлері деп те аталады) – химиялық формуласы A3B (мұнда A – өткіш металл, ал B – кез келген элемент болуы мүмкін) және нақты бір құрылымы бар интерметалл қосылыстарының қатары. A15 фазасы Франк-Каспер фазалары отбасының да бір мүшесі болып табылады. Осы қосылыстардың көптегені шамамен , салыстырмалы түрде жоғары температурада суперөткізгіштікке ие және ондаған тесла (жүздеген килогаустар) магнит өрістерінде суперөткізгіш күйін сақтайды. Осындай суперөткізгіштік (II типтегі суперөткізгіштік) – зерттеудің маңызды саласы, себебі оның көптеген практикалық қолданыс орындары бар.

Тарих

А15 құрылымы алғаш рет 1931 жылы электролиттік жолмен жатқан вольфрам қабатын зерттегенде байқалды. β-вольфрам құрылымы вольфрамның аллотроптық түрі ме, әлде вольфрам субоксидінің құрылымы ма, деген мәселе ұзақ жылдар бойы талқыланды. Бірақ 1950 жылдан бері материал вольфрамның нағыз аллотропы екенін көрсететін көптеген жарияланымдар жарық көрді. A3B құрамындағы алғашқы металдар аралық қосылыс – 1933 жылы ашылған хром силициді Cr3Si. Келесі жылдары А15 құрылымына ие бірнеше қосылыстар табылған. Алайда, бұл қосылыстарға зерттеулерде үлкен қызығушылық болған жоқ. 1953 жылы ванадий силициді V3Si шамамен 17 К температурада суперөткізгіштік қасиеттерін көрсеткені анықталғаннан кейін жағдай өзгерді. Содан кейін тағы бірнеше А3В суперөткізгіштері табылды. Ниобий германийі 1973 жылдан 1986 жылы купратты суперөткізгіштер ашылғанға дейін 23,2 К ең жоғары температура бойынша рекордты ұстады. А15 фазалық материалдан сым жасау технологиясын енгізуге уақыт кетті. Бұл әдіс әлі де күрделі. Кейбір А15 фазалық материалдар NbZr және NbTi қорытпаларына қарағанда жоғары магнит өрісіне төтеп бере алады және жоғары сын температурасына ие болғанымен, NbTi өндірісі жеңіл болғандықтан көптеген қолдануларда осы материал қолданылады. Nb3Sn кейбір жоғары өрістік қолдануларда, мысалы, жоғары сапалы МРТ сканерлері мен ЯМР спектрометрлерінде пайдаланылады. А15 фазасының Вороной диаграммасының жеңілдетілген түрі үш өлшемді Эвклид кеңістігінің барлық мүмкін бөліністерінің арасында ең аз бет ауданына ие болып көрінеді. Бұл бөлініс, сондай-ақ Weaire–Phelan құрылымы деп аталады, көбінесе клатрат гидраттарында кездеседі.