Кіріспе
жоқ Германиядағы темір жол сигналдары Eisenbahn Signalordnung (ESO, темір жол сигнализациясы ережелері) арқылы реттеледі. Қолданылып жүрген бірнеше сигналдау жүйесі бар, соның ішінде дәстүрлі H/V (Hauptsignal/Vorsignal) жүйесі де бар.
Railway signals in Germany are regulated by the Eisenbahn Signalordnung (ESO, railway signalling rules). There are several signalling systems in use, including the traditional H/V (Hauptsignal/Vorsignal) system.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең
Екі жаңа компания құрылды: Батыс Германиядағы Deutsche Bundesbahn және Шығыс Германиядағы Deutsche Reichsbahn. Рейхсбан батыс Берлиндегі инфрақұрылымды және пойыз қатынасын жүргізу құқығын сақтау үшін ескі Deutsche Reichsbahn атауын сақтап қалды. Осыдан бастап екі компанияның да өз ережелері болды және теміржол компаниялары 1994 жылы қайта біріктірілгенге дейін дербес жұмыс істеді. Күні бүгінге дейін елдің екі бөлігіндегі сигналдау жүйелері әртүрлі, және жаңа жүйе құрылғанмен ол ақырында барлығына ортақ болады, бірақ Германияның теміржол желісінің ауқымдылығы сондай, әртүрлі жүйелер тағы да көп жылдар бойы қолданыста болып қалуы мүмкін. Тіпті 2016 жылға дейін семафорлық сигналдар мен механикалық сигналдық посттар да қолданылып келді, бірақ ПЗБ және поезд радиосы арқылы қауіпсіздік жақсартылды.
Батыс
Неміс Бундесбаны негізінен H/V сигнализациясын сақтап келді, түсті шамдар тікелей семафорлық сигналдарды алмастырды; алайда, сигналдар жылдар бойы өз дизайндарын өзгертті. Алғашқы өзгерістердің бірі – басты сигналдың басына маневрлік сигналдарды (Sh, Schutzsignale) қосу болды. Бұл негізінен шығу сигналдарына әсер етті. Бұл сигналдар пойыздың немесе маневрдің қозғалысына тыйым салатын екі қызыл шамды және тек маневрлік қозғалысқа рұқсат беретін қызыл-ақ-ақ комбинацияны көрсетеді. Кейіннен өздерінің жеке бас бөлігі болған қосалқы сигналдардың түрлері (Zs 1, Zs 7, Zs 8) да басты бас бөлікке біріктірілді. Сондықтан бірнеше сигналдар – басты, (екі түрдің де белгілі бір түрлері) қосалқы немесе маневрлік – ортақ тіктөртбұрышты басқа біріктірілуі мүмкін. Сигналдау жүйесі Gleiswechselbetrieb (қалыпты жағдайда қарама-қарсы бағыттағы жолда жүру, яғни оң емес, сол жақта жүру) мүмкіндігін беру үшін көп өзгерген жоқ. Жаңа аспект (Zs 6) ғана пайда болды, ол жүргізушіге қарама-қарсы бағыттағы жолға ауысу қажеттігін хабарлайды. Жаңа сигналдау жүйелерімен бірнеше тәжірибелер жасалды, бірақ тек біреуі сақталды: Sk типіндегі сигналдармен жабдықталған Аугсбург – Донауверт желісі. Осы сигналдардың бір бөлігі әлі де бар, ал жаңа ортақ (Батыс және Шығыс) Ks сигналдау жүйесі олардың негізінде әзірленді.
Шығыс
Бұрынғы ГДР-дегі Deutsche Reichsbahn OSShD-ден (бастысы "шығыс" темір жолдарының халықаралық ұйымы) жаңа түсті шамдар сигнализациясы жүйесін қабылдады. Шығыс Германияда бұл жүйе Хл деп белгіленді және көптеген бағыттарға орнатылды. Кейбір жерлерде соғыстан бұрын немесе соғыс аяқталғаннан кейінгі алғашқы жылдары орнатылған ескі H/V түсті шамдар сигнализациясы да сақталды.
Қайта бірігу
Бірнеше сигналдау жүйелері және қайта біріктірілген Германияда теміржол ережелерінің екі жиынтығы бар. Бұл ережелер бірте-бірте біріктірілуде, бұл процесс әлі де жалғасуда. Желінің көп бөлігі орталықтандырылған сигналдық посттардың бақылауына көшеді; осы процесте толық желілер әдетте жаңа, бірыңғай Ks сигналдау жүйесіне ауыстырылады. Дегенмен, ескі үлгідегі сигналдар әртүрлі себептермен кейбір жаңа желілерге орнатылады, әсіресе айналасында Ks типті сигналдар жоқ болса. Тіпті жаңа семафорлар да кейде орнатылады, бірақ қазір көбінесе семафорлар ғана бар аймақтарда қосалқы құрылғы ретінде қолданылады. Қазіргі уақытта жаңа сигналдау жүйесі әзірленбейді; ағымдағы жүйелер бүгінгі операциялар үшін толыққанды жеткілікті. Алдағы қадам – ETCS негізіндегі бекітілген сигналдарсыз жүйе.
Punktförmige Zugbeeinflussung (PZB) (Жолға қосуға арналған жол)
PZB-ге ұқсас функционалдыққа ие қауіпсіздік жүйесі Германиядағы дерлік барлық пойыз және теміржол желілері үшін міндетті (маневрлер, жеке пойызбен жұмыс істеу, өте төмен жылдамдықпен қозғалу және тек жүк тасымалы операциялары – бұл ерекшеліктер). LZB және ETCS желілері өздерінің қауіпсіздік функцияларын қамтамасыз ете алса, PZB-ді қажет етпейді. Берлин S-Bahn сияқты жеке желілер де көбінесе басқа қауіпсіздік жүйелерін пайдаланады. Әдетте, Hp 0 («тоқтау») сигналын белсенді 2000 Гц PZB магниті қорғайды. Егер пойыз сигналдан өтіп кетсе, бұл PZB пойыз қауіпсіздігі жүйесінің «мәжбүрлі тежеу» (Zwangsbremsung) функциясын іске қосады. Егер Zs 1, Zs 7, Zs 8 сигналы (қараңыз #Zusatzsignale) немесе жазбаша нұсқау болса, пойыз 40 км/сағ жылдамдықтан аспайтын жылдамдықпен 2000 Гц индуктордан өтетін кезде кабинадағы «Бұйрық» (Befehlstaste) батырмасын ұстап тұру арқылы бұған қарсы әрекет етуге болады. Сонымен қатар, Hp 0 сигналынан бұрын 500 Гц белсенді PZB магниті орналасуы мүмкін, ол пойыздың тежегіш қабілетіне сәйкес жылдамдық шектерін сақтау үшін PZB компьютерін іске қосады, осылайша пойыз негізгі сигналға жеткенше тоқтай алатынын қамтамасыз етеді. Арнайы нұсқаусыз «тоқтау» сигналына қарсы пойызды іске қосу қауіпсіздік ережесін бұзу болып саналады және PZB-нің «шектеулі бақылау» жүйесімен қарастырылады. Ескерту: маневр үшін қолданылатын «жарық тоқтату сигналы» (Lichtsperrsignal, қараңыз #Schutzsignale) Hp 0 көрсетуі мүмкін, бірақ ол пойыз қозғалысының басталуы немесе аяқталуы болған жағдайда ғана PZB магниттерімен қорғалады. «Тоқтау» немесе «төмен жылдамдықпен жүру» (мысалы, Vr 0, Vr 2, Ks 2, Hl 10 және т.б.) туралы хабарлайтын қашықтықтан берілетін сигналдар әдетте (қайталағыштардан басқа) PZB пойыз қауіпсіздігі жүйесінің 1000 Гц белсенді магнитімен бірге келеді. Оны өткізу PZB жүйесінің пойыз бөлігіндегі жасырын таймерлерді іске қосады, ол бірінші кезекте жүргізушінің қашықтықтан берілетін сигналды мойындағанын тексереді, содан кейін тежеу процесін бақылайды. Егер мойындау уақытылы болмаса немесе жүйе пойыздың жылдамдығы белгілі бір тежеу профилінің шектерін асып кеткенін анықтаса, толық тежеу іске қосылып, пойыз тоқтатылады.
Vr 0: тоқтатуды күту
Алыстағы сигнал (Vorsignal) Vr 0-ді сары диск немесе екі сары шам арқылы көрсетеді (оң шам сол шамның үстінде). Бұл сигнал оған сәйкес келетін басты сигналдың Hp 0 көрсетіп тұрғанын білдіреді. Сигнал басты сигналға дейінгі тежеу қашықтығында орналасқандықтан, жүргізуші басты сигналға жетпей пойызда тоқтау үшін дереу тежеуге тиіс.
Hp 1: жалғастыру
Hp 1 аспектісі, бір көтерілген семафор қолшамасымен немесе бір жасыл шаммен көрсетіледі, жүргізушіге кестеде көрсетілген жылдамдықпен жүруге рұқсат береді.
1- нұсқа: жалғастыруды күту
Vr 1 негізгі сигналдың Hp 1 көрсетіп тұрғанын білдіреді. Семафорда сары диск 90 градусқа көлденең бұрылады, ал түсті сигналдар (немесе түндегі семафорлар) екі жасыл жарықты көрсетеді, ондағы оң жағы сол жағының үстінде болады.
HP 2: Ауыстырылған жылдамдықпен жүріңіз
Егер семафордың екі иірімі де жоғары көрсетсе, немесе сары шамның үстінен тік жасыл шам көрсетілсе, пойыз жүре бере алады, бірақ төмендетілген жылдамдықпен. Егер қосымша сигналдармен басқа жылдамдық көрсетілмесе, пойыз 40 км/сағ жылдамдық шегін сақтауға міндетті, егер басқа нұсқау берілмесе (мысалы, Zs 3 сигналы арқылы). Hp 2 келесі жолдың бос екенін, бірақ бұрылыстар/бағыттайтын құрылғылар толық жылдамдықпен олардан өтуді қауіпті ететіндей етіп орнатылғанын көрсетеді.
Vr 2: Жіберу жылдамдығы төмендеуін күту
Vr 2 жүргізушіге бас сигнал Hp 2 көрсетілгенге дейін пойыздың жылдамдығын 40 км/сағ-қа төмендетуді бұйырады. Қосымша сигналдармен басқа жылдамдық шектері көрсетілуі мүмкін.
Комбинациялық сигнал
1990 жылы қайта бірігуден кейін, Шығыс және Батыс үшін ортақ жүйе құру мақсатында Kombinationsignale (ағылшын тілінде: комбинациялық сигналдар; қысқартылған түрі Ks) қолданатын жаңа сигналдау жүйесі әзірленді. Батыс Германияда семафорлардың түнгі жағдайындағы сигналдары пайдаланылса, Шығыс Германияда Шығыс Еуропаның басқа елдеріндегідей жаңа жарық сигналдары жасалды. 2000 жылдан бері жаңа сигналдардың көп бөлігі Ks жүйесіне жатады. Бірақ, кейбір ерекшеліктер де бар, мысалы, 2000 жылдан кейін Кассельдегі жеңіл рельстік жолдардың кеңейтілуінде H/V сигналдары орнатылды, себебі билік тарапынан қысқа аралықтағы бағыттарда жүргізушілердің шатасу қаупін болдырмау қажеттігі туындады. Жаңа Ks сигналдары үш түсті жарықтан – жасыл, сары және қызыл – тұрады және үш жағдайды ғана білдіреді. Негізінен, Ks сигналдарының сигналдауы H/V сигналдарының сигналдауымен сәйкес келеді, және керісінше, бірақ жағдайлардың сыртқы түрі әртүрлі болуы мүмкін. PZB және LZB технологиялары H/V сигналдарындағыдай қолданылады.
Hp 0 тоқтату
Бір қызыл шам. Ks жүйесі "тоқтау" сигналы үшін H/V жүйесімен бірдей сигналды пайдаланады.
Ks 1 Берілген жылдамдықпен жүріп өту, берілген жылдамдықпен жүріп өтуді күту
Бір жасыл жарық. Сонымен қатар, сигналдың үстіндегі ақ сан (Zs3 қараңыз) жылдамдықты төмендетуі мүмкін. Ол осы сигналдан бастап рұқсат етілген жылдамдықтың ондық бөлігін көрсетеді. Келесі сигналдан рұқсат етілген жылдамдық шегін көрсететін сары сан да сигналдың астында болуы мүмкін (Zs3v қараңыз), бірақ бұл тек егер келесі сигналдағы жылдамдық шегі ағымдағы сигналдағыдан төмен болса ғана көрсетіледі. Егер мұндай сары сан көрсетілсе, жасыл жарық жыпылықтайды.
Ks 2 Берілген жылдамдықпен жүріп , бірақ тоқтауды күтіңіз
Бір сары шам. Мұнан былай жылдамдықты Ks 1-де сипатталғандай азайтуға болады.
Қосымша белгілер
Қосымша сигналдар жүргізушіге қосымша ақпарат береді немесе басқа сигналдардың мағынасын өзгертеді. Олар "Zs" (неміс Zusatzsignal: Қосымша сигнал) және нөмірмен аталады. Кейбір сигнал түрлерінің атаулары Шығыс және Батыс Германияда әртүрлі; мұнда көрсетілгендер Батыс Германияда қолданылатын атаулар. Жұмысты жылдамдату үшін бірнеше сигнал (Zs 1, Zs 6, Zs 7 және Zs 8) енгізілді; олар жазбаша бұйрықтарды алмастырады, олар телефон немесе пойыз радиосы арқылы берілсе де белгілі бір уақыт алады (олар естілгендей жазылып, растау күтіліп, қайта оқылады).
Кабельдік сигналдар/Fahrleitungssignale
Бұл сигналдардың бәрі әртүрлі ақ белгілермен сызылған көгілдір алмаз пішіндес тақтадан құралған. Сондықтан, осы бөлімде тек ақ белгілер ғана сипатталады. Бұл тізбектік сигналдар болғандықтан, олар электр пойыздарына ғана қатысты.
Он бір
Екі көлденең орналасқан шаршы ақ нүкте, тақтаның орта сызығында. Бұл жүргізушіге локомотивтің бас қосқышын өшіру керектігін ескертеді.
Е1
El1v-ге ұқсас, бірақ шаршы нүктелердің астында көлденең сызық болады (нүктелер сызыққа жалғанбайды). Осы тақтадан өтетін кезде локомотивтің басқыш қосқышы өшірілуі керек.
Эль2
Төртбұрышты U пішіні. Басты қосқышты осы тақтаны қосып болған соң іске қосуға болады.
Е3
Тақтаның бойымен екі көлденең сызық, шамамен төрттен бір және үштен үш бөлігінде. Локомотивтің пантографының түсірілуі туралы жүргізушіге ескерту береді.
Е4 - тік
Тақтаның ортасынан бір көлденең сызық. Осы тақтадан өтетін кезде пантограф төмен түсірілуі керек.
Е5 - тік
Тақтаның ортасынан өтетін тік сызық. Осы тақтадан өткеннен кейін пантографты көтеруге рұқсат етіледі.
Е6 - тің
Көк және ақ түсті концентрлі квадраттар. Көтерілген пантографтары бар көліктер тоқтауы керек екенін көрсетеді. Бұл белгі әдетте желінің соңында кездеседі.
2-ші мысал
Төменгі жол тосқауылдалған. Солдан оңға қарай келе жатқан пойыз қалыпты жолды пайдалана алмайды. Ол қате жолды пайдалануға тиіс. Сол станцияның шығу сигналы Hp0 (бір немесе екі қызыл шам: "Тоқта") көрсетеді, себебі қате жолға қалыпты бағыт жоқ. Сигнал сондай-ақ Zs8 (үш ақ шам: "Қате жолмен жүруге рұқсат") көрсетеді. Бұл жағдайда сигнал Sh1 ("Маневрге рұқсат") көрсете алмайды, өйткені қозғалыс Ra10 тақтасында ("Маневрлік қозғалысты тоқтату") аяқталады. Келесі станцияға жақындағанда, пойыз Ne2 тақтасын көреді, ол алыс сигналдың орнына қойылады және бұл жағдайда "Тоқтауға дайындалу" дегенді білдіреді. Оң станцияның кіру сигналы орнында Ne4 тақтасы сигнал күтілген жерде емес екенін көрсетеді. Оның орнына сигнал жолдың оң жағына орнатылған. Бұл сигнал Sh1 (екі ақ шам: "Маневрге рұқсат") көрсетеді, пойыз станцияға кіре алады. Сигнал жолдың сол жағында да орналасуы мүмкін, онда Ne4 тақтасы қолданылмайды.
3-ші мысал
Бұл - Кеннихттердің жартылай тежеу қашықтығында орналастырылған сигналдармен қалай қолданылатынының түсіндірмесі. Әдетте пойыздар осы мақаланың H/V бөлімінде сипатталғандай Hp1/Vr1 сияқты сигналдарды көреді, яғни жол бос. Тормозға түсу қажеттілігінің алғашқы белгісі Hp1/Vr0, ол "жол жалғастыруға болады, бірақ тежеу қашықтығында тоқтауға дайындалу" дегенді білдіреді. Келесі сигналда Кеннихт (негізгі сигнал өшірілгенін көрсетеді) қашықтықтан сигналмен біріктіріледі, ол Vr0 + Zusatzlicht (сонымен қатар ақ шам, бірақ Кеннихтке ұқсамайды) көрсетіп, "тежеу қашықтығынан бұрын тоқтауға дайындалу" дегенді білдіреді. Соңғы сигнал күтілетін "тоқтау" белгісін көрсетеді.
Түсініктемелер
Сигналдағы ақ крест (қара жиекпен) жүргізушіге сигналды ескермеу керектігін көрсетеді. Көрсетілген барлық жағдайларда бұл жаңа орнатылған сигналдардың әлі іске қосылмауына байланысты.