Кіріспе

Мәселелерді шешу әдісі

Ариаднаның жібі, Ариадна туралы аңызбен байланысты, бірнеше айқын жолдары бар мәселені – мысалы, физикалық лабиринт, логикалық жұмбақ немесе этикалық дилемма – барлық қолжетімді жолдарға қатаң логикалық көзқарас қолдану арқылы шешуді білдіреді. Бұл – қадамдарды толыққанды бақылап, немесе іздеудің ретті, шартты жолында табылған шындықтарды біртіндеп алып, соңғы нәтижеге жететін ерекше әдіс. Бұл процесс ойдағы жазба, физикалық белгі немесе тіпті философиялық тартыс түрінде болуы мүмкін; осы атау процестің өзіне беріледі.

Іске асыру

Ариаднаның жібін проблемаға қолданудың басты шарты – проблеманың қолданылуға дайын және таусылған мүмкіндіктерінің тізімін жасау және оны үнемі жаңартып отыру. Бұл тізім, оның қандай түрі болмасын, "жіп" деп аталады. Тізімнің мақсаты – қадамдарды кері қайтаруға, яғни бұрынғы шешімдерді өзгертіп, басқа мүмкіндіктерді сынап көруге мүмкіндік беру. Тізім болған жағдайда, алгоритмді қолдану оңай:

Кез келген уақытта таңдау жасау қажет болғанда, бұрын сәтсіздікке ұшырағандар деп белгіленбегендерден кез келгенін таңдап, оны логикалық тұрғыдан мүмкіндігінше іске асырыңыз. Егер қайшылық туындаса, соңғы шешімге қайтып, оны сәтсіздік деп белгілеп, сол жерде басқа шешімді сынап көріңіз. Егер басқа мүмкіндіктер болмаса, тізімде мүмкіндіктер бар соңғы жазбаға қайтып, сол деңгейдегі сәтсіздікті белгілеп, әрі қарай ілесіңіз. Бұл алгоритм шешім табылғанда немесе бастапқы таңдаулардың барлығы сәтсіздік деп белгіленгенде аяқталады; екінші жағдайда шешім жоқ. Егер шешім табылғаннан кейін де жан-жақты тексеру қажет болса, бұрынғы шешімге қайтып, табыс деп белгілеп, шешім табылмағандай жалғастыруға болады; алгоритм барлық мүмкіндіктерді толығымен қарастырып, барлық шешімдерді табады.

Сынақ пен қатеден ажырату

"Ариаднның жібі" және "сынақ пен қате" терминдері жиі бір-бірін алмастырып қолданылады, бірақ бұл әрқашан дұрыс емес. Олардың екі ерекше айырмашылығы бар: "Сынақ пен қате" әрбір "сынақ" зерттеуге және жақсартуға мүмкіндік беретін нақты нәтиже береді, ал болашақ сынақтардың сапасын арттыру үшін әрбір кезеңдегі "қателерді" жояды. Ариаднның жібінде мұндай механизм болмайды, сондықтан барлық шешімдер кездейсоқ түрде қабылданады. Мысалы, ғылыми әдіс – сынақ пен қателік, ал жұмбақ шешу – Ариаднның жібі. Сынақ пен қателік тәсілдері проблеманың қанша шешімі болуы мүмкін екенімен айналыспайды, көбінесе тек бір ғана дұрыс шешім бар деп есептейді. Ариаднның жібі мұндай болжам жасамайды және таза логикалық мәселенің барлық мүмкін шешімдерін таба алады. Қысқасы, сынақ пен қателік ізделіп отырған шешімге жақындасады, ал Ариаднның жібі іздеу кеңістігін толығымен шарлап, барлық шешімдерді табады. Олардың әрқайсысының өзіне тән қолданылуы бар. Оларды бірге қолдануға болады – мысалы, Википедия мақаласын өңдеу теорияда идеалды күйге жақындау процесі болғанымен (сынақ пен қателік ретінде қарастырылса), мақала тарихы Ариаднның жібін қолдануға мүмкіндік беретін жазбаны ұсынады, зиянды өзгерістерді кері қайтарады және мақаланы қатесіз соңғы нұсқасына келтіреді, содан кейін басқа нұсқаларды сынап көруге болады.

Қолданбалар

Әрине, Ариаднаның жібі лабиринттерді шешуде аңызбен салыстырылатын тәсілмен қолданылуы мүмкін; нақты жіпті жазба ретінде пайдалануға болады, немесе сақина сияқты белгіні жолдарды белгілеу үшін қолдануға болады. Егер лабиринт қағазға салынған болса, жіп қарындаш болуы мүмкін. Барлық логикалық есептерді Ариаднаның жібі арқылы шешуге болады, лабиринт – тек бір мысал. Қазіргі уақытта бұл әдіс ең көп Судоку жұмбақтарында қолданылады, әлі шешілмеген жасушаларға мән тағайындау үшін. Бұл әдіс ойластыруға мүмкіндік береді. Ариаднаның жібін құру – индуктивті процесс болғандықтан және оның толықтығы зерттеуге орын қалдырмайды, ол көбінесе шешу әдісі ретінде мақұлданбайды, тек дедуктивті әдістер сәтсіз аяқталғанда соңғы шара ретінде қолданылады. Жасанды интеллект ойын ойнау кезінде Ариаднаның жібіне көп тәуелді, әсіресе шахмат ойнайтын бағдарламаларда; мүмкін болатын әрекеттер – шешімдер, жеңіске жеткізетін жағдайлар – шешімдер, ал жеңіліске әкелетін жағдайлар – сәтсіздіктер. Көптеген ойындардың күрделілігіне байланысты көптеген алгоритмдер уақыт шектеулеріне байланысты әр әрекетте Ариаднаның жібін толығымен қолдана алмайды, сондықтан ойын жағдайларын бағалайтын және кең ауқымды іздеуді тек пайдалы болуы мүмкін жағдайлармен шектейтін эвристикамен бірге жұмыс істейді, бұл – сынақ пен қате жолы. Тіпті «шешім» ұғымы нақты анықталмаған жағдайларда да Ариаднаның жібі қолданылған, мысалы, Дүниежүзілік желіде навигация жасау, патенттік құқықты түсіну және философияда; «Ариаднаның жібі» – көптеген мақсаттағы веб-сайттардың танымал атауы, бірақ ең алдымен философиялық немесе этикалық пікірталас алаңдары үшін.