Кіріспе

Модальдық байланыстырушы (немесе модальдық оператор) – модальдық логиканың логикалық байланыстырушысы. Ол – сөйлемдерден жаңа сөйлемдер құратын оператор. Жалпы, модальдық оператордың формальды қасиеті – шындыққа функционалды болмауында, яғни құрама формуланың шындық мәні кейде оның құраушы бөліктерінің шындық мәнінен өзге факторларға байланысты болуында жатыр. Алеттік модальдық логикада модальдық операторды басқа мағынада шындыққа функционалды деп санауға болады, атап айтқанда, ол нақты немесе нақты емес, мүмкін болатын әлемдердегі шындық мәндерінің таралуына ғана сезімтал болады. Соңында, модальдық оператор "түсініксіз" оператор қолданылатын сөйлемге қатысты модальдық ұстанымды (мысалы, қажеттілік, мүмкіндік, сенім немесе білім) білдіру арқылы сипатталады.

Модальдық операторлар үшін синтаксис

Модальдық операторлар үшін синтаксис ережелері әмбебап және экзистенциалдық квантификаторларға өте ұқсас; шындығында, модальдық операторлар мен , және сөйлемдік логикадағы қалыпты логикалық байланыстарды қамтитын кез келген формуланы de dicto қалыпты түріне, prenex қалыпты түріне ұқсас түрде қайта жазуға болады. Бір маңызды ескерту: әмбебап және экзистенциалдық квантификаторлар тек квантификатордан кейін келетін сөйлемдік немесе предикат айнымалыларын ғана байланыстырады, ал модальдық операторлар мен қолжетімді мүмкін әлемдер бойынша квантификация жасайды, сондықтан олар өз аумағындағы кез келген формулаға байланысты болады. Мысалы, логикалық түрде тең, бірақ логикалық түрде тең емес; керісінше, логикалық түрде тең. Формулада модальдық операторлар мен квантификаторлар болғанда, модальдық оператор мен квантификатордың жанындағы әртүрлі реті әртүрлі семантикалық мағыналарға алып келуі мүмкін; сондай-ақ, көп модальды логика қолданылғанда, модальдық операторлардың жанындағы әртүрлі реті де әртүрлі семантикалық мағыналарға алып келуі мүмкін.

Алеттік

Алеттік модальдық операторлар (M операторлары) мүмкін әлемдердің негізгі шарттарын, әсіресе себеп-салдарлық байланыстарды, уақыт-кеңістік параметрлерін және адамдардың іс-қимыл қабілетін анықтайды. Олар іс-әрекеттердің, жағдайлардың, оқиғалардың, адамдардың және сапалардың мүмкін болуын, болмауын және міндеттілігін мүмкін әлемдерде көрсетеді.

Деонтикалық

Деонтикалық модальдық операторлар (P операторлары) мүмкін болатын әлемдердің құрылысына тыйым салатын немесе талап ететін нормалар ретінде әсер етеді, яғни олар неге рұқсат жоқ, не істеу керек немесе неге рұқсат бар екенін көрсетеді.

Аксиологиялық

Аксиологиялық модальдық операторлар (G операторлары) әлемнің нысандарын әлеуметтік топтың, мәдениеттің немесе тарихи кезеңнің көзқарасымен құндылықтар мен құнсыздарға түрлендіреді. Аксиологиялық модальдықтар – жоғары субъективті категориялар: бір адам үшін жақсы деп саналатын нәрсе, екінші адам үшін жаман болуы мүмкін.

Эпистемиялық

Эпистемиялық модальдық операторлар (К операторлары) мүмкін болатын әлемдегі білім, білімсіздік және сенім деңгейін көрсетеді.

Доксатикалық

Доксатикалық модаль операторлар мәлімдемелерге сенім танытады.

Буломиялық

Буломиялық модальдық операторлар ниетті білдіреді.