Кіріспе

Бұрыштары қиылысатын біліктерге арналған конус немесе уңғы пішіндес дөңгелектер. Бұрыштары қиылысатын екі білікте, дөңгелектердің тіс тіреу беттері конус пішіндес болады. Бельді дөңгелектер көбінесе 90 градус бұрышпен орналасқан біліктерге орнатылады, бірақ басқа бұрыштарда да жұмыс істеуі мүмкін. Бельді дөңгелектердің бөлісетін беті конус болып табылады, ол бөлісетін конус деп аталады. Бельді дөңгелектер айналу күшін беру осін өзгертеді және механикалық жүйелерде кеңінен қолданылады.

Кіріспе

Гейрингтің екі маңызды түсінігі – қисайту беті және қисайту бұрышы. Диірменнің қисайту беті – бұл жеке тістердің ең биік және ең төмен нүктелерін орташалау арқылы алынатын, көзге көрінбейтін тіссіз бет. Қарапайым дөңгелектің қисайту беті цилиндр пішіндес болады. Диірменнің қисайту бұрышы – қисайту беті мен ось арасындағы бұрыш. Ең көп таралған бұрышты диірмендердің қисайту бұрыштары 90 градустан кем болады, сондықтан олар конус пішіндес. Мұндай бұрышты дөңгелектер сыртқы деп аталады, себебі олардың тістері сыртқа қарай бағытталған. Сыртқы бұрышты диірмендердің қисайту беттері дөңгелек біліктерімен бір осьте жатады; екі беттің төбелері білік осьтерінің қиылысу нүктесінде орналасқан. Нағыз бұрышты диірменді пайдалану, осьтің сенімділігі үшін кез келген басқа қосалқы бөлшектен де маңыздырақ. 90 градустан жоғары қисайту бұрышы бар диірмендердің тістері ішке қарай бағытталған және олар ішкі бұрышты диірмендер деп аталады. Қисайту бұрышы дәл 90 градусқа тең бұрышты диірмендердің тістері сыртқа қарай, оське параллель бағытталған және тәждің ұштарына ұқсайды, сондықтан олар тәж дөңгелектері деп аталады.

Митрлік шестер

Митрлік тісті шестермелер – тістер саны бірдей болатын конус тісті шестермелердің ерекше түрі. Білігілер бір-біріне тік бұрышпен орналасады, ал шестермелердің пішінді беттері мен бұрыштары үйлеседі, пішінді беті конус пішіндес. Митрлік шестермелер 1:1 қатынасымен 90 градус бұрышта айналу қозғалысын беруге ыңғайлы.

Қисық буынының геометриясы

Цилиндрлік тіс доғасы инволютаға сәйкес келеді (яғни шеңбердің шеңберіне проекцияланған үшбұрышты толқын), ал конус тіс доғасы октаид (яғни шардың шеңберінің нормаль жолына проекцияланған үшбұрышты толқын). Барлық дәстүрлі конус тіс доғасын жасау машиналары (мысалы, Gleason, Klingelnberg, Heidenreich & Harbeck, WMW Modul) октаид тіс доғасы бар конус тіс доғаларын өндіреді. МАЗАМАТТЫ: 5 осьті фрезерленген конус тіс доғасы жиынтығын таңдағанда, дәстүрлі өндіріс әдісімен бірдей есептеу / орналасуды таңдау маңызды. Нормальдық қимадағы эквивалентті цилиндрлік тіс доғасының негізінде есептелген қарапайым конус тіс доғалары, смещениесіз 10-28% және смещениемен 45% тіс күшін азайтатын өзгеше тіс доғасын көрсетеді [Diss. Hünecke, TU Dresden]. Сонымен қатар, мұндай "инволюталық конус тіс доғасы" жиынтықтары көбірек шу тудырады.

Тіс

Тіс пішініне қатысты екі мәселе бар. Бірі – жеке тістің көлденең қимасының пішіні. Екіншісі – тістің дөңгелектің бетіне орналасу сызығы немесе қисығы, яғни көлденең қима пішінін үш өлшемді тіс пішініне айналдыруға қолданылатын сызық немесе қисық. Екі фактордың да – көлденең қима пішінінің және тіс сызығының немесе қисығының – негізгі әсері дөңгелектердің жұмысының тегістігіне байланысты. Кейбіреулері басқаларына қарағанда дөңгелектердің тегіс жұмыс істеуін қамтамасыз етеді.

Тіс сызығы

Беvel тісті шестернялардың тістері тік, спиральді немесе "зерол" болуы мүмкін.

Тікелей тіс сызықтары

Тік бұрышты шестерде тістер тік және конус генераторларына параллель болады. Бұл бұрыштық шестердің ең қарапайым түрі. Ол тік тісті шестерге ұқсас, бірақ цилиндрлі емес, конустық пішінде. Су бөгеті суретіндегі шестер тік бұрышты шестер. Тік бұрышты шестер жиынтығында, әрбір тіс қабысқанда, ол сәйкес келетін тіске соқтығысады, ал тістерді иілу арқылы бұл мәселені шешуге болады.

Спиральды тіс сызықтары

Спиральды бұрыштық тісті дөңгелектердің тістері спиральді сызықтар бойымен қалыптасады. Олар тістері бұрышты болғандықтан цилиндрлі спиральді дөңгелектерге ұқсас; бірақ спиральді дөңгелектерде тістер қисық та болады. Спиральді тістің тік тіске қарағанда артықшылығы – олар бірте-бірте қабысады. Тістер арасындағы жанасу дөңгелектің бір жағынан басталып, бүкіл тіске таралады. Бұл жаңа тістер жұмыс істеген кезде күштің күрт өзгеруін азайтады. Тік бұрышты дөңгелектерде тістердің күрт қабысуы шуға, әсіресе жоғары жылдамдықтарда, және тістерге соққы жүктемесіне себеп болады, бұл оларды жоғары жылдамдықта үлкен жүктемелерге шыдаудан алшақтатады. Осы себептерге байланысты, тік бұрышты дөңгелектердің қолданылуы көбінесе 1000 фут/мин-нан төмен сызықтық жылдамдықпен немесе кішкентай дөңгелектер үшін 1000 айналым/мин-нан төмен жылдамдықпен шектеледі.

Зерол тіс сызықтары

Zerol бұрыштық тісті доңғалақтары тік және спиральді бұрыштық тісті доңғалақтардың аралық түрі болып табылады. Олардың тістері қисық, бірақ бұрышталмаған. Zerol бұрыштық тісті доңғалақтары тік бұрыштық тісті доңғалақтың қасиеттерін қайталау үшін жасалған, бірақ олар спиральді бұрыштық кесу әдісімен өндіріледі.

Артықшылықтар

Бұл механизм жұмыс бұрышын өзгертуге мүмкіндік береді. Әрбір дөңгелектің тістер санының (де-факто диаметрінің) айырмашылығы механикалық күшті өзгертуге мүмкіндік туғызады. Жетегіш және жетелеу дөңгелектер арасындағы тістер қатынасын арттыру немесе кеміту арқылы, олардың айналу қатынасын өзгертуге болады, яғни екінші дөңгелектің айналу жылдамдығы мен күшін бірінші дөңгелекке қатысты өзгертуге болады, осы арқылы жылдамдық артса күш кемиді, немесе жылдамдық кемісе күш артады.

Кемшіліктер

Мұндай механизмнің бір тісті дөңгелегі тек оған толық сай келетін тісті дөңгелекпен жұмыс істеу үшін жасалған, екіншісімен емес. Ол өте дәл орнатылуы керек. Біліктердің подшипниктері үлкен күштерді көтеруге қабілетті болуы тиіс.