Кіріспе

Финн жазушысы және әлеуметтік белсенді Мина Кант (туған кезде Ульрика Вильгельмина Джонсон; 19 наурыз 1844 – 12 мамыр 1897). Ол 2007 жылдың 19 наурызынан бастап Финляндияда жеке туы желбіреген күнді алған алғашқы әйел болды. Бұл күн Финляндияда әлеуметтік теңдік күні ретінде белгіленген.

Өмір және мансап

Кант Тампереде Густав Вильгельм Джонсонның (1816–1877) және оның әйелі Ульриканың (1811–1893) отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Джеймс Финлейсонның тоқыма фабрикасында бастап жұмысшы болып, кейін бригадир болып жұмыс істеді. Густав пен Ульриканың төрт баласы болды, соның ішінде Мина да бар еді, ең үлкені Адольф нәресте шағында қайтыс болды. Минаның аман қалған бауырлары – Густав (1850–1894) және Аугуста (1852–1877). 1853 жылы әкесі Финлейсонның Куопиодағы тоқыма дүкенін басқаруға тағайындалды, сол себепті бүкіл отбасы сол жерге көшіп келді. Кант өзінің заманындағы жұмысшы әйелі үшін ерекше терең білім алды. Куопиоға көшер алдында, ол Финлейсон фабрикасындағы жұмысшы балаларына арналған мектепке қатысты. Куопиода ол әртүрлі қыздар мектептеріне баруын жалғастырды, ал әкесінің дүкенші ретінде табысқа жеткенін көрсету үшін, тіпті жоғары топтағы балаларға арналған мектепке де қабылданды. 1863 жылы ол жаңадан ашылған Юваскюля мұғалімдер семинариясында оқуын бастады, ол Финляндияда әйелдерге жоғары білім беруді ұсынған алғашқы мектеп болды. 1865 жылы ол табиғат ғылымдарының мұғалімі Йохан Фердинанд Кантқа (1835–1879) үйленді және семинарияны тастауға мәжбүр болды. 1866 мен 1880 жылдар арасында ол жеті бала туды: Анни (1866–1911), Элли (1868–1944), Ханна (1870–1889), Майджу (1872–1943), Юсси (1874–1929), Пекка (1876–1959) және Лейли (1880–1969); оның күйеуі Йохан 1879 жылы отбасының жетінші баласы тумай тұрып қайтыс болды. Кант 1897 жылдың 12 мамырында Куопиодағы үйінде 53 жасында жүрек талмасынан кенеттен қайтыс болды. Ол Куопио зиратындағы отбасылық қабірге жерленді.

Талқылау

Кант әйелдер құқықтары жөніндегі қоғамдық пікірталас кезінде ерекше көзге түсті. 1885 жылы бір епископ Құдайдың тәртібі әйелдердің азаттыққа ие болмауын талап етеді деп мәлімдеген. Жазушы Густаф аф Гейерштам содан кейін ерлер бір күні әйелдердің тазалығына жете алуы мүмкін екенін айтты, себебі олар негізінен өзгеше, және осының салдарынан жезөкшелік пен басқа да әдепсіздіктер пайда болады. Кант бұл пікірге қарсы күшпен шықты, өйткені бұл ерлердің нашар моральдық қасиеттерін олардың туа біткен кемшіліктеріне сілтеме жасап ақтауға мүмкіндік береді, ал жезөкшелікпен айналысқан әйелдердің мұндай қорғанысы болмайды.

Ең маңызды шығармалары

Мина Кант барлығы он пьеса, жеті әңгіме, сондай-ақ газет мақалалары мен сөздерін жариялады. Канттың ең маңызды туындылары – 1885 жылы жазылған «Тёмиехен ваимо» (Жұмысшының әйелі) және 1895 жылы жазылған «Анна Лиза» пьесалары. «Тёмиехен ваимо» пьесасында басты кейіпкер Йоханна, ішімдікке құмар, әйелінің барлық ақшасын ысырап ететін Ристоға үйленеді. Йоханна оны тоқтатуға шамасы келмейді – оның ақшасы заң бойынша оған тиесілі, оған емес. Пьесаның премьерасы қызу пікір тудырды, бірақ бірнеше айдан кейін парламент мүлікті бөлу туралы жаңа заң қабылдады. «Анна Лиза» – он бес жастағы бойжеткенің күйеуге шықпай жүкті болып қалуы туралы трагедия. Ол жүктілігін жасыруға тырысады, ал бала дүниеге келгенде, үрейге келіп, оны тұншықтырып өлтіреді. Оның жігіті Микконың анасы оған көмектеседі – олар баланы орманға көмеді, бірақ бірнеше жылдан кейін Анна Лиза күйеу жігіті Йоханнеске үйленгісі келгенде, Микко мен оның анасы оны шантаждайды. Егер Миккоға үйленбесе, оның қара құпиясын жариялаймыз деп қорқытады, бірақ Анна Лиза бас тартады. Соңында ол жасаған ісін мойындауға шешім қабылдайды. Оны түрмеге қамауға алады, бірақ бәрін мойындағаннан кейін ол жеңілдеп, тыныштық тапқандай көрінеді.

Танымал мәдениетте

1977 жылы Лаури Лескинен жазған және Мауно Хювёнен режиссерлік еткен Мина Кант туралы екі бөлімді телесериал жарық көрді. Телесериалда Мина Кант рөлін Аня Похьола ойнады. 2022 жылы Финляндияда Минаның өмірі мен еңбектері туралы "Минан тайвас" атты опера қойылды, авторы Веера Айрас, композиторы Юкка Линккола.

Құрмет

Кант Финляндияда атаулар, жарияланымдар, медальдар, естелік монеталар, маркалар, картиналар, пьесалар, көрмелер және шаралар арқылы еске алынады. Көптеген құрылыс алаңдары мен жерлерге оның есімі берілді, сондай-ақ мәдени клубтар мен басқа да қоғамдық ұйымдар да оның есімімен аталады. Фин жәрмеңке қоры (Suomen Messusäätiö) жыл сайын Хельсинки кітап жәрмеңкесінде "қоғамымызды қозғаушы" деп танылатын адамға Мина Кант сыйлығын тағайындайды. Сыйлықтың сомасы 5000 еуроны құрайды. Мина Канттың мүсіндері Куопио, Тампере және Ювяскюля қалаларында орнатылды; Куопиодағы мүсін 1937 жылдың 12 мамырында оның туғанына немесе қайтыс болғанына он жыл толуына орай ашылды; мысалы, 21 ғасыр 2004 және 2007 жылдары екі рет тойланды. 2017 жылдың 19 наурызында Google оның 173 жылдық туған күнін Google Doodle арқылы атап өтті.

Аудармалар

Кант, Минна: Ұрлық және Роинила үйі. Ричард Импола аударған. Аспасия кітаптары, Бивертон 2010.