Кіріспе

Фосфатидилсерин (қысқаша Ptd L Ser немесе PS) – фосфолипид және жасуша мембранасының құрамдас бөлігі. Ол жасуша циклының сигналдау жүйесінде, әсіресе апоптозға қатысты маңызды рөл атқарады. Вирустар жасушаларға апоптотикалық еліктеу арқылы енудің басты жолы осы. Оның мембрананың сыртқы бетіне шығуы жасушаны апоптоз арқылы жоюға белгілейді.

Құрылымы

Фосфатидилсерин – бұл фосфолипид, дәлірек айтқанда глицерофосфолипид, ол глицеролдың бірінші және екінші көміртектеріне эфирлік байланыс арқылы бекітілген екі май қышқылынан және глицеролдың үшінші көміртектеріне фосфодиэстерлік байланыс арқылы бекітілген сериннен тұрады. Өсімдіктерден алынған фосфатидилсериннің май қышқылдарының құрамы жануарлардан алынған фосфатидилсериннен өзгеше. Ол көбінесе биологиялық мембраналардың ішкі (цитоплазмалық) қабатында кездеседі. Мембрананың ішкі моноқабатында шамамен толығымен табылады, ал сыртқы моноқабатта одан 10%-дан аз ғана кездеседі.

Кіріспе

Фосфатидилсерин (PS) – адам ми қабығындағы фосфолипидтердің 13–15% құрайтын маңызды қышқыл фосфолипидтер класы.

Тамақ көзі

Батыс диетасында фосфатидилсериннің орташа тәуліктік мөлшері 130 мг шамасында деп есептеледі. Фосфатидилсеринді ет пен балықтан табуға болады. Сүт өнімдері мен көкөністерде ақ бұршақ пен соя лецитинінен басқа, аз мөлшерде кездеседі. Фосфатидилсерин соя лецитиніндегі жалпы фосфолипидтердің шамамен 3% құрайды. 1-кесте. Әртүрлі тағамдардағы фосфатидилсериннің мөлшері. ТағамҚұрамы (мг/100 г)Соя лецитині5,900Атлантикалық сазқұрт480Тауық жүрегі414Атлантикалық селеу360Көкбалық335Ішек-қарын (орташа мән)305Шошқаның көкбауыры239Шошқаның бүйрегі218Тунец194Тауық аяғы, терісімен, сүйексіз134Тауық бауыры123Ақ бұршақ107Жұмсақ қабықты ұлу107Тауық кеудесі, терісімен85Көкбалық76Бұзау еті72Сиыр еті69Шошқа еті57Шошқа бауыры50Көкбездің терісіз, сүйексіз аяғы50Көкбездің терісіз кеудесі45Шұбар шабақ40Кальмар31Атлантикалық треска28Анчус25Толық дәнді арпа20Еуропалық мерлен17Еуропалық сардина16Трут14Күріш (қабықтанған)3Сәбіз2Қой сүті2Сиыр сүті (толық майлы, 3,5%)1Картоп1

Денсаулыққа қатысты мәлімдемелер

Еуропалық тамақ қауіпсіздігі агенттігінің сарапшылар тобы фосфатидилсеринді тұтыну мен "қарт адамдардағы есте сақтау және танымдық қабілеттер", "психикалық денсаулық/танымдық функция" және "стрессті азайту және есте сақтау қабілетін жақсарту" арасындағы себеп-салдарлық байланыстың жоқтығын тұжырымдады. АҚШ-тың Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) мәлімдемесіне сәйкес, білікті мамандар арасында фосфатидилсерин мен танымдық функция арасында байланыс бар екендігіне ғылыми келісім болмайды, бірақ оның механизмі әлі де түсініксіз. 2020 жылғы үш клиникалық сынақтың шолуы фосфатидилсериннің жеңіл когнитивтік бұзылулары бар егде жастағы адамдардың танымдық қабілеттерін жақсартуға ықтимал тиімді екенін көрсетті. Кейбір зерттеулер фосфатидилсериннің өсімдік немесе жануар текті болуы маңызды болуы мүмкін екенін ұсынды, ал FDA мәлімдемесі соядан алынған өнімдерге қатысты.

Қауіпсіздік

Бастапқыда фосфатидилсерин қоспалары сиыр миының қабығынан алынған. Бірақ, сиырдың губка тәрізді энцефалопатиясы (немесе "сасық сиыр ауруы") сияқты жұқпалы аурулардың жұғу қаупі болғандықтан, соядан алынған қоспалар балама ретінде пайда болды. Фосфатидилсерин өндірушілердің кейбіреулері шикізат ретінде соя лецитинінің орнына күнбағыс лецитинін қолданады.