Кіріспе

Айналым шектегіші – механикалық жабдықты немесе оның жұмысын механикалық артық жүктемеден зақымданудан қорғайтын автоматты құрылғы. Айналым шектегіші айналымды сығу арқылы (мысалы, үйкеліс пластинасының сығу кәсібі сияқты) немесе жүктемені толығымен ажырату арқылы (мысалы, қиылыс штифтісі сияқты) шектеуі мүмкін. Айналым шектегішінің жұмысы, әсіресе, кенеттен тоқтағанда және істен шыққанда болатын зақымды шектеу үшін өте пайдалы. Айналым шектегіш құрылғысын артық жүктеме кәсібі деп те атайды.

Қосылмау түрлері

Ажырату түрлері жетек құрылғысын ажыратып, жүктемеге аз немесе ешқандай қалдық момент жетпейді. Олар автоматты немесе қолмен қайта орнатылуы мүмкін.

Қалқалы шына

Кесуші шына түрі механикалық компонентті, шынаны, біліктің ажырауы үшін жояды. Кесуші шыналарды айналу моментін шектегіш ретінде қолдану кем дегенде 20 ғасырдың басынан бері белгілі.

Синхронды магниттік

Синхронды магниттік айналым моментін шектегіш әрбір білікке орнатылған тұрақты магниттерді пайдаланады, олардың арасында ауа саңылауы болады. Олар өте жылдам әрекет етеді, бірақ механикалық түрлеріне қарағанда кері инерциясы көбірек болуы мүмкін. Екі білік арасында тікелей механикалық байланыс болмағандықтан, олар физикалық тосқауыл арқылы, мысалы, жұқа пластик қабырға арқылы айналым моментін беруге де қолданылады. Кейбір модельдерде айналым моментінің шегін магниттер арасындағы саңылауды өзгерту арқылы реттеуге болады.

Доппен ажырату

Шарықты бөгеу типті шектегіш, қаттыланған шарлар арқылы күшті жеткізеді, бұл шарлар біліктегі бөгеулерде орналасып, серіппелермен бекітіледі. Артық жүктеме шарларды бөгеулерінен шығарып, білікті ажыратады. Ол бір немесе бірнеше бөгеу позициясына немесе қолмен қайта орнатуды қажет ететін, жылдам әрекет ететін серіппеге ие болуы мүмкін. Айналым моментінің шегін реттеу үшін қысымды реттеу қарастырылуы мүмкін. Көптеген сымсыз бұрғыштар осы типті айналым моментін шектегішті планетарлық беріліс жиынтығында қолданады. Ол, негізінен, жылдамдықты төмендету және айналым моментін арттыру, сондай-ақ қатынастарды өзгерту үшін қолданылатын бірнеше берілістер жиынтығының бір бөлігі болуы мүмкін. Айналым моментін шектегіш, әдетте, берілістің соңғы берілісі болып табылады. Ол планета тасымалдағышын кіріс ретінде, ал күн тісті доңғалағын шығыс ретінде пайдаланады, ал сыртқы шеңбер әдетте бекітілген. Шарлы бөгеулердің сериясы сыртқы шеңберді құлыптап, планета тасымалдағышынан күн тісті доңғалағына қуат беруді қамтамасыз етеді. Беріліс арқылы берілетін айналым моменті белгілі бір шамаға жеткенде, сыртқы шеңберге әсер ететін айналым күші оны шарлы бөгеулерден босатып, еркін айналуға мүмкіндік береді, бұл күн тісті доңғалағындағы жүктемеден қуатты сыртқы шеңберге ауыстырады және осылайша шығысты тоқтатады, айналым моменті шарлы бөгеулер сыртқы шеңберді қайтадан құлыптауға мүмкіндік беретін деңгейге дейін төмендегенше. Бұл жүйе айналудың екі бағытындағы айналым моментін теңдей шектейді және күн тісті доңғалағы кіріс ретінде қолданылған кезде де жұмыс істейді. Шарлы бөгеулердің қысымы (демек, шектегіш қолданылатын айналым моментінің шамасы) әдетте пайдаланушыға қолжетімді, индекстелген және өз бөгеулерімен бекітілген айналмалы жаға арқылы реттеледі.

Пауль және көктем

Бұл механикалық түрде серіппе ротордағы тілікке қарсы жетек тұтқасын басу үшін қолданылады. Ол автоматты немесе қолмен қайта орналастыру мүмкіндігіне ие. Серіппедегі қысымды реттеу арқылы айналу моментінің шегі анықталады.

Сырқатқыш пластина

Бұл тип фрикциялық пластинкалы кездесуге ұқсас. Моменттің шекті мәнінен асып кетсе, пластиналар сырғана бастайды. Мысалы, фиксирленген шпулді балық аулау катушкасында, сырғанау моменті үлкен қол бұрандасы арқылы реттеледі, соның арқасында катушка айналып, балықтың күшімен жіптің үзілуіне дейін көбірек жіп шығады.

Магниттік бөлшектер

Магниттік бөлшектік кездесуді айналымдық күшті шектеуге тиімді қолдануға болады. Айналымдық күштің орнатылуы, орамалардан өтетін токпен шамамен сызықтық байланысқа ие, және қажеттікке қарай статикалық немесе динамикалық түрде орнатылуы мүмкін.

Магниттік гистерезис

Бұл тип қалыпты жұмыс істегенде асинхронды болып келеді, сондықтан әрқашан белгілі бір мөлшерде сығушылық пайда болады.