Кіріспе

1892 жылы Мемфисте болған линчтеулер

1892 жылғы 9 наурызда Мемфис, Теннесси штатында қара нәсілді азық-түлік дүкенінің иесі Томас Мосс және оның екі жұмысшысы – Уилл Стюарт пен Кальвин Макдауэлл полиция күзетінде тұрғанда ақ нәсілді халықтың ұйымдасқан тобы тарапынан линчтелді. Линчтеуге дейін ақтар мен қаралар арасында төбелес болған, содан кейін екі атыс кезінде екі ақ полицей жараланған. Дүкен Мемфистің шетінде, "Қисық" деп аталатын ауданда орналасқан. 1889 жылы ашылған "Халықтың азық-түлік дүкені" корпоративтік принциптер бойынша жұмыс істейтін кооперативтік кәсіпорын болды және оның иесінде 11 белгілі афроамерикандық азамат, соның ішінде почтальон Томас Мосс, Ида Б. Уэллстің досы болған.

2 наурыз 1892 жыл

1890 жылдары Кёрв ауданында нәсілдік шиеленіс күшейіп, сәтті қара нәсілді дүкенші Томас Мосс пен ақ нәсілді дүкенші Уильям Барретт арасында қарым-қатынас ушықты. Барреттің дүкені Мосс іскерлікке кіріспей тұрып, дерлік монополияға ие болған, Барреттің "төмен деңгейдегі құмар ойындарының ошағы" ретінде жаман танылғандығына және алкогольдің заңсыз сатылатын орны болғандығына қарамастан. 1892 жылдың 2 наурызы, сәрсенбі күні, Армур Харрис есімді қара бала мен Корнелиус Хёрст есімді ақ бала "Халық дүкенінің" сыртындағы кірпіш ойыны үшін ұрысқанда жағдай шиеленісе бастады. Ақ баланың әкесі араласып, қара баланы ұрып-соққанда, дүкендегі екі қара жұмысшы (Уилл Стюарт және Кальвин Макдауэлл) оны қорғауға келді. Көп ұзақтан соң, ақ және қара адамдар да төбелесге қосылып, бір кезде Уильям Барретке соққы берді. Ол шабуыл жасаған адам ретінде Уилл Стюартты көрсетті. 3 наурыз, бейсенбі күні Барретт полицеймен бірге "Халық дүкеніне" қайтып келді, оларды Кальвин Макдауэлл қарсы алды. Макдауэлл оларға Стюарт сипаттамасына сәйкес келетін ешкімнің дүкенде жоқ екенін айтты. Ашуланған Барретт Макдауэллге револьверімен соққы беріп, оны жерге құлатты, соның салдарынан қаруы түсіп қалды. Макдауэлл оны алып, Барретке атты, бірақ өткірлік болмады. Кейін Макдауэлл тұтқындалды, бірақ 4 наурызда кепілдікпен босатылды. Сондай-ақ, Уилл Стюарт пен Армур Харрисқа да іздеу ордерлері берілді. Бұл ордерлер аудан тұрғындарының қара нәсілді бөлігін ашуландырып, олар жиналады және ауданның "ақтардың қоқысын" тазартатындарын уәделеді, Барретт бұл ақтарға қарсы қаралардың құдалық жасағанының дәлелі ретінде билік назарына жеткізді.

1892 жылдың 5 наурызы

5 наурызда, сенбі күні, бұрынғы Конфедерация армиясының офицері судья Джулиус Дюбоз "Appeal Avalanche" газетінде "Иілімдегі" ("Curve") "әрекетке құмар бұзақылардан" арылу үшін жасақ құруға ант бергені жазылды. Сол күні қара суретші Джон Мосби "Иілімдегі" тағы бір ақ дүкендегі сатушымен жанжалдасқаннан кейін қаза тапты. "Appeal Avalanche" газетінде хабарланғандай, Мосби сатушыдан сатып алуға несие сұрағанда одан бас тартылған соң қарғыс айтқан, ал сатушы оны ұрып соққан. Мосби сол кешкісін дүкенге қайтып келіп, сатушыны таяқпен ұрған, сосын сатушы оны атып өлтірген. Халықтың азық-түлік дүкенінің қызметкерлері Дюбоздың қаулысына және Мосбинің өліміне байланысты оларға шабуыл жасалуы мүмкін деп алаңдады. Олар заңгермен кеңескенде, қала шегінен тыс болғандықтан полициядан қорғануға үміттенбеу керектігін және өздерін қорғауға дайындалу керектігін естіді. 5 наурыз күні кешке алты қарулы ақ адам – округ шерифі және жақында бекітілген қара киімдегі азаматтар – Халықтың азық-түлік дүкеніне бет алды. Ақ баспасөз олардың мақсаты Уилл Стюарт туралы білу және ол болса, оны қамауға алу болғанын мәлімдеді. "St. Paul Appeal" газетінде бес қара дін қызметкері жазғандай, олар жеңіліске дайын күйде келді, себебі алдымен Уильям Барретттің үйіне барып, содан кейін бөлініп, Халықтың азық-түлік дүкенінің алдыңғы және артқы есіктеріне жасырын орналасты. Дүкен ішіндегілер, қарулы шабуылды күтіп отырған, қарулы ақ адамдармен қоршалып, олардың заң өкілдері екенін білмеді. Ақ адамдар дүкенге кіргенде оларға оқ атылып, бірнешеуі жараланды; Макдауэлл оқиға орнында ұсталды және шабуылшы ретінде танылды. Қара почтальон Нат Триггті полиция орынбасары Чарли Коул ұстады, бірақ Тригг Коулдың бетіне оқ атып, оның бір көзін жойды және қашып кетті. Жарақат алған ақ адамдар Барретт дүкеніне шегінді, ал тағы да ақ адамдар азық-түлік дүкеніне жіберілді, олар ақырында он үш қара адамды қамауға алып, қару-жарақ пен оқ-дәрілерді тәркіледі. Ақ баспасөздің хабарлауынша, оқ ату – қара нәсілділер жасаған суыққандықпен және есептелген шабуыл, және бірде-бір офицер қаза таппаса да, Коулдың және беті мен мойнына оқ тиген Боб Харольдтың жарақаты өлімге алып келеді деп болжанды. "St. Paul Appeal" газетінде бес дін қызметкері жазғандай, қара адамдар олардың заң өкілдері екенін білгеннен кейін қаруларын тастап, сотта өз жағдайларын түсіндіре алатындарына сенімділікпен ұсталды.

1892 жылдың 5 наурызы

6 наурыз жексенбі күні жүздеген ақ нәсілді азаматтар "құйрықшын жасайтын" қара нәсілді адамдарды іздеу үшін дүкеннен үй-үйге таратылды. Олар соңында қырық қара нәсілді адамды тұтқындады, олардың ішінде Армор Харрис және оның анасы Нат Тригг, сондай-ақ Томми Мосс болды. Қара баспасөздегі хабарламада Мосс оқ атылған түні дүкеннің арт жағындағы есептерімен айналысқандығы және ақ адамдар келген кезде не болғанын көрмегендігі айтылды. Ол оқ дыбысын естігенде ғимараттан шығып кетті. Бірақ көптеген ақ нәсілділер үшін Мосс пошта қызметкері және кооператив президенті ретіндегі лауазымы оны құйрықшынның жетекшісі етіп көрсетті. Сондай-ақ, ол тұтқындалған кезде ақ баспасөзде наразылық танытқаны үшін айыпталды. Тұтқындау туралы жаңалықтан кейін қарулы ақ нәсілділер Шелби округінің түрмесі сияқты бекіністің төңірегіне жиналды. Қара нәсілді Теннесси атқыштары жасағының мүшелері де түрменің сыртында күзетке тұрып, линчтен сақтануға тырысты. 7 наурызда Томмидің жүкті әйелі Бетти Мосс күйеуіне тамақ әкеліп түрмеге келді, бірақ судья Дюбоз оны кері қайтарды, үш күннен кейін қайта келуін айтты. 8 наурызда бірнеше қара нәсілді ер адамдардың адвокаттары Habeas Corpus туралы өтініш берді, бірақ Дюбоз оларды қабылдамады. Жарақат алған адамдар өлмейтіні туралы хабар тарағаннан кейін түрме сыртындағы жағдай біршама басылды және Теннесси атқыштары жасағы түрмені күзетудің қажеті жоқ деп шешті, әсіресе Шелби округінің түрмесінің өзі берілмес бекініс саналғандықтан. Бірақ Ида Б. Уэллс кейін жазғандай, адамдардың аман қалғаны туралы жаңалық, шын мәнінде, қара нәсілділердің заңды түрде өлім жазасына кесілмейтін зорлық-зомбылықтың себебі болды.

Линчтеу, 1892 жылдың 9 наурызы

9 наурыз күні сағат 2:30-да қара маска киген 75 адам Шелби округінің түрмесін қоршап алды, ал тоғыз адам ішке кірді. Олар Томми Мосс, Уилл Стюарт және Кальвин Макдауэллді камераларынан сүйреп алып, Мемфистен шамамен бір шақырым қашықтықтағы Чесапик және Огайо темір жолының ауласына жеткізді. Одан кейін болған оқиға ақ қағаздарда қатты қорқынышпен сипатталды, бұл журналистердің алдын ала линчтің куәсі болуы үшін шақырылғанын көрсетті. Темір жол ауласында Макдауэлл "қатты қарсылық көрсетті" және бір сәтте өзінің ұрлаушыларының бірінен мылтық тартып алды. Бірақ көпшілік оны тартып алғаннан кейін, оның қолы мен саусақтарына "бір-бірлеп" оқ атты, олардың бәрі жарылып, қирады. Ақшарбалардың алған жараларын қайталайтын сияқты, олар Макдауэллдің бетіне төрт тесік салды, олардың әрқайсысы жұдырық сияқты үлкен болды. Оның сол көзі атып түсірілді және "көздің шарпығы бетінен асылып тұрды". Оның жақ сүйегі оқтармен қиратылды. "Оның оң көзі болған жерде үлкен тесік пайда болды, содан миы ағып шықты". Апелляциялық Аваланш газетіндегі бес дін қызметкерінің баяндамасында оның жаралары оның "қатыгез және мойынсұнбас мінезіне" сай екені айтылды. Уилл Стюарт үштің ішіндегі ең бекем, "соңғы деміне дейін мойынсұнбас және қатты" деп сипатталды. Оған мойнының оң жағына мылтықпен, мойнына және сол көзіне тапаншамен оқ атты. Мосс та мойнына оқ атқан; газеттерде жарияланған соңғы сөздері: "Менің халқыма батысқа баруды айтыңыз, олар үшін мұнда әділдік жоқ".

Салдары

Бұл кісі өлтірулер қара нәсілділер арасында күйзелістің күшеюіне және алаңдаушылыққа әкелді, сонымен қатар қара нәсілділердің «Халық дүкенінде» жиналып, ақ нәсілділерге кек қайтаруды жоспарлап отыр деген қауесет тарады. Сот судьясы Дюбоз шерифке Теннесси мылтық жасағына тиесілі қылыштар мен қаруларды тәркілеуге және жүз адамды «Халық дүкеніне» жіберіп, «қандай да бір дүрлік тудырып жатқан негр көзге түссе дереу атып тастауға» бұйрық берді. Қарулы ақ нәсілділердің топтары «Бұрылысқа» асығып, кездескен қара нәсілділердің тобына атыс ашты, содан кейін дүкенді тонады. Кейіннен дүкен өзінің құнынан сегізден бір бөлігіне Уильям Барретке сатылды. Бұл линчтеу 10 наурыздағы «Нью-Йорк Таймс» газетінің бірінші бетіне шығып, Мемфис қаласының таныстыруға тырысқан «Жаңа Оңтүстік» имиджіне қарсы келді. Линчтеу ұлттық ашу-ызаны тудырды, ал Ида Б. Уэллстің редакциялық мақаласы Мостың өлім төсегінде айтқан сөздерін қамтыды, ол қара нәсілділерді батысқа қарай жол тартуға және «біздің өміріміз бен мүлігімізді қорғамайтын, сотта әділ сот таба алмайтын, бізді ақ нәсілділер айыптағанда суыққан қанмен өлтіретін қаладан кетуге» шақырды. Бұл эмиграциялық қозғалыстың бастауы болды, нәтижесінде 6 мың қара нәсілді адам Мемфистен Батыс аймақтарына көшіп кетті. Чикагодағы Бетел А.М.Е. шіркеуінде осы линчтеуге, сондай-ақ бұрынғы екі линчтеуге (Эд Кой, Арканзас штатының Тексаркана қаласында және Рейвилл, Луизиана штатындағы әйел) жауап ретінде өткен мың адамдық жиын кезінде, төрағалық етуші пастордың халықты сол кездегі де-факто ұлттық әнұран «Америка (Менің елім, сенің елім)» әнін орындауға шақыруы наразылықпен қабылданбады, оның орнына «Джон Браунның денесі» әні орындалды. Көптеген зорлық-зомбылықтар, әсіресе оның достарының қазасы Уэллсті линчтеулерді және олардың себептерін зерттеуге және құжаттауға итермеледі. Ол тергеуші журналистиканы кісі өлтірулерге қатысты айыптауларды қарап бастады, бұл оның линчке қарсы науқанын ресми түрде бастады.