Кристине Бонневи – Норвегияда ғылым докторы атанған тұңғыш әйел, генетика, эмбриология саласындағы ғалым, саяхатшы Тор Хейердалға кеңес берген саяси қайраткер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Норвегиялық биолог және саясаткер (1872–1948)
Norwegian biologist and politician (1872–1948)
Кристин Элизабет Хёух Бонневи (8 қазан 1872 – 30 тамыз 1948) – норвегиялық биолог. Ол Норвегияда ғылым докторы дәрежесін алған алғашқы әйел (және барлығы екінші әйел), Норвегияның алғашқы әйел профессоры, әйелдер құқықтары үшін күрескен белсенді және еркін ойлы либералдық партияның саясаткері болды. Оның ғылыми зерттеу салалары цитология, генетика және эмбриология болды. Норвегияда саяси лауазымға сайланған алғашқы әйелдердің қатарында болды. Ол өзінің аспиранты Тор Хейердалдың «Кон-Тики» салмен жасаған тарихи саяқатын ұсынды, бұл сапар Ослодағы «Кон-Тики» мұражайында мәңгі есте қалды.
Kristine Elisabet Heuch Bonnevie (8 October 1872 – 30 August 1948) was a Norwegian biologist. She was the first woman to graduate with a science doctorate in Norway (and the second woman overall), Norway's first woman professor, a women's rights activist, and a politician for the Free minded Liberal Party. Her fields of research were cytology, genetics, and embryology. She was among the first women to be elected to political office in Norway. She suggested the epic voyage of her graduate student Thor Heyerdahl on the raft Kon tiki, a voyage memorialized in the Kon Tiki Museum, Oslo.
Жастар, бастауыш және орта білім беру
Ол Анна Йоханна Даэ (1839–1876) және оның күйеуі Якоб Аалл Бонневидің (1838–1904), Норвегия парламентінің мүшесінің жеті баласының бесіншісі болды. Ол 1872 жылдың 8 қарашасында Тронхеймдегі Вяр Фру шіркеуінде (Біздің ханым шіркеуі) крещение рәсімінен өтті, ол Норвегия шіркеуінің бөлігі және бұрын католик шіркеуі болған. Анна Кристин төрт жасқа толғанда қайтыс болды, ал Якоб Сюзанна Бёрнге (1848–1927) үйленді, одан тағы екі бала (оның сегізінші және тоғызыншы балалары) дүниеге келді. Кристиннің осы екінші некеден туған ағасы Карл Бонневи болды, ол да консервативті парламент мүшесі және бейбітшілік жолындағы белсенді адам еді. Кристиннің отбасы 1886 жылы Трондхеймнен Кристианияға көшіп келді. Оның әкесі педагог болғанымен, көп жағынан ол осы саланың пионері болды, бірақ ол әдетте әйелдердің білім алуына қарсы болды, қыздардың аналары ұйымдастырған шағын топтарда үйде білім алуы керек деп есептеді. 19 ғасырдағы Норвегияда қыздарды оқыту мүмкіндіктері де аз болды. Қыздар көбінесе академиялық бағыты жоқ, білім беруді аяқтау мектептеріне баратын. Әкесінің әйелдер біліміне қатысты алаңдауларына және оның мүмкіндіктерінің шектеулі болуына қарамастан, ол және оның үлкен әпкесі Хонория гимназия емтиханына дайындалу үшін жеке мектепке баруға мүмкіндік алды. Ол 1892 жылы емтиханды және сонымен қатар диплом алдындағы examen artium (бір мезгілде латын мектебінің соңғы емтиханы және жоғары оқу орнына түсу емтиханы) ерекше жақсы нәтижелермен тапсырды.
She was the fifth of seven children born to Anne Johanne Daae (1839–1876) and her husband Jacob Aall Bonnevie (1838–1904), a member of the Norwegian parliament. She was baptized on 8 November 1872 at Vår Frue Church (Our Lady's Church) in Trondheim, part of the Church of Norway and previously Catholic. Anne died when Kristine was four, and Jacob married Susanne Byrne (1848–1927), having two more children (his eighth and ninth) with her. Kristine's half brother from this second marriage was Carl Bonnevie, also a conservative member of Parliament and a peace activist. Kristine's family moved from Trondhjem to Kristiania in 1886. Although her father was an educator, and in many respects a pioneer in that field, he generally opposed women's education, contending that girls should be educated at home in small groups organized by the mothers. There were also few options for educating girls in 19th century Norway. Girls typically went to the equivalent of finishing schools that lacked academic focus. Despite her father's concern about women's education and her limited opportunities, both she and her older sister Honoria were able to attend a private school to prepare to pass a gymnasium exam, the European secondary system for academic education. She passed the exam and also her pre graduate examen artium (simultaneously the final exam of Latin high school and the college entrance exam) with distinction in 1892.
Университеттегі білім және докторлық жұмыс
1884 жылы Норвегия әйелдерді университеттерге қабылдаған соңғы скандинавиялық ел болды. Ол 1892 жылы Кристиания университетіне (қазіргі Осло университеті) медицина студенті ретінде түсті. Ол медицинаны оқуға кірісті, осы салаға көптеген әйелдерді олардың жақсы күтімшілер екеніне сендіретін. Медицина оған қолайлы болмады, бірақ зоология медициналық білім берудің алдын ала бөлігі болғандықтан, ол көп ұзамай оған ауысты, профессорлар Йохан Хьорт және Георг Оссиан Сарспен бірге оқыды. Сарс тарихшы Эрнст Сарстың ағасы болды, олар бір үйде тұрды, және ол олардың үйінде Джон Стюарт Миллдің «Әйелдерді бағындыру» (1869) сияқты идеялар талқыланатын салонға қатысты, «бір жыныстың екіншісіне бағынуы» «өздігінен бұрыс және қазіргі адамзаттың дамуына кедергі келтіретін басты факторлардың бірі» екенін айтты. Ол осы ғалымдардың арасында жақсы қабылданып, ақырында оған зерттеу стипендиясын берді, бұл оған оқытуды тоқтатып, оқуына назар аударуға мүмкіндік берді. 1898 жылы ол профессор Арнольд Лангпен Цюрих университетінде цитологияны зерттеу үшін грант алды. Алайда, Ланг немесе команда оның зерттеу ұсыныстарын қабылдамағандықтан, ол Цюрихте өзін сәтсіз сезінді. Оның орнына ол Норвегияға оралып, профессор Хьорттың Осло университетінің Зоологиялық музейінің кураторы лауазымынан бас тартқан және профессор Сарстың іріктеуші болған лауазымын қабылдады. Көптеген адамдарды таң қалдырғандай, ол білім деңгейі жағынан өзін сәл ғана басып өтетін білікті ер адаммен (Кристиан Шрайнер) екі финалисттің бірі болғанымен, Сарс оны таңдады. Ол 1900 жылы Хьорттың орнын басып, куратор болды. Шрайнердің лауазымын жоғалтудан болған ашуы оның мансабында кейіннен көрінетін болды. Ол Вюрцбург университетінде цитология мен жасуша биологиясына назар аударған неміс эмбриологы Теодор Боверимен зерттеу үшін тағы бір грант алды. Ол 1900 жылы, куратор болып тағайындалғаннан кейін екі ай өткен соң, сол жерге барды. Оның зерттеулері омыртқасыздардың әртүрлі түрлерінде миозды қарастырды, соның ішінде ішек құрты Ascaris lumbricoides және ол жасуша бөлінудегі қабылданған жалпы процестен өзгеше аномальді үлгіні тапты. Бұл зерттеу 1906 жылғы докторлық диссертациясының негізі болды: «Undersøkelser over kimcellerne hos Enteroxenos østergreni» (Enteroxenos østergreni-дің ұрықтық жасушалары туралы зерттеулер). Бітіргеннен кейін ол Норвегия университетінде докторлық дәрежесін алған екінші әйел және ғылымда бірінші болды. Ол 1912 жылдан 1937 жылға дейін Корольдік Фредерик университетінде профессор болды. 1914 жылы Бонневи генетика және тұқым қуалайтын аномалияларды зерттеуді бастады. Ол егіз туудың тұқым қуалайтындығына ерекше қызығушылық танытты. Ол Бернард колледжіндегі сұхбаттасушыға Норвегияның адамның тұқым қуалауын зерттеуге қолайлы орын екенін айтты, өйткені сол кезде оның халқы оқшауланған қауымдастықтарда өмір сүрді. Ол жүздеген жылдарға сонатын отбасылардағы туыстық қатынастарды мысалға келтірді. Ол көпсаусақтылықтың (polydactyly) анық тұқым қуалайтын компоненті бар екенін дәлелдеді.
In 1884, Norway became the last Scandinavian country to admit women to universities. She entered the University of Kristiania (now the University of Oslo) as a medical student in 1892. She began her studies in medicine, a field to which most women were encouraged out of the belief that they were good caretakers. Medicine didn't suit her, but Zoology was part of preclinical medical training, so she soon switched to it, studying under professors Johan Hjort and Georg Ossian Sars. Sars was the brother of historian Ernst Sars, with whom he shared a house, and she attended salons at their home discussing ideas such as John Stuart Mill's The Subjection of Women (1869), arguing that the "subordination of one sex to the other" is "wrong in itself, and now one of the chief hindrances to human improvement." She was so well received by these scholars that eventually they gave her a research stipend that enabled her to quit teaching and focus on her studies. In 1898 she received a grant to study cytology at the University of Zürich with professor Arnold Lang. She felt thwarted in Zurich, however, when Lang or the team rejected her research proposals. Instead she applied for a position back in Norway, taking over a position professor Hjort relinquished as curator of the Zoological Museum at the University of Oslo, and for which professor Sars was the selector. To the surprise of many, even though she was one of two finalists with a highly qualified man who slightly surpassed her in education (Kristian Schreiner), Sars chose her. She succeeded Hjort as curator in 1900. Schreiner's dismay at the loss of the post would soon figure in the arc of her career. She received another grant to study with German embryologist Theodor Boveri at the University of Würzburg, focusing on cytology and cell biology, and she went there in 1900, just two months after her appointment as curator. Her research considered meiosis in different species of invertebrates that included the intestinal roundworm Ascaris lumbricoides, and she discovered an anomalous model that differed from the assumed universal process in cell division. This research became the basis of her 1906 doctoral dissertation, "Undersøgelser over kimcellerne hos Enteroxenos østergreni" (studies on the germ cells of Enteroxenos østergreni). Upon graduation, she was the second woman to earn a doctorate at a Norwegian university, and the first in science. She was a professor at Royal Frederick University from 1912 to 1937. In 1914, Bonnevie began researching genetics and hereditary abnormalities. She was especially interested in whether twin births could be hereditary. She told an interviewer at Barnard College that Norway was a good place to study human heredity, because at that time its people live in isolated communities. She cited inbreeding among families that could be traced back hundreds of years. In a rundown of discoveries and contributions, she proved polydactyly had a clear hereditary component.
Студенттердің әл-ауқаты
Кристин Бонневидің өзіне баласы болмады, бірақ ол студенттердің әл-ауқаты туралы қатты ойлады. Ол сондай-ақ жас әйел ғалымдарды қолдауға қызығушылық танытты. Ол Осло университетінде Aulakjelleren және Blindernkjelleren студенттік асханаларын құрушылардың бірі болды. Оның қолдауының арқасында 1916 жылдан бастап университет Ослодағы студенттер үшін бірнеше жатақхана ашты. Кейін, 1920 жылы ол Университет әйелдері қауымдастығын құрды және оның тұңғыш президенті болды. Президент ретінде ол 1924 жылы Ослода өткен Университет әйелдері федерациясының үшінші халықаралық конгресін қабылдады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Норвегияның басқа өңірлерінен келген студенттерге тамақ және баспана берді. Ол тіпті егістік жерлерді жалға алып, көкөніс өсірді және 1943 жылы нацистер университетті жапқаннан кейін пәтерінен студенттерге азық-түлік таратты.
Kristine Bonnevie never had children of her own, but she cared a great deal about student welfare. She was also interested in supporting young female scientists. She was a founder of the student canteens Aulakjelleren and Blindernkjelleren at the University of Oslo. Thanks to her support, beginning in 1916 the university created several residences for female students in Oslo. Some years later, in 1920, she became a founder of the Association of University Women, and she was its first president. As president she hosted the Third International Congress of the Federation of University Women, held in 1924 in Oslo. During World War I, she offered food and shelter to students from other parts of Norway. She even rented fields to grow vegetables, and she distributed food from her apartment to students after the Nazis closed the university in 1943.
Таксономия
Бонневи Enteroxenos oestergreni (Eulimidae тұқымдасы), Thuiaria articulata (Sertulariidae тұқымдасы) және Ciona gelatinosa (Cionidae тұқымдасы) сияқты жаңа жануар түрлерін ашты және жіктеді. Ол сонымен қатар Enteroxenos және Eupterotrachea туыстарын бастапқы рет сипаттап жазды.
Bonnevie discovered and classified new species of animals such as Enteroxenos oestergreni (fam. Eulimidae), Thuiaria articulata (fam. Sertulariidae) and Ciona gelatinosa (fam. Cionidae). She also wrote the original description of genus as Enteroxenos and Eupterotrachea.
Саясат
Кристин Бонневи 1909 жылдан 1918 жылға дейін Либералды солшыл партияның орталық кеңесінің мүшесі болды. Ол 1908 жылдан 1919 жылға дейін Кристиания қалалық кеңесіне сайланды және 1915 жылы Норвегия Парламентіне орынбасар ретінде сайланды. 1916–1918 жылдары Гамле Акер сайлау округінде Отто Бахр Халворсеннің орынбасары болып қызмет етті. Ол Норвегия әйелдер құқықтары қауымдастығының мүшесі болды, онда оның қарындасының күйеуі Маргарет Бонневи 1936 жылдан бастап жетекшілік етті.
Kristine Bonnevie served as a central board member of the Liberal Left Party from 1909 to 1918. She was elected to the Kristiania city council, serving from 1908 to 1919, and as a deputy representative to the Parliament of Norway in 1915. She served the 1916–1918 term as deputy to Otto Bahr Halvorsen in the constituency Gamle Aker. She was a member of the Norwegian Association for Women's Rights, where her sister in law, Margarete Bonnevie, led from 1936.
Мұра
1911 жылы Бонневи Норвегия ғылым және әдебиет академиясының алғашқы әйел мүшесі атанды. 1916 жылы ол жас қыздарға арналған оқу үйін, ал 1923 жылы студенттер үйін құрды. Бонневи 1927 жылдан 1937 жылға дейін университеттің радиохабар тарату комитетінің мүшесі болды. Оның шәкірттерінің ішінде Тордар Квельпруд және Тор Хейердал болды. 1916 жылы ол кейін Генетика институты деп аталған Мұрагерлік зерттеулер институтын құрды. 1937 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін директор және профессор қызметін атқарды. Осло университетінің Блиндерн ауданындағы биология ғимараты оның құрметіне аталған (Kristine Bonnevies hus). Норвегия теңіз зерттеулер институтына қарасты зерттеу кемесі, теңіз биологиясына деген қызығушылығы үшін FF "Kristine Bonnevie" деп аталады. 1910 жылы ол диссертациялық комиссияға алғаш рет қатысқан әйел болды, Хьяльмар Брот арктикалық гидроидтарды қорғағанда сыртқы сарапшы ретінде жұмыс істеді. Ол ашқан гидроидқа Бонневиелла грандис деген ат берді. 1920 жылы ол Алтын корольдік еңбек орденін, 1946 жылы 1-дәрежелі Сент-Олав орденін және 1935 жылы Фридтжоф Нансеннің үздік зерттеу жұмысы үшін жүлдесін алды. 1922-1925 жылдары ол өзі құрған Норвегия әйел ғалымдар қауымдастығын басқарды. Осло, Ставангер және Сола қалаларында оның есімімен аталатын көшелер бар.
In 1911, Bonnevie became the first female member of the Norwegian Academy of Science and Letters. She established a study home for young girls in 1916 and a students' house in 1923. Bonnevie was a member of the University's broadcasting committee from 1927 to 1937. Her students included Thordar Quelprud and Thor Heyerdahl. In 1916 she founded the Institute of Inheritance Research, later known as the Institute of Genetics. She was a director and professor until her retirement in 1937. The biology building on Blindern at the University of Oslo is named after her (Kristine Bonnevies hus). A research vessel belonging to the Norwegian Institute of Marine Research is named FF "Kristine Bonnevie", due to her interest in marine biology. In 1910 she was the first woman allowed on a dissertation committee, serving as an external examiner when Hjalmar Broth defended on arctic hydroids. He named the hydroid Bonneviella grandis after her. In 1920 she received the Gold King's Medal of Merit, the Order of St. Olav, 1st class, in 1946, and the Fridtjof Nansen Prize for Outstanding Research in 1935. From 1922 to 1925 she led the Norwegian Association for Female Academics, which she founded. Oslo, Stavanger, and Sola have streets named after her.