Тарихтан бір күн: маңызды оқиғалар мен жаңалықтар

1600 жылға дейінгі

1303 – Римдегі Сапиенца университеті Папа Бонифаций VIII-нің бұйрығымен құрылды.

1601 1900

1653 жылы Оливер Кромвелл Англияның Румп Парламентін таратып жіберді. 1657 жылы ағылшын адмиралы Роберт Блейк Санта-Крус-де-Тенерифе шайқасында, жағалаудан қатты атыс астында, испандық күміс флотын жойды. 1657 жылы Жаңа Амстердамның (кейін Нью-Йорк) яһудилеріне дін бостандығы берілді. 1752 жылы Конбаунг-Хантауди соғысы басталды, ол Бірма азамат соғысының (1740–1757) жаңа кезеңі болды. 1770 жылы грузин патшасы Ерекле II, орыс одақтасы граф Тотлебен оны тастап кеткеннен кейін, Аспиндза шайқасында Осман әскерлеріне қарсы жеңіске жетті. 1775 жылы Америка Тәуелсіздік соғысы: Лексингтон және Конкорд шайқастарынан кейін Бостон қоршауы басталды. 1789 жылы Джордж Вашингтон Манхэттенге қадам жасайтын болғандықтан, Филадельфиядағы Грейс-Ферриге келді. 1792 жылы Франция «Мажарстан және Богемия короліне» қарсы соғыс жариялады, бұл Француз революциялық соғыстарының басталуы болды. 1800 жылы Жеті арал Республикасы құрылды. 1809 жылы Бавариядағы екі австриялық армия корпусы, Наполеон басқарған Бірінші француз империясының армиясынан Абенсберг шайқасында жеңілді, бұл төрт күндік науқанның екінші күні болды және француздың жеңісімен аяқталды. 1828 жылы Рене Кайли майор Гордон Лэйнгтен кейін Тимбуктуға кірген екінші мұсылман емес адам болды. Ол сондай-ақ тірі қайтып келген алғашқы адам еді. 1836 жылы АҚШ Конгресі Висконсин территориясын құру туралы заң қабылдады. 1861 жылы Америка Азамат соғысы: Роберт Ли Вирджиния штатының күштеріне басшылық ету үшін АҚШ армиясындағы лауазымынан кетті. 1861 жылы Таддеус С.С. Лоу, ауа шарларының пайдасын көрсетуге тырысып, Синциннатиден Оңтүстік Каролинаға дейін 900 миль ұшып, рекордтық сапар жасады. 1862 жылы Луи Пастер және Клод Бернар өздігінен пайда болу теориясын жоққа шығаратын тәжірибені аяқтады. 1865 жылы астроном Анджело Секки судың мөлдірлігін өлшейтін Секки дискісін Рим папасы Пий IX-тың «L'Immaculata Concezion» яхтасында көрсетті. 1876 жылы сәуір көтерілісі басталды. Оның басылуы еуропалық қоғамды дүр сілкіндірді, ал Болгарияның тәуелсіздігі орыс-түрік соғысын аяқтау шарты болды. 1884 жылы Рим папасы Лев XIII масондықты айыптайтын Humanum genus энцикликасын жариялады. 1898 жылы АҚШ президенті Уильям Маккинли Испанияға қарсы соғыс жариялау үшін Конгресске бірлескен резолюцияға қол қойды, бұл испан-американ соғысын бастарды.

1653 – Oliver Cromwell dissolves England's Rump Parliament. 1657 – English Admiral Robert Blake destroys a Spanish silver fleet, under heavy fire from the shore, at the Battle of Santa Cruz de Tenerife. 1657 – Freedom of religion is granted to the Jews of New Amsterdam (later New York City). 1752 – Start of Konbaung–Hanthawaddy War, a new phase in the Burmese Civil War (1740–57). 1770 – The Georgian king, Erekle II, abandoned by his Russian ally Count Totleben, wins a victory over Ottoman forces at Aspindza. 1775 – American Revolutionary War: The Siege of Boston begins, following the battles at Lexington and Concord. 1789 – George Washington arrives at Grays Ferry, Philadelphia, while en route to Manhattan for his inauguration. 1792 – France declares war against the "King of Hungary and Bohemia", the beginning of the French Revolutionary Wars. 1800 – The Septinsular Republic is established. 1809 – Two Austrian army corps in Bavaria are defeated by a First French Empire army led by Napoleon at the Battle of Abensberg on the second day of a four day campaign that ended in a French victory. 1828 – René Caillié becomes the second non Muslim to enter Timbuktu, following Major Gordon Laing. He would also be the first to return alive. 1836 – U. S. Congress passes an act creating the Wisconsin Territory. 1861 – American Civil War: Robert E. Lee resigns his commission in the United States Army in order to command the forces of the state of Virginia. 1861 – Thaddeus S. C. Lowe, attempting to display the value of balloons, makes record journey, flying 900 miles from Cincinnati to South Carolina. 1862 – Louis Pasteur and Claude Bernard complete the experiment disproving the theory of spontaneous generation. 1865 – Astronomer Angelo Secchi demonstrates the Secchi disk, which measures water clarity, aboard Pope Pius IX's yacht, the L'Immaculata Concezion. 1876 – The April Uprising begins. Its suppression shocks European opinion, and Bulgarian independence becomes a condition for ending the Russo Turkish War. 1884 – Pope Leo XIII publishes the encyclical Humanum genus, condemning Freemasonry. 1898 – U. S. President William McKinley signs a joint resolution to Congress for declaration of war against Spain, beginning the Spanish–American War.

1901 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1902 жылы Пьер Кюри мен Мари Кюри радий хлоридін тазартуды аяқтады. 1908 жыл – Жаңа Оңтүстік Уэльс регби лигасы жарысының ашылу күні. 1914 жыл – Колорадодағы көмір кендері соғысы кезінде Лудлоу қырғынында қатысқан он тоғыз адам, әйел және бала қаза тапты. 1918 жыл – Манфред фон Рихтгофен, сондай-ақ Қызыл барон аталған, 79-шы және 80-ші құрбанын атып өлтірді, ол келесі күні қаза тапқан соңғы жеңісі болды. 1922 жылы Кеңес үкіметі Грузияның құрамында Оңтүстік Осетия автономиялық облысын құрды. 1945 жыл – Екінші дүниежүзілік соғыс: АҚШ әскерлері Лейпцигті басып алды, бірақ кейін қаланы Кеңес Одағына өткізді. 1945 жыл – Екінші дүниежүзілік соғыс: Фюрербункері: 56 жасқа толу күнінде Адольф Гитлер Гитлер жастарының жас сарбаздарына Темір кресттер тапсыру үшін соңғы рет жер бетіне шықты. 1945 жыл – Ньюенгаммеде медициналық тәжірибелерде қолданылған жиырма еврей баласы Булленхузер дамбы мектебінің жертөлесінде өлтірілді. 1946 жыл – Ұлттар лигасы ресми түрде таратылып, көп бөлігін Біріккен Ұлттар Ұйымына берді. 1961 жыл – Су шошқалары шығанағындағы операция сәтсіз аяқталды, АҚШ қолдауымен Кубадан қуылған эмигранттар Кубаға шабуыл жасауға тырысты. 1968 жыл – Англиялық саясаткер Энох Пауэлл «Қан өзендері» деген даулы сөз сөйледі. 1968 жыл – Оңтүстік Африка әуе компаниясының 228 рейсі қазіргі Намибиядағы (бұрынғы Оңтүстік-Батыс Африка) Хосея Кутако халықаралық әуежайының жанында құлап, 123 адам қаза тапты. 1972 жыл – Аполлон бағдарламасы: Джон Янг басқарған және Чарльз Дьюк ұшқан Аполлон 16 Ай модулі Айға қонды. 1998 жыл – Air France 422 рейсі Колумбияның Богота қаласындағы Эль-Дорадо халықаралық әуежайынан ұшып шыққаннан кейін апатқа ұшырап, борттағы 53 адам қаза тапты. 1999 жыл – Колумбайн орта мектебіндегі оқиға: Эрик Харрис пен Дилан Клеболд Колорадо штатының Колумбайн қаласындағы Колумбайн орта мектебінде 13 адамды өлтіріп, 24 адамды жарақаттады, содан кейін өздерін-өздері өлтірді. 2004 жыл – Сингапурдағы Николл тас жолы құлап, төрт жұмысшы қаза тапты. 2007 жыл – Джонсон ғарыш орталығындағы оқиға: Уильям Филлипс Техас штатының Хьюстон қаласындағы НАСА-ның Джонсон ғарыш орталығында өзін-өзі қарумен қоршап алып, кейін кепілге алынған ер адамды және өзін өлтірді. 2008 жыл – Даника Патрик Инди Жапония 300 жарысын жеңіп, Инди жарысында жеңіске жеткен тарихындағы алғашқы әйел жүргізуші болды. 2010 жыл – Мексика шығанағында Deepwater Horizon бұрғылау платформасы жарылып, он бір жұмысшы қаза тауып, алты айға созылған мұнай төгілуіне себеп болды. 2012 жыл – Пакистанның Исламабад қаласына жақын жердегі Беназир Бхутто халықаралық әуежайының жанындағы тұрғын ауданында ұшақ апатынан 127 адам қаза тапты. 2013 жыл – Қытайдың Сычуань провинциясындағы Яань провинциясының Лушан округінде 6,6 балдық жер сілкінісі болды, нәтижесінде кем дегенде 193 адам қаза тауып, мыңдаған адам жарақат алды. 2015 жыл – Сомалидің Пунтленд аймағындағы Гаруе қаласында Біріккен Ұлттар Ұйымының базасына азық-түлік жеткізіп бара жатқан конвойға жасалған бомбалық шабуылда он адам қаза тапты. 2020 жыл – Тарихта алғаш рет мұнай бағасы нөлден төменге түсті, бұл 2020 жылғы Ресей-Сауд Арабиясы мұнай соғысының салдары болды. 2021 жыл – Миннесота штаты Дерек Майкл Шовинге қарсы сот ісі: Дерек Шовин Джордж Флойдты өлтіргені үшін Миннесотаның Төртінші сот округінде кінәлі деп танылды. 2023 жыл – SpaceX-тің Starship зымыраны, ең үлкен және ең қуатты зымыра, алғаш рет ұшырылды. Ұшудан 4 минут өткен соң жарылды.

1902 – Pierre and Marie Curie refine radium chloride. 1908 – Opening day of competition in the New South Wales Rugby League. 1914 – Nineteen men, women, and children participating in a strike are killed in the Ludlow Massacre during the Colorado Coalfield War. 1918 – Manfred von Richthofen, a. k. a. The Red Baron, shoots down his 79th and 80th victims, his final victories before his death the following day. 1922 – The Soviet government creates South Ossetian Autonomous Oblast within Georgian SSR. 1945 – World War II: U. S. troops capture Leipzig, Germany, only to later cede the city to the Soviet Union. 1945 – World War II: Führerbunker: On his 56th birthday Adolf Hitler makes his last trip to the surface to award Iron Crosses to boy soldiers of the Hitler Youth. 1945 – Twenty Jewish children used in medical experiments at Neuengamme are killed in the basement of the Bullenhuser Damm school. 1946 – The League of Nations officially dissolves, giving most of its power to the United Nations. 1961 – Cold War: Failure of the Bay of Pigs Invasion of US backed Cuban exiles against Cuba. 1968 – English politician Enoch Powell makes his controversial "Rivers of Blood" speech. 1968 – South African Airways Flight 228 crashes near the Hosea Kutako International Airport in South West Africa (now Namibia), killing 123 people. 1972 – Apollo program: Apollo 16 Lunar Module, commanded by John Young and piloted by Charles Duke, lands on the Moon. 1998 – Air France Flight 422 crashes after taking off from El Dorado International Airport in Bogotá, Colombia, killing all 53 people on board. 1999 – Columbine High School massacre: Eric Harris and Dylan Klebold kill 13 people and injure 24 others before committing suicide at Columbine High School in Columbine, Colorado. 2004 The Nicoll Highway in Singapore collapsed, killing four workers. 2007 – Johnson Space Center shooting: William Phillips barricades himself with a handgun in NASA's Johnson Space Center in Houston, Texas before killing a male hostage and himself. 2008 – Danica Patrick wins the Indy Japan 300 becoming the first female driver in history to win an Indy car race. 2010 – The Deepwater Horizon drilling rig explodes in the Gulf of Mexico, killing eleven workers and beginning an oil spill that would last six months. 2012 – One hundred twenty seven people are killed when a plane crashes in a residential area near the Benazir Bhutto International Airport near Islamabad, Pakistan. 2013 – A 6.6 magnitude earthquake strikes Lushan County, Ya'an, in China's Sichuan province, killing at least 193 people and injuring thousands. 2015 – Ten people are killed in a bomb attack on a convoy carrying food supplies to a United Nations compound in Garowe in the Somali region of Puntland. 2020 – For the first time in history, oil prices drop below zero, an effect of the 2020 Russia Saudi Arabia oil price war. 2021 – State of Minnesota v. Derek Michael Chauvin: Derek Chauvin is found guilty of all charges in the murder of George Floyd by the Fourth Judicial District Court of Minnesota. 2023 – SpaceX's Starship rocket, the largest and most powerful rocket ever built, launches for the first time. It explodes 4 minutes into flight.

1600 жылға дейінгі

1494 – Иоганн Агрикола, неміс дінтанушысы және реформаторы (1566 ж.ө.)
1544 – Рената Лотарингиялық, Бавария герцогинясының әйелі (1602 ж.ө.)
1586 – Лималық Роза, перулік мистик және қасиетті (1617 ж.ө.)

1601 1900

1633 – Жапония императоры Го Комио (өл. 1654)
1646 – Шарль Плюмиер, француз ботанигі және жазушысы (өл. 1704)
1650 – Уильям Бедло, ағылшын тыңшысы (өл. 1680)
1718 – Дэвид Брейнерд, американдық миссионер (өл. 1747)
1723 – Корнелиус Харнетт, американдық саудагер, фермер және саясаткер (өл. 1781)
1727 – Флоримон Клод, Мерси Аргентео графы, бельгиялық министр және дипломат (өл. 1794)
1745 – Филипп Пинэль, француз дәрігері және психиатры (өл. 1826)
1748 – Георг Михаэль Телеман, неміс композиторы және теологы (өл. 1831)
1808 – Наполеон III, француз саясаткері, Францияның 1-президенті, Екінші француз империясының императоры (өл. 1873)
1816 – Богдав Шулек, хорват филологы, тарихшысы және лексикографы (өл. 1895)
1818 – Генрих Гёбель, неміс-американдық механик және инженер (өл. 1893)
1826 – Дина Крейк, ағылшын жазушысы және ақыны (өл. 1887)
1839 – Кароль I, Румыния королі (өл. 1914)
1840 – Одилон Редон, француз суретшісі және иллюстраторы (өл. 1916)
1850 – Дэниел Честер Френч, американдық мүсінші, Линкольн ескерткішін жасаған (өл. 1931)
1851 – Александр Диянин, орыс химигі (өл. 1918)
1851 – Зигмунд Любин, поляк-американдық кәсіпкер, Lubin Manufacturing Company негізін қалаған (өл. 1923)
1860 – Жюстьен де Клари, француз нысана атушы (өл. 1933)
1871 – Сидней Чапмен, ағылшын экономисі және мемлекеттік қызметкер (өл. 1951)
1873 – Джеймс Харкорт, ағылшын сипаттамалық актер (өл. 1951)
1875 – Владимир Видрич, хорват ақыны және заңгер (өл. 1909)
1879 – Поль Пуаре, француз сәнгері (өл. 1944)
1882 – Холланд Смит, американдық генерал (өл. 1967)
1884 – Саксен-Кобург және Гота әйелбаласы Беатрис (өл. 1966)
1884 – Оливер Кирк, американдық боксшы (өл. 1960)
1884 – Даниел Варужан, армян ақыны және педагогы (өл. 1915)
1889 – Альберт Жан Аматеу, түрік рабині, заңгер және белсенді (өл. 1996)
1889 – Эрик ханзада, Вестманланд герцогы (өл. 1918)
1889 – Мари Антуанетта де Гезер, француз мистигі (өл. 1918)
1889 – Адольф Гитлер, австриялық текті неміс саясаткері, нацистік Германияның фюрері (өл. 1945)
1889 – Тонни Кесслер, голланд футболшысы (өл. 1960)
1890 – Морис Дюплесси, канадалық заңгер және саясаткер, Квебек провинциясының 16-премьер-министрі (өл. 1959)
1890 – Адольф Шерф, австриялық әскер және саясаткер, Австрияның 6-президенті (өл. 1965)
1891 – Дэйв Бэнкрофт, американдық бейсболшы және менеджер (өл. 1972)
1893 – Гарольд Ллойд, американдық актер, комедияшы және продюсер (өл. 1971)
1893 – Жоан Миро, испан суретшісі және мүсінші (өл. 1983)
1895 – Анри де Монтерлан, француз эссеші, романист және драматург (өл. 1972)
1896 – Воп Мэй, канадалық капитан және ұшқыш (өл. 1952)
1899 – Алан Арнетт Маклеод, канадалық лейтенант, Виктория кресінің иегері (өл. 1918)

1633 – Emperor Go Kōmyō of Japan (d. 1654)
1646 – Charles Plumier, French botanist and author (d. 1704)
1650 – William Bedloe, English spy (d. 1680)
1718 – David Brainerd, American missionary (d. 1747)
1723 – Cornelius Harnett, American merchant, farmer, and politician (d. 1781)
1727 – Florimond Claude, Comte de Mercy Argenteau, Belgian Austrian minister and diplomat (d. 1794)
1745 – Philippe Pinel, French physician and psychiatrist (d. 1826)
1748 – Georg Michael Telemann, German composer and theologian (d. 1831)
1808 – Napoleon III, French politician, 1st President of France, Emperor of French Second Empire (d. 1873)
1816 – Bogoslav Šulek, Croatian philologist, historian, and lexicographer (d. 1895)
1818 – Heinrich Göbel, German American mechanic and engineer (d. 1893)
1826 – Dinah Craik, English author and poet (d. 1887)
1839 – Carol I of Romania, King of Romania (d. 1914)
1840 – Odilon Redon, French painter and illustrator (d. 1916)
1850 – Daniel Chester French, American sculptor, designed the Lincoln statue (d. 1931)
1851 – Alexander Dianin, Russian chemist (d. 1918)
1851 – Siegmund Lubin, Polish American businessman, founded the Lubin Manufacturing Company (d. 1923)
1860 – Justinien de Clary, French target shooter (d. 1933)
1871 – Sydney Chapman, English economist and civil servant (d. 1951)
1873 – James Harcourt, English character actor (d. 1951)
1875 – Vladimir Vidrić, Croatian poet and lawyer (d. 1909)
1879 – Paul Poiret, French fashion designer (d. 1944)
1882 – Holland Smith, American general (d. 1967)
1884 – Princess Beatrice of Saxe Coburg and Gotha (d. 1966)
1884 – Oliver Kirk, American boxer (d. 1960)
1884 – Daniel Varoujan, Armenian poet and educator (d. 1915)
1889 – Albert Jean Amateau, Turkish rabbi, lawyer, and activist (d. 1996)
1889 – Prince Erik, Duke of Västmanland (d. 1918)
1889 – Marie Antoinette de Geuser, French mystic (d. 1918)
1889 – Adolf Hitler, Austrian born German politician, Führer of Nazi Germany (d. 1945)
1889 – Tonny Kessler, Dutch footballer (d. 1960)
1890 – Maurice Duplessis, Canadian lawyer and politician, 16th Premier of Quebec (d. 1959)
1890 – Adolf Schärf, Austrian soldier and politician, 6th President of Austria (d. 1965)
1891 – Dave Bancroft, American baseball player and manager (d. 1972)
1893 – Harold Lloyd, American actor, comedian, and producer (d. 1971)
1893 – Joan Miró, Spanish painter and sculptor (d. 1983)
1895 – Henry de Montherlant, French essayist, novelist, and dramatist (d. 1972)
1896 – Wop May, Canadian captain and pilot (d. 1952)
1899 – Alan Arnett McLeod, Canadian lieutenant, Victoria Cross recipient (d. 1918)

1601 1900

1643 – Кристоф Демантиус, неміс композиторы және ақыны (ту. 1567)
1703 – Ланселот Аддисон, ағылшын дін қызметкері және педагог (ту. 1632)
1769 – Шеф Понтиак, американдық тайпа басшысы (ту. 1720)
1831 – Джон Абернети, ағылшын хирургы және анатомы (ту. 1764)
1873 – Уильям Тайт, ағылшын сәулетшісі, Корольдік биржаны жобалаған (ту. 1798)
1874 – Александр Х. Бейли, американдық заңгер, судья және саясаткер (ту. 1817)
1881 – Уильям Бурджес, ағылшын сәулетшісі және дизайнері (ту. 1827)
1886 – Шарль Франсуа Фредерик, маркиз де Монтолон Семонвилл, француз генералы және дипломаты, АҚШ-тағы француз елшісі (ту. 1814)
1887 – Мұхаммед Шариф Паша, грек-мысырлық саясаткер, Мысырдың 2-ші премьер-министрі (ту. 1826)
1899 – Жозеф Вольф, неміс орнитологы және иллюстраторы (ту. 1820)