Кіріспе

18 ғасырдың жартылай тәуелсіз үкіметі

Ватауга қауымдастығы (кейде Ватауга Республикасы деп аталады) – 1772 жылы қазіргі Теннесси штатының Элизабеттон қаласы маңындағы Ватауга өзені бойында қоныстанған шекаралық тұрғындар құрған жартылай тәуелсіз үкімет. Ол тек бірнеше жыл ғана сақталғанмен, Ватауга қауымдастығы кейіннен Теннесси штатының құрылуына негіз болды және транс-Аппалачи аймағындағы басқа батыс шекаралық үкіметтеріне ықпал еткен болуы мүмкін. Солтүстік Каролина 1776 жылдың қараша айында Ватауга елді мекенін (кейін Вашингтон округі деп аталған) аннексиялады. Бір жыл өткен соң, бұл аймақ округтік басқаруға көшті және 1777 жылдың қараша айында Солтүстік Каролинаның Вашингтон округіне айналды. Бұл аймаққа қазіргі Вашингтон, Картер округтері және Теннесси штатының солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан басқа да аймақтар кіреді. Ватауга қауымдастығының Британдық тәжінің егемендік аумағынан тыс жерде құрылғанын растайтын ешқандай дәлел жоқ. Дегенмен, тарихшылар осы қауымдастықты американдық отаршылардың тәуелсіз демократиялық үкімет құруға жасаған алғашқы әрекеті деп жиі айтады. 1774 жылы Вирджинияның губернаторы лорд Данмор Ватауга қауымдастығын "британдық тәжінің билігінен бөлек және тәуелсіз үкімет құрудың қауіпті үлгісі" деп сипаттады. Кейіннен президент Теодор Рузвельт Ватауга қоныстанғандарын "Америкада туған, континентте еркін және тәуелсіз қоғам құрған алғашқы адамдар" деп жазды. Ватауга қауымдастығының жарғылары деп белгілі отаршылардың келісімінің түпнұсқасы әлі табылмаған, бірақ осыған қатысты құжаттар Ватауга отаршыларының Америка революциясының бастапқы қақтығыстарынан кейін де өздерін британдықтар санайтынын көрсетеді. 1772 жылдың мамыр айында Ватауга және Ноличуки тұрғындары 10 жылға жерді жалға алу туралы келісімді тікелей чероки тайпасымен жасасты. Олар кез келген колонияның талаптарынан тыс жерде болғандықтан, Ватауга қауымдастығын құрып, негізгі үкіметтік функцияларды атқаруды ұйымдастырды. 1775 жылы осы жерлерді жалға алу және кейіннен сатып алу британдық тәж тарапынан заңсыз деп танылды және жас чероки басшысы Драггинг Каноэ бастаған наразылықтық топтың қарсылығына ұшырады. Америка Тәуелсіздік соғысының басталуымен (1775 жылдың сәуірінде) отаршылар "біріккен колонияларға" адал "Вашингтон округін" құрып, оны басқару үшін Қауіпсіздік комитетін құрды. Бұл "Ватауга Республикасының" аяқталуын білдірді. 1776 жылдың көктемінде Вашингтон округінің Қауіпсіздік комитеті Вирджиния колониясынан округті аннексиялау туралы петиция жолдады. Вирджиния бас тартқаннан кейін, Комитет Солтүстік Каролина Ассамблеясына округті қосу туралы ұқсас петицияны (1776 жылдың 5 шілдесінде) дайындады. Сол жылдың қараша айында Солтүстік Каролина петицияны мақұлдап, аймақты ресми түрде өзіне қосып алды. Британдықтармен одақтас чероки тайпасы 1776 жылдың шілдесінде қоныстарға қарсы толыққанды шабуыл жасады, бірақ жеңіліске ұшырады.

Құрылымы

Уатуга қауымдастығының жарғыларының бір данасы табылмағандықтан, оның туралы белгілі мәліметтердің көп бөлігі басқа көздерден алынған, ең алдымен 1776 жылғы Вашингтон округінің тұрғындарының петициясы, көбінесе «Уатуга петициясы» деп аталады. Онда уатугалықтар Солтүстік Каролинаға қосылуды сұраған. Петицияға сәйкес, жарғылар Вирджиния заңдарының үлгісімен жасалған және қоныс аударушылардың бірауыздан келісімімен бекітілген. Уатуга қауымдастығын құрудың басты себебі – Уатуга және Ноличуки аймақтарының борышкерлер мен қылмыскерлерге тынығу орыны болмауына және «қоғамдық істерді» жүргізуге, мысалы, келісімдер мен өсиеттерді тіркеуге бағытталған. Басқа да дереккөздер, мысалы, Вашингтон округінің қауіпсіздік комитетінің кеңсе меңгерушісі Уильям Татамның (1752–1819) кейінгі жазбалары және 19 ғасырдың ортасында тарихшы Дж. Г. М. Рамзи жинаған құжаттар, жарғылар бес мүшеден тұратын сот құрғанын (мүшелері сайланды) және уатугалықтардың Сикамор Шоолста сот үйі мен түрме салғанын көрсетеді. Тарихшылар соттың алғашқы бес судьясы туралы келіспесе де, көпшілігі оның құрамына Джон Картер, Джеймс Робертсон, Чарльз Робертсон және Захария Исбелл кіргеніне келіседі. Бесінші мүше, шамасы, Джейкоб Браун болған. Кейінірек сот мүшелерінің арасында Эндрю Грир, Джон Родди және Джон Севьер болды. Джеймс Смит, мүмкін, соттың алғашқы кеңсе меңгерушісі болған, ал 1775 жылы оның орнын Севьер басты. Севьер сотқа сайланғанда, Феликс Уокер кеңсе меңгерушісі болды, ал Татам оның орнында болды. 1775 жылы құрылған Вашингтон округінің қауіпсіздік комитетіне Джон Картер, Захария Исбелл, Джейкоб Браун, Джон Севьер, Джеймс Смит, Джеймс және Чарльз Робертсон, Уильям Бин, Джон Джонс, Джордж Рассел және Роберт Лукас кірді. Комитет қару-жарақ сатып алып, Ватауга бекінісінің (бастапқыда Форт Касвелл деп аталған, қазіргі Элизабеттон, Теннесси штатында орналасқан) құрылысын қадағалады, онда олар 1776 жылдың шілдесіндегі чероки шабуылының бір бөлігін тойтарды. Уатугалықтар 1776 жылдың екінші жартысында Оверхилл қалаларына қарсы Уильям Кристианның жазалау экспедициясына және Рутерфордтың жеңіл атты әскерінің экспедициясына қатысты. Шайқастан кейін Севьер черокилерге қарсы екінші жазалау экспедициясын жетекшілік етті, оның барысында қазіргі Чаттануганың жанындағы Чикамауга чероки ауылдарын қиратты. Кем дегенде бір уатугалық, Уильям Татам, 1781 жылы Йорктаун шайқасында болды. 19 және 20 ғасырдың басындағы көптеген тарихшылар Уатуга қауымдастығын американдық колонистер құрған алғашқы демократиялық немесе конституциялық үкімет ретінде романтикалық бейнеледі. Тарихшы Эндрю К. Маклафлин АҚШ Конституциясының тарихына арналған алғашқы маңызды еңбегінде уатугалықтар туралы былай деп жазды: «Америка тарихында осы шекаралықтардың оңайлықпен бірлестік құрып, өзін-өзі басқару құқықтары мен мүмкіндіктерін кеңейткенінен артық таңғажайып жайт табу қиын». Маклафлиннің әріптесі Клод Ван Тайн уатугалықтар туралы: «Аяу бауырлар сияқты, олардың ресми заңдары мен институттары болған жоқ, бірақ олар оларды жасады», – деп жазды. «Батысты жеңу» кітабында Теодор Рузвельт Уатуга қауымдастығын кейінгі американдық революцияның шағын үлгісі ретінде қарастырды, «Уатуга қоныс аударушылары ұлттың жұмысын алдын ала жоспарлады. Олар қалың даланы жайратты, сыртқы жауларға қарсы тұрды және өзін-өзі басқарудың қиын мәселесін табысты шешті». Соңғы тарихшылар Уатуга қауымдастығы Аппалачи тауларының батысындағы алғашқы конституциялық үкіметтердің бірі болғанымен, ол ағылшын колонияларынан бөлек үкімет ретінде қарастырылмағанын атап көрсетеді.