Кіріспе

Калий гуматы – гумикалық қышқылдың калий тұзы. Ол коммерциялық түрде қоңыр көмірдің (лигнит) және леонардиттің сілтілік экстракциясы арқылы өндіріледі және негізінен топырақ жағдайын жақсартушы ретінде қолданылады.

Экстракциялау

Экстракция суда калий гидроксиді (KOH), секвестранттар және гидротроптық беттік белсенді заттар қосылып жүргізіледі. Гумид қышқылдарының ерігіштігін арттыру үшін жылу қолданылады, осылайша калий гуматын көбірек алуға мүмкіндік туады. Алынған сұйықтық аморфты, кристалға ұқсас өнім алу үшін кептіріледі, содан кейін оны тыңайтқышқа гранула түрінде қосуға болады. Химиялық экстракция арқылы алынған калий гуматы гранулалары гидрофобтық қасиеттерін жоғалтады және енді суға ерігіш болады.

Сапасы

Шығарылатын бастапқы материалға байланысты өнімнің сапасы әртүрлі болады. Жоғары сапалы тотыққан лигнит (қоңыр көмір), көбінесе леонардит деп аталады, калий гуматының көп мөлшерін алу үшін ең жақсы бастапқы материал болып табылады. Көмірдің тотығу дәрежесі төмен болған сайын, алынатын калий гуматының мөлшері де азаяды. Күлдің мөлшері аз материалдар ең жақсы сапаны қамтамасыз етеді. Аз тотыққан қоңыр көмірде ерімейтін гумин фракциясының үлесі жоғары болады, ал торф, гумин қышқылының төменгі мөлшерімен және көбінесе күлдің жоғары мөлшерімен бірге, күл мен гуминді бөліп алу үшін сүзгілеу немесе центрифугалау қажет. Торфтың құрамында да жоғары сапалы өнім алу үшін азайту қажет болатын гумификацияланбаған органикалық заттар көп. Торфтың артықшылығы – оның құрамындағы фульво қышқылының мөлшері әдетте 2-3 есе көп, ол гумин қышқылының төмен молекулалық салмақты фракциялары болып табылады, оларда оттегі бар функционалдық топтар көп және pH <1 болғанда ерігіш. Фулво қышқылының катион алмасу қабілеті жоғары, сондықтан тыңайтқыштармен химиялық өзара әрекеттесуі күшті және микроэлементтердің ерігіш хелаттарын түзетуге қабілетті.

Қолданылуы

Калий гуматы ауыл шаруашылығында тыңайтқыштардың, әсіресе азот және фосфор негізіндегі тыңайтқыштардың тиімділігін арттыру үшін қолданылатын тыңайтқыш қосымшасы ретінде пайдаланылады. Хуминді қышқылының басқа тұздары да, көбінесе натрий гуматы өндіріледі, ол жануарлар денсаулығын жақсарту үшін қолданылатын қосымшаларда қолданылады. Оны аквакультурада да қолдануға болады.