Кіріспе
Бэн Джонсонның «Қаралық маскасы» - 1605 жылғы 6 қаңтарда Уайтхолл сарайының банкет залында Стюарт сарайында алғаш рет қойылған, Якоб дәуірінің ерте маскасы. Оны Бен Джонсон король Яков I-нің әйелі Даниялық Аннаның өтініші бойынша жазды, ол маска киюшілерді африкалықтар кейпінде көрсетуді қалаған. Аннаның өзі де, оның сарайдағы әйелдері де маскада ойнады, барлығының да беті қара боялған болатын. Осы күні өткен салтанатта Аннаның екінші ұлы, ханзада Чарльзқа (ол кезде әлі Шотландияда, Дунфермлин сарайында болған) Йорк герцогы атағы берілді.
The Masque of Blackness was an early Jacobean era masque, first performed at the Stuart Court in the Banqueting Hall of Whitehall Palace on Twelfth Night, 6 January 1605. It was written by Ben Jonson at the request of Anne of Denmark, the queen consort of King James I, who wished the masquers to be disguised as Africans. Anne was one of the performers in the masque along with her court ladies, all of whom appeared in blackface makeup. In a ceremony earlier on the day, Prince Charles, Anne's second son (who was still in Scotland at Dunfermline Palace) was given the title of Duke of York.
Сюжеті мен тақырыптары
Масканың сюжеті корольдік сарайға келген әйелдердің король Джеймс тарапынан олардың "қаралығын" тазарту әрекетінен басталады; бұл сахнада іске асыру мүмкін емес еді. Олар "Британия" елі іздеуге жұмбақ арқылы бағытталған. Масканың тақырыбы Якоб кезеңіндегі одақ туралы пікірталасқа және Ұлыбритания халқының әртүрлі ерекшеліктеріне жасалған түсініктеме болды. "Сұлулық маскасы" "Қаралық маскасының" жалғасы ретінде жазылды және бастапқыда келесі мерекелік маусымға жоспарланған. Бірақ, Эссекс графы мен Фрэнсис Ховардтың үйлену тойына арналған "Гименей" маскасы оның орнын басты. "Сұлулық" 1608 жылы сахналанды. Африкалық артистер кейпінде маска кию идеясы Дания королевасы Аннаға 1596 жылы оның ағасы Кристиан IV Дания тағына отырған кезде өткен маска туралы хабарлар арқылы ұсынылған болуы мүмкін. Сарай қызметкерлері, тіпті корольдің өзі римдік батырлар мен маврлар рөлінде биге қатысты. "Мавр" сол кезде африкалықтарды және қиял жете алмайтын экзотикалық халықтарды білдіретін еуропалық термин болды.
Дизайн
Сценарийлер, костюмдер және сахналық эффекттерді Иниго Джонс жасаған; «Blackness» – Джонсон мен Джонстың Стюарт соты үшін бірлесіп жұмыс істейтін көптеген маскалардың біріншісі болды. «Blackness» әніне Альфонсо Феррабоско музыка жазған. Джонс маска үшін 40 фут шаршы және еденнен төрт фут биіктіктегі көтерілген және жылжымалы сахнаны жобалады; бұл көптеген келесі маскаларда қолданылды. Сахнада сахналық эффекттерді шығаратын механизмдер мен оларды басқаратын техниктерге арналған ішкі кеңістік болды. Патша көбінесе күнге ұқсайтын орындықта отырып демалатын. «Blackness» Джонстың сахналық суретші ретіндегі мансабында әртүрліліктермен қайталайтын эффекттерді енгізді: ол құйылып, желдей соққан маталармен сомдалған дауылды теңіз көрінісімен ашылды. Дауылды теңізде тритонға ұқсас алты көк шашты суқұйрық болды. Океан («көк») және Нигер («қара») құдайлары алып теңіз жылқыларына мініп кірді. Нигердің он екі қызы, патшайым мен оның күтімші әйелдері сомдаған, Океанның оншақты нимфаларының қосылуымен шамдарды ұстап кірді; сот әйелдері күміс және көк түстерде киінген, бұл қара макияжға қарсы түс болды, шаштарында інжу-маржан мен қауырсын болды, ал алтынмен тігілген жеңдері бар жасыл дублетка киген шамдар ұстаушылардың беттері, қолдары және шаштары көк түспен боялған. Әйелдер үлкен ойық қабықшада отырып, толқындармен жүзіп, қозғалғандай болды, олармен бірге тағы алты үлкен теңіз жануарлары жүріп, көбірек шамдарды алып жүрді. (Джонс жасаған «Blackness» және одан кейінгі көптеген маскаларда, көрермендер ең көп талқылаған нәрсе – шоудағы жарықтың айқын қарқындылығы болды, бұл Якоб дәуіріндегі өмірдің қалыпты жағдайлары туралы бірдеңе айтады.)
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Мәтін Нигердің әкесі Океанмен сөйлесуімен басталады. Океан оған әдеттегі шығыс бағытын тастап, Атлантика мұхитына батысқа қарай ағып кетуінің себебін сұрайды. Нигер оған көмек сұрау үшін келгенін айтады. Нигердің қыздары өзін әлемдегі ең әдемі құдайлар санағандықтан, ашуланып, енді ақ түс тартымды деп есептеліп, өздерін әдемі сезінбейтінін біледі. Ай құдайы Эфиопия қыздарына егер олар аты "танния" сөзімен аяқталатын ел тапса, қайтадан әдемі болатынын айтады. Қыздары "танния" сөзімен аяқталатын елді табуға тырысып, Мавританияға (Солтүстік Африка), Лузитанияға (Португалия) және Аквитанияға (Франция) дейін саяхаттайды. Сәттілікке жетпегендіктен, қайтадан Эфиопияға дұға етеді, ол оларға бұл ел – Британия екенін және олардың қара терілерін ақтай алатын күндей патшаны іздеу керектігін айтады. Эфиопия қыздарына келесі жыл бойы ай сайын теңіз тамшысында шомылуға кеңес береді. Осылай дайындалғаннан кейін, келесі жылы сол уақытта патшаның алдына қайтадан келуі керек, сонда оның нұры оларды әдемі әрі ақ қылады.
Жауаптар
Маска өз заманында қараңғы теріні имитациялау үшін маскалардың орнына дене бояуын қолдануы себепті даулы болды. Бір байқаушы, сэр Дадли Карлтон, пьесаға наразылығын былай білдірді: «Визирлердің орнына, олардың беттері мен қолдары шынтаққа дейін қара боялған, бұл жеткілікті жасырындыру болды, себебі оларды тану қиын еді, және сіз арық жақшы морилер тобынан гөрі жағымсыз көрініс көре алмайсыз». Карлтон сондай-ақ, нимфаларды қоршаған үлкен теңіз жануарларын Темзадағы Ислеворттағы сирек кездесетін иттің көрінуімен салыстырып, тақырыптық әзіл айтты: «Ол біздің қара нәзік қыздарына тартылған теңіз балықтарымен бірге келді және күтуші ханым мен бірнеше жүк алып жүрді!». Тағы бір жазушы маска бишілерінің сыртқы түрі мен шығындары туралы сипаттады: «Патшайым мен онға жуық әйел қараңғы терілі адамдар сияқты, беттері мен мойындары ашық, ал қалғандары жартылай етікпен, зергерлік тастармен әшекейленген ерекше киімдермен киінген. Корольдің патшайымның тілегін орындауына 4 немесе 5000 фунт стерлинг жұмсалды». Бұл масканың біріне, мүмкін Бедфорд графинясы Люсиге, Джон Донн немесе Генри Гудердің өлеңі арналған. Ол «Неге ол қара түсті таңдады, әлде ақ түсте Ледаға теңеспеді ме?» деп басталады. Қолданылған макияжды жылдам кетіру мүмкін болмағандықтан, қарадан аққа өту сахналалмады. Данияның Аннасының дәріханашысы Джон Вольфганг Румлер 1621 жылы «Метаморфозға ұшыраған цыгандар» маскасы үшін оңай кетірілетін қара макияж жасағаны белгілі. Масканың құны 3000 фунт стерлингке жетті, ол өте қымбат болды. Кейбір ағылшын байқаушыларының наразылығына себеп – өнердің орынсыздығы болды. Сонымен қатар, дәстүрлі түрде ерлер рөлін ойнаған әйел актерлердің басым рөлі де дау тудырды. «Қара маска» және «Сұлулық маскасы» мәтіндері 1608 жылы кітап сатушы Томас Торппен кварто түрінде бірге жарияланды, ал 1616 жылы Джонсонның шығармаларының бірінші фолио жинағында қайта басылды.
Instead of Vizzards, their Faces, and Arms up to the Elbows, were painted black, which was a Disguise sufficient, for they were hard to be known; and you cannot imagine a more ugly Sight, than a Troop of lean cheek'd Moors. Carleton also made a topical joke, comparing the huge sea monsters that flanked the shell that housed the nymphs with an unusual sighting of a seal in the Thames at Isleworth, "it came in company with the Sea fish that drew in our Lady Moors, and carried a Waiting Gentlewoman and some baggage!". Another writer described the masque dancers' appearance and the expense; "the Queen and some dozen ladies all paynted like Blackamores, face and neck bare, and for the rest strangely attired in Barbaresque mantells to the halfe legge, having buskins all to be sett with jewells, it took the King betweene 4 or £5,000 to execute to Queen's fancy". A poem, perhaps by John Donne or Henry Goodere, was addressed to one of the masquers, possibly Lucy, Countess of Bedford. It begins, "Why chose shee black; was it that in whitenes, She did Leda equall". The make up used could not be quickly removed, so a metamorphosis from black to white was not staged. Anne of Denmark's apothecary John Wolfgang Rumler is known to have devised a more easily removeable blackface make up for a masque in 1621, The Gypsies Metamorphosed. The masque was expensive, costing £3000. It caused consternation among some English observers due to the perceived impropriety of the performance. Controversy also stemmed from the predominant role of female actresses playing what were considered traditionally male roles. The texts of The Masque of Blackness and The Masque of Beauty were published together in quarto form in 1608, by the bookseller Thomas Thorpe; they were reprinted in the first folio collection of Jonson's works in 1616.
Қазіргі сын
Африкалықтардың сарайлық маскаларда бейнеленуі Англияда да, Шотландияда да бұрыннан кездесетін еді. Данияның Аннасының африкалық қызметшілері болған. 1596 жылы Данияның Кристиан IV-нің тәж кию рәсімінде қаралаған бетпен маска қойылды, оны Данияның Аннасының ағасы, Холштейн герцогы және, мүмкін, Иниго Джонс көрді. Ким Ф. Холл "Африкалықтармен, үндістермен және басқа да этникалық жағынан өзгеше шетелдіктермен байланыстың күшеюі" және "империя құруға ұмтылғанда кездесетін африкалық ерекшелікпен қара әйел дәстүрінің қақтығысы" контекстінде "Қара маска" және оның көрермендерінің жазбада қалған реакцияларына назар салады. "Ежелгі Британияны жаңғыртуға деген мақтаныш, ақ түс даңқымен тығыз байланысты". Бернадетт Андреа үшін бұл маска "Англияның Атлантикалық құл саудасына салған инвестициясы Америкаға империалистік кеңеюді қаржыландырған кезде пайда болған институционалды расизммен байланысты" екенін көрсетеді.